VÔ THƯỜNG
Nguyên Anh
VÔ THƯỜNG ( Duyên sanh vô thường ) = ( vô thường vì bởi duyên sanh ).
Vô thường là 1 trong 4 nguyên lý căn bản của Phật giáo. Nó được chúng ta nhận diện qua các hiện tượng (tướng) : Ngày và đêm, sáng và tối, mưa và nắng, nóng và lạnh, tròn và khuyết (trăng), đầy và vơi (nước), sanh và tử ... Nó hoành hành khắp TAM GIỚI, bày ra các cảnh TẠO SANH, HỦY DIỆT làm điên đảo chúng sanh.
Trong nhân gian, con người thường nhìn vô thường qua 4 tướng: thành, trụ, hoại, không (trời đất); sanh, lão, bệnh, tử (con người), để rồi trong lòng lúc nào cũng bị ám ảnh bởi sanh-ly-tử-biệt, được-mất, hơn-thua ... nên đâm ra bi quan, yếm thế ... rồi từ đó sinh ra chán nản, sống liều lĩnh, sống buông thả, tuyệt vọng làm càn, bất kể thiện – ác ... Các nghiệp duyên được dịp sanh ra, chắc là DỮ nhiều LÀNH ít !!! Ác hại hơn nữa, vô thường lại thường xảy ra rất nhanh, nhanh đến độ đã có người nói :
Mới vừa nói nói cười cười,
Thở ra một cái thành người thiên thu !
Là H.Tr. GDPT, chúng ta không chỉ TRÌ PHÁP mà cũng phải HOẰNG PHÁP.
Nếu chúng ta cũng chỉ có cái nhìn “vô thường” như mọi người kể trên, thì sẽ phải ĂN LÀM SAO, NÓI LÀM SAO với các em ? với những người xung quanh khi họ cần ta giải đáp vấn đề ? Hãy coi chừng, đừng để Phật giáo bị mang tiếng là bi quan, yếm thế vì sự hiểu biết thiếu sót của chúng ta. Lãnh cái QUẢ này không nhẹ đâu !!!
Thật ra, không nhất thiết phải là Phật tử mới biết đến hai chữ Vô Thường. Trong nhân gian từ xưa đã có câu: “Nắng sớm, mưa chiều” - Vô thường-. Họ cũng đã từng dự đoán và đề phòng về việc này:
Ra đi thì sự đã liều,
Mang tơi theo dọi kẻo chiều trời mưa.
Ngoài những người lấy bi quan, yếm thế để nhìn vô thường kể trên, lại còn có một số khác háo hức, mong chờ vô thường tới. Họ nghĩ rằng: Nếu không vì vô thường phá vỡ vỏ trứng, thì làm sao có gà con ? Con bé sẽ không thành người lớn ! để mà nói rằng:
Ngày nào còn bé tí ti,
Bây giờ em đã dậy thì đôi mươi.
Đề bà đạt Đa làm sao thoát ra khỏi ngục để thành Phật sau này? Vân vân ...và... vân vân... Vô thường hủy hoại nhưng vô thường cũng tạo sinh, nên mới có cảnh “tang điền biến vi thương hải” cùng ngược lại “thương hải biến vi tang điền” ( ruộng dâu biến thành biển cả, biển cả hóa thành nương dâu) . Vô thường gây đau thương, tai hại nhưng đồng thời cũng đem lại lợi ích cho con người:
Sông kia rày đã nên đồng,
Nửa xây nhà cửa, nửa trồng ngô khoai.
Họ tin tưởng và mong cầu, chờ đợi vô thường đến để hoàn cảnh khốn khó hiện tại của họ được thay đổi, khá hơn :
Còn trời còn đất còn non nước,
Chả lẽ ta đâu mãi thế này !?
Đến đây chúng ta đã có 2 lối nhìn “vô thường”. Lối thứ 1 tạm gọi là lối nhìn bi quan, lối thứ 2 tạm gọi là lối nhìn lạc quan. Với cả 2 lối nhìn Bi-Lạc này, là H.Tr GDPT chúng ta đã thỏa lòng, vừa ý ? Hay vẫn còn thắc mắc băn khoăn ?
Hình như 2 lối nhìn “vô thường” kia vẫn còn có điều gì đó không ổn. Loáng thoáng dường như vẫn còn hàm chứa điều gì đó chưa đúng với giáo pháp của Như Lai.
