(Trích trong phẩm: “Thiền
và nhân sanh” trong tác phẩm cùng tên của tác giả La Vĩ Quốc)
Người ta đều có thất tình lục dục, ngay cả nhà Phật “tứ đại
giai không” cũng không phủ nhận được. Dưới ngòi bút của các
nhà thơ những tình cảm vui sướng, ưu sầu, đau thương, oán
hận, hối hận, phẫn nộ, sợ hãi v.v…đều có sự bộc lộ đầy đủ.
Nói đến vui sướng, Vương Duy
đời Đường nói: “Hoa đón niềm vui đều biết cười”. Mạnh Giao
đời Đường nói: “Gió xuân đắc ý ngựa phóng nhanh” thật là vui
tươi thanh thản, tự nhiên biết bao. Nói về ưu sầu, Lý Bạch
đời Đường nói: “Sầu như nước sông dài vạn dặm”. Tân Khí Tật
đời Tống nói: “Mong lên cao lâu để tránh sầu”. Thật là nỗi
sầu liên miên, sao tránh cho được. Kể đến đau thương, Cao
Minh đời Nguyên nói: “Như nuốc kim chỉ, đâm ruột nhói lòng”.
Tào Tuyết Cần đời Thanh nói: “Người thất ý gặp việc thất ý,
vết thương mới đắp vết thương cũ”. Thật là đau đớn khó chịu,
qua ngày tày năm. Kể đến oán hận, Bạch Cư Dị đời Đường nói:
“Hồng nhan chưa già ân đã đứt”. Lý Dục đời Nam Đường nói:
“Hận đời dài như nước dài”, thật là sầu hận thâm trầm có ai
biết được? Những câu thơ mang sắc thái tình cảm phong phú
này, thật ra đều là sự phản ánh tâm lý của con người trong
hoàn cảnh đặc biệt. Nếu chìm đắm trong mối tình cảm nào mà
không thể tự thoát, thì có thể tự khiến mình càng rơi càng
sâu. Quá vui, sẽ đắc ý vênh váo; quá ưu sầu sẽ “trẻ đã bạc
tóc”, quá đau lòng sẽ hại sức khoẻ. Vả lại, tình cảm cũng có
thể chuyển biến, không nghe nói “vui quá hoá buồn” sao? Ý
nghĩa sâu sắc của thiền chính là nói với người ta một cách
không lộ dấu vết rằng: “ảo ảnh mơ mộng, biết quá khứ không
gốc, đất nước, gió, lữa, ngộ vốn là không có”, theo cách nói
của thiền: “Hỷ, nộ, ai, lạc” đều do vọng tưởng điên đảo mà
sanh, thấu hiểu điều này thì có thể yên tâm không còn phiền
não.
Trên thế giới này, sự sung
sướng không phải ai ai cũng có. Trái lại phiền não thì mỗi
người đều có. Như phiền não của người nghèo là lo ăn lo mặc;
phiền não của nhà giàu là sợ tài sản bị cướp, là suy nghĩ di
sản phải phân chia như thế nào mới không để thân nhân trở
mặt. Phiền não của người độc thân là tìm không được người
bạn đời; phiền não sau khi kết hôn là có sự ràng buộc của
gia đình…Phiền não phần nhiều là tình cảm chủ quan, có lúc
là tự mình kết lấy phiền não. Trong “Đại Trí Huệ Của Phật
Giáo Trung Quốc” có một mẫu chuyện tràn đầy lý thiền như sau:
Ngày xưa, có một bà lão bất
kể trời nắng cũng khóc, trời mưa cũng khóc, một năm có 365
ngày, hầu hết mỗi ngày đều sống trong sự khóc lóc, người ta
gọi bà là: “Bà khóc”. Một hôm có vị Cao tăng hỏi bà:
_Bà cả, tại sao bà khóc mỗi
ngày không ngừng?
_Bạch thầy! Tôi sinh được hai
đứa con gái, đứa lớn gả cho người bán giày, đứa nhỏ gả cho
người bán dù.
Vị Cao tăng hỏi:
_Đó không phải là rất tốt sao?
_Thầy mà còn nói tốt! Tôi
thật rầu muốn chết. Trời nắng dù của con gái nhỏ bán không
được! Trời mưa ai mua giày của con gái lớn?
_Bà cả, chớ rầu nữa! Bà hãy
nghĩ như vầy: Khi trời nắng, tiệm giày của con gái lớn sẽ
bán đắt; còn lúc trời mưa, dù của con gái nhỏ cũng bán chạy.
Đó không phải rất tốt sao?
_À…thì ra là vậy! Tại sao tôi
không nghĩ ra?
Bà lão được vị Cao tăng chỉ
dạy, liền cảm thấy sung sướng, mặt mày vui tươi. Từ đó, bà
không còn buồn rầu khóc lóc nữa. Ngày trời nắng, bà lão cũng
cười, lúc trời mưa bà lão cũng cười. Vẻ buồn trên mặt bà đã
mất hẳn. Như vậy, cùng một việc, bạn nhìn từ một góc độ khác
nhau, bạn dùng cách tư duy khác nhau để nghiên cưu, thì sẽ
có kết luận khác nhau. Bà lão đó trời nắng cũng khóc, trời
mưa cũng khóc là tự mình chuốc lấy phiền não. Vị Cao tăng
không có thay đổi hiện trạng, chỉ là đã điều chỉnh góc độ
nhìn vấn đề của bà, khiến bà từ khóc trở thành cười, từ buồn
trở thành vui. Chỗ kỳ diệu của thiền là tận sức thể nghiệm,
thể nghiệm đời sống là tốt đẹp, đời sống là muôn màu, tương
lai là sáng sủa, hãy đừng để cho phiền não vướng mắc.
Đương nhiên cuộc sống khó
tránh được vướng mắc của phiền não, vấn đề là làm thế nào
thoát khỏi từ sự vướng mắc đó. Vả lại, phiền não cũng là một
quá trình để rèn luyện con người. Phật Giáo cho rằng: “Phiền
não tức Bồ đề”, đó là nói: phiền não là con đường tất yếu để
đi đến trí huệ giác ngộ. Mỗi người chúng ta một hôm rơi vào
phiền não sẽ cảm thấy phiền não bất an, và từ phiền não đi
ra thì đã tỏ ra thâm trầm chính chắn.
Source: phiemdam.com