Đi em                                          
anh sẽ đưa em vào quán cà phê                                          
có một chút Paris                                          
để anh được làm thi sĩ                                                        
(Thanh Tâm Tuyền)
  
   Nhân một buổi nhàn hứng, Nguyễn muốn viết đôi điều về hương cà phê và nhân đó nói về thơ Tuệ Sỹ.
   Nhớ ngày Mother’s Day năm nào, trời trở gió, Nguyễn đưa bà xã đi uống cà phê -không phải cà phê có mùi vị và không khí Paris đâu nhưng cũng tuyệt vời lắm lắm- đó là cà phê Starbucks ở ngay phố Ga này. Một cappuccino, một café latté. Mùi thơm theo về tận cửa.
   

Tim Nguyễn

Năm nay, không làm thế nữa mà ra Starbucks mua mấy gói Starbucks’ VIA ready for brew, chế biến từ hạt cà phê của xứ Colombia, uống thơm ngon tuyệt vời. Ấy cũng là làm theo lời giới thiệu của bạn văn ở tận xứ Tara. Các bạn của Nguyễn thử mua về ít gói uống chơi vào buổi sáng trước khi đi làm, sẽ thấy tiện lợi và hạnh phúc vô cùng. Hạt cà phê của xứ Columbia kia mà. Đây là xứ sở của nhà văn Gabriel Garcia Marquez, Nobel 1982, tác giả Trăm Năm Cô Đơn (One Hundred Years of Solitude) và Tình Yêu Thời Thổ Tả (Love in the Time of Cholera).

Và để tăng thêm  hứng thú cho các bạn khi uống ly cà phê VIA Colombia, Nguyễn xin giới thiệu tài liệu sau đây lấy từ báo mạng, nói về con đường đi của hạt cà phê, từ khi vừa chin đỏ trên cây tới khi thành chất uống thơm và lãng mạn này.

Đây, đọc chơi các bạn nha: Mỗi cân cà phê (đã rang rồi) có 4000 hột (điều này không bảo đảm lắm vì Nguyễn có đếm hột cà phê bao giờ đâu mà biết), mỗi hột phải qua ít nhất là 40 bàn tay khác nhau và phải mất 9 tháng, từ cái đồn điền xanh xanh trên các sườn đồi, cái chất “đắng đắng” kia mới đến được tới cái ly của dân ghiền trong các quán cà phê. Trong báo có in hai tấm ảnh hoàn toàn trái ngược nhau: một bên là nhà chứa cà phê rộng 300,000 square-feet của Starbucks ở York, Pennsylvania, chất các bao cà phê bạt ngàn, cao như mấy cái núi Phú sĩ, bên kia là tấm ảnh các phụ nữ Colombia (ôi thương thay) bốc từng hột cà phê để tướt lớp vỏ ngoài. Trời đất thiên địa ơi, họ bốc... từng hột cà phê mỗi lần, chứ không có máy móc gì ráo trọi và trước mắt họ là hàng tỉ tỉ hột như thế. Nếu lâm ly và cường điệu một chút nữa, phải nói rằng mỗi hột cà phê là một... giọt máu đấy, các chiến hữu ghiền cà phê ạ!  Mà để hái hột cà phê chín, người ta cũng chỉ dùng tay. Mỗi một bụi cà phê cho ra chừng 1 cân cà phê mỗi năm. Đa số các loại cà phê hiện nay trồng ở vùng Tây Bán Cầu đều phát xuất từ một dòng cà phê duy nhất được một sĩ quan hàng hải người Pháp mang tới đảo Martinique năm 1720. Một chi tiết cần biết là cà phê không ưa khí hậu lạnh, tất cả cà phê trên cõi hồng trần này chỉ được trồng từ 2000 miles của đường xích đạo tỏa ra hai bên (nghĩa là mấy anh Pháp, Đức, Hòa Lan đừng hòng ngó thấy cây cà phê trên đất nhà!). Ấy vậy mà mấy ông ở các nước ôn đới và hàn đới này là chúa tể xơi cà phê. Một thí dụ: riêng tại nước Huê Kỳ ta (nhận quàng vậy thôi mà cũng đúng vì các bạn và Nguyễn hình như đã vào quốc tịch hết rồi!), nếu năm 1989 cả nước Mỹ chỉ có 585 tiệm bán cà phê và thức uống có liên quan tới cà phê thì đến năm 2003 con số này là... 17,400 tiệm! Và mèn ơi, năm 2003, chỉ có 15% dân Mỹ là uống cà phê expresso thì đúng 1 năm sau, tức năm 2004, con số đã lên tới 25%, nghe kinh không, các bạn? Nay gặp hoàn cảnh suy thoái, có thể những con số vừa nói có giảm đi, nhưng cũng vẫn còn cao. Và còn hàng triệu người mỗi ngày phải bưng ly cà phê ấm trong lòng bàn tay. Và mùi hương cà phê bay đi cùng khắp

Vậy là các bạn cùng Nguyễn này đã thưởng thức vị cà phê thơm ngon của xứ Colombia. Bây giờ đến thơ thiền Tuệ Sỹ.

