Kiếm
thuật, mà sự trau luyện ngành võ thuật này là một trong
những công việc bận tâm nhất của các tầng lớp thống trị Nhật
Bản từ thời đại Kamakura, đã phát triển dữ dội, và nhiều chi
phái khác nhau đã nẩy nở mãi cho đến gần đây. Thời đại
Kamakura liên quan mật thiết đến Zen, bởi lúc bấy giờ nó là
một chi phái độc lập của đạo Phật mới du nhập vào Nhật Bản
lần đầu tiên. Nhiều vị Đại sư về Zen thống trị thế giới tinh
thần, thời bấy giờ, mà mặc dầu khinh miệt học vấn, sự học
vẫn bị họ giữ trong tay. Đồng thời, các chiến sĩ tụ tập
chung quanh họ, sốt sắng xin dạy dỗ cho và khép mình dưới kỷ
luật của họ, phương pháp truyền dạy của họ giản dị và trực
tiếp : Không cần phải học nhiều triết lý cao siêu của đạo
Phật. Các chiến sĩ tự nhiên không học thức nhiều; điều họ
muốn là không rụt rè trước cái chết, là điều mà họ thường
trực phải đối diện. Đối với họ, đó là một vấn đề thực tế
nhất, và Zen sẵn sàng đương đầu với nó. Có lẽ vì các bậc Đại
sư hằng lưu tâm đến các sự việc của cuộc sống, chứ không
phải với các ý niệm. Có lẽ họ sẽ nói với một chiến sĩ đến để
được khai ngộ về vấn đề sinh tử rằng “Không có sinh cũng như
tử ở đây, xéo ngay khỏi phòng ta càng nhanh càng tốt”. Vừa
nói họ vừa dùng cây gậy thường mang theo để đuổi chàng đi.
Hoặc nếu một chiến sĩ đến gặp một ông thầy : “Con hiện phải
vượt qua biến cố gay go nhất đời; con phải làm gì đây? Vị
thầy sẽ gầm lên : “Đi thẳng, và chớ có nhìn lại !” Đó là
cách các nhà Đại sư về Zen thời phong kiến Nhật dạy dỗ các
chiến sĩ.
Bởi các chiến sĩ thường xuyên tánh mệnh bị đe dọa, và bởi
cây kiếm của họ là thứ khí giới duy nhất xoay chuyển số phận
họ thành sống hay chết, kiếm thuật đã phát triển tới trình
độ tinh luyện cao. Điều đó không lạ, vì thời ấy, Zen có
nhiều liên quan đến nghề nghiệp này. Takuan (1575-1645), một
trong những khuôn mặt lớn nhất của thế giới Zen thời đại
Tokugawa, đã dạy dỗ đầy đủ về Zen cho môn đệ của mình, Yagiu
Tajimano-Kami (chết năm 1646), là một kiếm sư cho phủ Lãnh
Chúa thời ấy. Dĩ nhiên những điều truyền dạy không liên quan
đến những đòn thế của kiếm thuật, mà đến thái độ tinh thần
của kiếm sĩ. Một Đại kiếm sư khác thời To kugawa là Miyamoto
Musashi (1582-1945) người sáng lập chi phái Nitoryu. Ông
không những là một kiếm sĩ Sumiye, và cả hai môn ông đều tài
hoa như nhau. Những bức họa của ông có giá trị cao và có “vị
Thiền” trong đó. Một trong những câu nói về kiếm nổi tiếng
của ông là :
Dưới lưỡi kiếm giơ cao
Có
địa ngục làm cho người run sợ;
Nhưng phải tiến ,
Người sẽ đến đất thần tiên
Không những nhiều liều lĩnh, mà còn tự quên mình, trong đạo
Phật đó là trạng thái Phi ngã. Đây là cái ý nghĩa tôn giáo
của kiếm thuật. Đó là cách Zen đã thấm nhuần sâu đậm vào đời
sống của dân tộc Nhật. Đời sống của họ trong nhiều khía cạnh
đặt biệt, luân lý, thực tiễn, thẩm mỹ và đến một giới hạn
nào đó của trí tuệ
Sau đây là đại ý lời dạy về Zen của đại sư Takuan về kiếm
thuật truyền thụ cho Tagiu Tajma-no-kami :
“
Điều quan trọng nhất trong kiếm thuật là đạt được một thái
độ tinh thần gọi là “sự khôn ngoan bất định”. Sự khôn ngoan
đó đạt được theo trực giác sau khi tập luyện nhiều. “Bất
định” không có nghĩa là cứng chắc, nặng nề, và vô tri như gỗ
đá. Nó có nghĩa là sự di động cao độ nhất với một trung tâm
bất định. Tinh thần lúc này đến một điểm nhanh lẹ cao nhất,
sẵn sàng hướng sự chú ý của nó đến bất cứ nơi nào cần thiết
– qua trái, qua phải tới mọi hướng đòi hỏi. Khi sự chú ý của
ngươi nhập cuộc và bị cây kiếm của địch thủ tung ra chặn lại,
ngươi mất dịp đầu tiên để làm động tác kế tiếp. Ngươi chờ
đợi, ngươi suy nghĩ, và trong khi ngươi làm thế, địch thủ
của ngươi sẵn sàng đốn hạ ngươi. Việc của ta là không để cho
hắn được dịp tốt như vậy. Ngươi phải theo động tác của cây
kiếm trong tay địch thủ, để cho tâm trí ngươi tự do làm động
tác phản đòn không cần sự can thiệp của ngươi. Ngươi phải
xuất thủ khi địch thủ xuất thủ, và kết quả là hắn bại. Ở đây
không có sự trung gian nào, động tác này theo động tác kia
không bị gián đoạn vì ý thức của người chủ động. Nếu người
bị bối rối và suy nghĩ phải làm gì, thấy địch thủ sắp đốn hạ
ngươi, ngươi để cho hắn một khoảng trống, nghĩa là một dịp
tốt để chém giết ngươi. Hãy để đòn tự vệ của ngươi theo đòn
tấn công không một giây phút gián đoạn, và không hề có hai
động tác rời gọi là tấn công và tự vệ, Sự tức tốc của động
tác về phía ngươi chắc chắn sẽ kết thúc trong sự bại trận
của địch thủ.Nó giống như một con thuyền êm xuôi theo dòng
thác; trong Zen, cũng như trong kiếm thuật ... "
__________________
Tôi
khám phá ra bí mật của đại dương khi suy niệm về một giọt
sương mai .