Đã khởi niệm để cảm thấy như thế, chúng ta hãy xem xét đến lối nhìn “vô thường” thứ 3, lối nhìn của thiền sư VẠN HẠNH, ngài bảo:
Thân như điện ảnh hữu hoàn vô,
Vạn mộc xuân vinh thu hựu khô.
Nhậm vận thạnh suy vô bố úy,
Thạnh suy như lộ thảo đầu phô.
Nguyên Anh tạm dịch thoát ý để mọi người cùng có dịp chiêm nghiệm lời dạy này:
Thân như bóng chớp, có rồi tan,
Cây cỏ Xuân tươi, Thu héo tàn.
Trời đất đầy vơi Tâm chẳng vướng,
Việc đời: ngọn cỏ giọt sương tan.
Hoặc qua lời dạy của tổ Trúc Lâm ( vua Trần Nhân Tôn ) :
Niên thiếu hà tằng liễu sắc không,
Nhất xuân tâm sự (1) bách hoa trung.
Như kim khám phá Đông hoàng diện,
Thiền bản bồ đoàn khán trụy hồng.
(1) Có sách viết là Nhất xuân tâm tại bách hoa trung.
Nguyên Anh tạm dịch để mọi người cùng chiêm nghiệm lời dạy này:
Thuở bé bởi chưa rõ sắc không,
Mỗi lần Xuân đến rộn hoa lòng.
Đến nay điểm mặt Đông quân được,
Hoa nở, hoa tàn: tĩnh lặng trông.
Ý bài này “tàng ẩn” quá kỹ, Nguyên Anh xin mạo muội điểm qua để mọi người dễ dàng hội nhập: Thời còn là Đông cung thái tử vì chưa “liễu”= biết + thấy = chứng ngộ = rõ luật vô thường = sắc-không. Nên lúc nào cũng thấy đời đẹp như hoa,dĩ nhiên thế nào Ngài cũng bị nó “hành” !!!(là Đông cung thái tử, mỗi ngày là mỗi Xuân, mỗi đêm là mỗi Xuân, nói chi mỗi tháng, mỗi năm).Nhưng đến nay đã thấy được mặt thật của ông Chúa mùa Xuân (đã thấy được ông này thì cũng sẽ thấy mặt thật của các ông Chúa mùa Hạ, Thu, Đông).Các ông này vốn không thật có, nói đến họ là ám chỉ đến các tướng Thành, Trụ, Hoại, Không. Các tướng này tương ưng với các mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông. Nói rõ hơn: đến nay Ngài đã chứng ngộ = (rõ) luật “vô thường”. Thế nên lúc này Ngài sẽ lấy cái Tâm an nhiên, tự tại để nhìn xem “vô thường”. (thiền bản bồ đoàn ở đây không phải nói đến giường thiền, nệm ngồi mà là Tâm tĩnh lặng) .
Trở lại vấn đề:
VÔ THƯỜNG ( duyên sanh vô thường ) = ( vô thường vì bởi duyên sanh ).
Vì bởi do duyên sanh nên nó vốn không thật. Chúng ta trước kia vì bị nghiệp chướng che mờ nên nhận nó là thật có, để rồi từ đó phát sinh cái nhìn bi quan, lạc quan. Nay y theo giáo pháp, lại noi theo gương các ngài Vạn Hạnh, Nhân Tôn. Dù chưa thể lấy Tâm an nhiên tự Tại mà nhìn “ vô thường “, cũng cố lấy Tâm tĩnh lặng thanh thản mà xem xét chúng.
Nhưng làm thế nào để Tâm được tĩnh lặng, thanh thản? Hãy cẩn thận chiêm nghiệm bài kệ của cụ Tâm Nguyên Cao Hữu Đính, nguyên là giáo sư trường đại học Vạn Hạnh đã lưu lại cho bằng hữu, môn sinh và con cháu, bài kệ ấy viết:
Buộc niệm làm chi.
Sao bằng buông bỏ,
Hỉ xả từ bi.
Nam mô thường tinh tấn Bồ tát ma ha tát
Liên trại huấn luyện huynh trưởng
Lộc uyển & A Dục Seattle 2004
Nguyên Anh