TIẾNG CƯỜI TRONG KINH BÁCH DỤ

Tác giả: Nguyên Diên

Ngày gửi: 11/02/2006

( Trích : Đàm thoại Phật Pháp )

Nói đến kinh sách của đạo Phật, phần đông cho rằng đó là những bài kinh dành cho các người tu học theo đạo Phật đọc tụng, hành trì, khuyến hóa người khác tu tập, cầu nguyện cho kẻ còn người mất… thậm chí phải cung kính trân trọng, đốt hương lễ lạy chứ không ai dám đem ra kể cho vui cửa vui nhà. Vì đây là Pháp bảo, một trong ba ngôi cao quý nhất, đang hiện hữu trên cuộc đời này. Quả thật đúng là như vậy!. Nhưng ở đây, người viết nghĩ rằng: kinh Bách Dụ được xem như là "một ngoại lệ". Bởi bản kinh này bao gồm các câu chuyện hài hước mà đức Phật đã kể ra trong quá trình hoằng hóa độ sanh của Ngài. Đành rằng sau bất cứ mỗi câu chuyện cười nào cũng mang lại một bài học cho các người đọc, người nghe, tùy theo trình độ nhận thức mà cảm nhận câu chuyện đó có khác nhau. Tuy nhiên ở bài viết này chỉ đề cập đến tài năng kể chuyện cười của Đấng Đạo Sư và các nhân vật góp nên tiếng cười ấy.

Nói đến đức Phật, chúng ta thường liên tưởng ngay rằng, Ngài là bậc gíac ngộ giải thoát, là Đấng Đạo Sư của trời, người… cho nên mỗi lời tuyên thuyết của Ngài được xem như là khuôn vàng thước ngọc làm quy phạm cho tất cả Tăng Ni và tín đồ Phật tử hậu thế noi gương học tập, tu hành. Nhưng chúng ta cũng phải hiểu thêm rằng, ngoài những lời dạy bảo mang thông điệp giải thoát giác ngộ cho tất cả chúng sanh, Ngài còn là một người "có thừa" năng khiếu kể chuyện, nhất là những câu chuyện hài hước, làm vui nhộn thính chúng trong đạo tràng. Về phương diện này, chứng tỏ cho chúng ta thấy, trong quá trình giảng dạy, đôi khi thính chúng có những giây phút thiếu tinh tấn hoặc giãi đãi, Ngài khích lệ họ bằng những trận cười vô cùng thoải mái qua các câu chuyện "tiếu lâm" trong kinh Bách Dụ. Không quá đáng khi nhận xét rằng: ngài là một vị "Thầy" vừa mẫu mực vừa nghiêm khắc, đoan chính và cũng là người nghệ sĩ hài tài hoa. Lối kể chuyện thật hóm hỉnh, bằng những hình ảnh gợi cảm, thông báo gây cười ngay tiêu đề của mỗi câu chuyện. Điển hình là các câu chuyện: Bà Già Đánh Cọp, Cạo Râu Vua, Chặt Cây Tìm Trái, Giết Con Thành Gánh, Tưới Mía Bằng Nước Mía… Bên cạnh đó, tính chất hài bàng bạc hầu hết trong các nội dung của mỗi câu chuyện. Nếu chúng ta có cơ hội và điều kiện đem dựng chúng thành phim hoặc thành các tiểu phẩm kịch cống hiến cho khán thính giả, thiết nghĩ đây quả là một phương tiện truyền đạo vô cùng thú vị. Mặt khác cho chúng ta thấy rằng, phương pháp truyền đạt của Ngài đến với thính chúng là một phương pháp thực sự rất khoa học. Sự cởi mở, thoải mái, thân thiện giữa thầy và trò trong quá trình dạy và học là điều rất cần thiết, nó giúp cho cả hai thực sự hiểu nhau, thông cảm cho nhau. Cũng chính điều này nên đã mang lại hiệu quả rất lớn trong quá trình truyền trao giáo pháp, đặc biệt là các học trò của mình. Đây là phương pháp "vui để học" và học để mở mang trí tuệ nhằm vượt thoát những ràng buộc, khổ đau cho chính bản thân mình.
Tất cả những điều gì xảy ra trong cuộc sống xung quanh ta, nếu chúng bị "lệch chuẩn" đều dẫn đến những bi kịch hay hài kịch của cuộc đời. Hay nói các khác là những suy nghĩ, hành động, việc làm, lời nói, ứng xử, giao tiếp… của chúng ta hàng ngày "vượt quá xa" những quy định mà xã hội loài người cho phép, đều trở thành trò cười cho thiên hạ. Ở đây chúng ta cũng phải hiểu thêm rằng, bi kịch nếu vượt quá ngưỡng cho phép cũng trở thành hài kịch. Do đó bi hài kịch đều là những bài học quý giá giúp chúng ta thanh tẩy tâm hồn. Sau mỗi lần đọc, chúng ta không những hiểu biết thêm về kiến thức mà còn giúp tự điều chỉnh về các hành động, việc làm, lời nói và suy nghĩ của chính mình. Vì vậy, tính chất gây cười của các câu chuyện được đức Phật kể trong kinh Bách Dụ cũng không nằm ngoài thông lệ đó.