Từ cà phê, nhảy qua thơ Tuệ Sỹ, rõ ràng là tâm viên ý mã (chữ dùng của Phan Lạc Phúc), nhảy chuyền như vượn đu cây, từ cành nọ sang cành kia. Từ chất cà phê đắng đẫm đam mê đến những câu thơ như gió rít qua đại ngàn, rộng vô cùng mà sâu thăm thẳm của thầy Tuệ Sỹ, thật chẳng có chút liên hệ gì sất. Một bên là Tây phương náo động, và một bên là Đông phương trầm mặc. Tuy nhiên, như đã nói, trí óc của kẻ này đôi khi lãng đãng như thế, nghĩa là “tư duy” không theo một trật tự luận lý gì hết. Ấy vậy mà, cũng đôi lúc liên tưởng -như ở đây, từ cà phê đến thơ Tuệ Sỹ- cũng đem đến cho mình nhiều cảm hứng

Trước hết, xin nói để các bạn hiểu cho: Nguyễn chưa gặp thầy Tuệ Sỹ bao giờ nhưng lòng kính trọng Thầy thì đã có từ khi đi vào con đường làm thơ viết văn đầy trắc trở. Chưa gặp, chỉ được nhìn thấy Thầy qua những tấm ảnh đây đó. Hồi tháng qua, Đinh Cường gởi cho một tấm chụp thầy đang ngồi đàn dương cầm –có phải những điệp khúc Refrains pour Piano*?

Ảnh chụp có Đinh Cường và Dương Nghiễm Mậu đứng lặng nghe, chìm đắm trong những âm thanh thánh thót và mùi hương ngọc lan thoảng bay vào từ sân chùa Già Lam.  Về thơ Tuệ Sỹ thú thiệt Nguyễn chưa được đọc một tập nào, chỉ loáng thoáng đâu đó vài câu vài đoạn, đặc biệt là trong tập sách Thầy viết về thơ và từ của Tô Đông Pha. Chỉ bấy nhiêu thôi mà đã thấy thơ thầy chứa đựng cả một không gian của cảm xúc và suy tư. Đọc và bồi hồi xúc động. Nay, với lòng ngưỡng mộ thầy, Nguyễn xin mượn lời của người viết nào đó trên Việt Báo Online để nói lên cảm xúc của mình.   

“Đó là những dòng thơ hiếm hoi viết cho một thời đất nước tan tác, những dòng thơ của một nhà sư ưu tư với sứ mệnh độ sanh, lo ngại về dòng sử mệnh của dân tộc, và viết ra từ tấm lòng cực kỳ thơ mộng.

“Ngày mai sư xuống núi
Áo mỏng sờn đôi vai
Chuỗi hạt mòn năm tháng
Hương trầm lỡ cuộc say..”

Thơ mộng như vậy đó, cho một cuộc lữ của nhà thơ vương chung một cộng nghiệp với đồng bào. Và vẫn hết sức là thơ mộng, rất mực là thiết tha với chúng sinh... tập thơ “Giấc Mơ Trường Sơn” của Thượng Tọa Tuệ Sỹ đã nhiều năm được người yêu thơ và các Phật Tử yêu chuộng, phổ biến, cả trong và ngoài nước, bất kể là những dòng thơ của thầy bị cấm lưu hành trên quốc độ Việt Nam, nơi mà thơ ca cũng phải có cục tình báo văn học nghệ thuật A-25 đóng dấu cho phép lưu hành.”

Bây giờ, xin bạn hãy lắng lòng, nghe kỹ lại đi, những dòng thơ của thầy Tuệ Sỹ viết từ trong tù mà tưởng chừng như quyện vào tiếng dương cầm thánh thót với âm thanh hồ cầm trầm thống:

“...Đếm tóc bạc tuổi đời chưa đủ
Bụi đường dài gót mỏi đi quanh
Giờ ngó lại, bốn vách tường ủ rũ
Suối rừng xa ngược nước xuôi ngàn ..”

Thơ thầy Tuệ Sỹ cực hay. Một vài lời thô sơ e không đủ để nói lên vẻ đẹp của hình ảnh và ngôn từ, cũng như chiều sâu uyên áo của tư tưởng, cảm xúc. Ở trên có nói Thầy -với tư cách nhà sư và nhà thơ - ở những năm tháng của trung tâm cơn bão thời đại, đã cùng chung cộng nghiệp với đồng bào: Người ở lại với bàn tay bạo chúa / Cọng lau gầy trĩu nặng bóng tà dương. Con người ấy, thơ ấy xứng đáng với lòng ngưỡng mộ của mọi người. Không như ai kia, trở về thăm chùa lễ Phật, phải có lọng vàng và người đi trước rải hoa cùng chuông trống bát nhã om sòm. Thầy Tuệ Sỹ luôn luôn âm thầm lẻ bóng trên con đường từ hiện kiếp tới thiên thu: Ta đi trong cõi vĩnh hằng / Nhớ tàn cây nhỏ mấy lần rụng hoa.

TN

* thơ  Tuệ  Sỹ , Dominique de Miscault dịch ra Pháp ngữ

Nguồn: Báo Trẻ