Cuộc sống của chúng ta muôn màu muôn vẻ, thiên hình vạn trạng. Thế giới Ta Bà này là nơi cộng cư của tất cả muôn loài, từ những động thực vật bậc thấp cho đến bậc cao, từ những chúng sanh đầy dẫy tham, sân, si cho đến những bậc anh minh, hiền thánh. Chính điều này, nên tuyến nhân vật gây cười trong kinh Bách Dụ cũng đa dạng và phong phú.

Nhân vật trong kinh đủ các thành phần, từ các loài thú vật như rắn, chó trong câu chuyện (Đầu Rắn Và Đuôi Rắn Tranh Cãi, Chó Và Cây…) cho đến những anh chàng ngáo ọp (Chuyện Người Ngu An Muối, Khoanh Tay Chịu Đòn, Khát Không Uống Nước, Giả Tiếng Oan Ương, Đui Mắt…). Chuyện những tên nô bộc ngớ ngẫn lạ thường khiến người khác phải bị vạ lây, khổ thân (Chuyện Giữ Cửa, Người Tớ Gái, Bị Đạp Rụng Răng, Nếm Trái Tần Bà…). Những "anh hùng rơm" làm công việc không đâu vào đâu như chàng Đông- Ki- Sốt (Chuyện Giả Dạng Anh Hùng). Ngay cả các người giàu có nhưng ngu dốt, keo kiệt cũng bắt chước học làm sang. Ông ta muốn xây lầu ba mà không muốn xây hai tầng dưới, rút cuộc làm trò cười cho thiên hạ (Chuyện Phú Ông Cất Lầu); hoặc ông nhà giàu thông thái, "khéo nói nhưng vụng làm" và hậu quả là cười ra nước mắt (Chuyện Chết Chìm…). Những phụ nữ thiếu chung thủy là mần móng dẫn đến những tai họa phá tan hạnh phúc gia đình (Chuyện Giả Chết Dối Chồng, Ăn Bánh Độc…). Thậm chí cả nhà vua cũng là đối tương làm trò cười cho mọi người (Chuyện Muốn Con Mau Lớn, Chặt Cây Tìm Trái…). Ngay cả những vị thần linh là đấng được mọi người cung kính, vị nể cũng không tránh khỏi được cái cười ý nhị của Ngài (Chuyện Vị Tiên Lầm Lộn…)…

Phải công nhận rằng, tuyến nhân vật trong kinh này thật đa dạng và phong phú, đủ mọi thành phần trong xã hội, đủ các độ tuổi và giới tính. Mỗi câu chuyện mang một nội dung khác nhau, chất bi hài trong mỗi câu chuyện nhiều hay ít tuỳ thuộc mức độ xung đột tạo thành đỉnh điểm. Các câu chuyện hài thường mang tính giải trí và đồng thời nó cũng mang một thông điệp phản ứng ngược lại những bất cập, thái quá của mọi tầng lớp trong xã hội. Chính những câu chuyện này đã đóng góp một phần rất lớn trong công cuộc hoằng hoá độ sanh của Ngài.

Nếu chuyện cười là liều thuốc bổ giúp cho tinh thần sảng khoái hoặc "cười là tống tiễn quá khứ", một quá khứ đã từng làm đau khổ cho nhau, do tham lam, sân hận, si mê là nhân chính và được sự hỗ trợ đắc lực của các căn nhạy bén, thì chúng ta hãy đọc và kể, rồi cùng nhau suy ngẫm các mẫu chuyện trong kinh Bách Dụ để tiễn đưa những điều không muốn ấy trôi đi theo quá khứ, trả lại cho mỗi người một mùa xuân tràn đầy những ước mơ, niềm tin và hy vọng.