SUY NGHĨ
VỀ HƯỚNG GIÁO DỤC ĐẠO
PHẬT
CHO TUỔI TRẺ
T.T.
Thích Tuệ Sỹ
Phật
giáo Việt nam đang chứng kiến những
xáo trộn và khủng hoảng chưa từng
có trong lịch sử. Các mô hình tổ
chức, những lễ tiết sinh hoạt, từ ma chay,
cưới hỏi các thứ, được cố
gắng rập khuôn theo mô hình phương
Tây một cách vội vã đã làm
xói mòn phần nào truyền thống tâm
linh của dân tộc. Thêm vào đó,
dưới tác động của xã hội
tiêu thụ, và sức ép của quyền
lực chính trị làm nảy sinh những
tâm trạng bệnh hoạn do bởi quan điểm
thế quyền và giáo quyền thiếu nền
tảng giáo lý. Tình trạng đó
tất nhiên đã có những tác
động tiêu cực lên đường
hướng giáo dục thanh niên Phật tử
Việt nam.
Ngày
nay, nói đến tuổi trẻ Việt nam, có
lẽ nên tượng hình như hai
đường thảng mà điểm hội tụ
là một điểm trong xã hội tiêu
thụ. Ðó là hai bộ phận tuổi trẻ
trong nước và ngoài nước. Tuy tất
cả cùng được giáo dục theo mô
hình giáo dục phương Tây, nhưng do
khác biệt định chế xã hội dựa
trên quyền lực chính trị chứ không
phải do xu hướng phát triển tự nhiên.
Ðó là sự khác biệt giả tạo
như vũng sình, không biết đâu là
chỗ chắc thật để bám vào mà
thoát thân. Tuổi trẻ Viêtn nam đang
bị bật rễ, do đó có nguye mất
hương, hay thực sự đã mất
hướng. Tuổi trẻ của đạo Phật
Việt nam cũng không ngoại lệ, và
không dễ dàng vượt qua tình trạng
mất hướng này. Ở đây tôi
nói mất hướng là nhìn từ
điểm đứng dân tộc. Tuổỉ trẻ
ở nước ngoài chỉ cần quên, hay
tạm thời quên, nguồn gốc Việt nam của
mình, thì hướng đi cho nhân cách
được xác định ngay từ khi vừa
bước chân vào cỗng Ðại học.
Nói cách khác, tuổi tre Viêt nam hải
ngoại không phải hoàn toan bị bật
rễ, nhưng ở trong tinh trạng di thực. Quýt
phương
Tuổi
trẻ của đạo Phật Việt nam tuy có
thể được tin tưởng là còn
cố bám chặt lấy gốc rễ truyền
thống để vươn lên, nhưng do sự
thiếu trách nhiệm hoặc thiếu nhận
thức về hướng đi của thời
đại của những người đang đứng
trên cương vị giáo dục vô tình
chẳng khác nào bác sỹ không còn
biết liệu pháp nào hay hơn là cho
uống thuốc ngủ để người bịnh
quên đi những nhức nhối của thời
đại mà tuổi trẻ cần phải biết
đẻ chọn hướng đí tương lai
cho đời mình. Mặt khác, do sức ép
chính trị mà tuổi trẻ cần phải
được tập hợp thành lực
lượng tiền phong và hậu bị để
bảo vệ chế độ, do đó việc
giảng giải đạo Phật cho tuổi trẻ
không được phép vượt qua các
cỗng chùa. Bên trong cỗng chùa, tuổi
trẻ chỉ đựơc giảng dạy những
ý nghĩa vô thường hay vô ngã
không như là quy luật vận động đê
tồn tại, phát triển và huỷ diệt
của thiên nhiên và xã hội, mà
như là một bức tranh toàn xám của
cuộc đời được tô trét bởi
những người mà tuổi đời đã
mệt mỏi với những thành công và
thất bại đã làm thui chột ý
chí.
Trong
một xã hội hội mà các giá
trị tâm linh truyền thống đang bị băng
hoại, một số thanh niên tác quái
tại các đố thị lớn dựa vào
quyền lực chính trị của cha chú, hay
tiền của bất chính của bố mẹ;
một số khác miệt mài học chỉ
để làm thuê, làm những người
nô lệ kiểu mới trung thành với những
ông chủ giàu sụ. Một số khác, cam
chịu thân phận nghèo đói, thất
học, cam chịu tất cả nhục nhã của
một dân tộc nghèo nàn lạc hậu.
Trong tình trạng đó, sự hiện diện
của các đoàn sinh GDPT, những đơn
vị tập hợp các thanh niên biết tìm
lẽ sông cho bản thân, thật sự là một
thách thức xã hội, mà quyền lực
chính trị cảm thấy như một đe
doạ nếu không vận dụng được
để phục vụ cho tham vọng đen tối,
mà vì thâm vọng ấy có khi sẵn
sàng mãi quốc cầu vinh. Như thế
thì, tất nhiên là ảo tưởng khi
nói rằng, chúng ta chỉ tập họp tuổi
trẻ để dạy đạo, không cần
biết cái gì khác nữa. Nói thế
chẳng khác nào lùa những nai con vào
một chỗ để cho cọp dữ dễ dàng
thao túng.
Tất
nhiên, đất nước cần tuổi trẻ
để xây dựng. Ðạo pháp cũng
cần tuổi trẻ để thể hiện bản
hoài tiếp vật lợi sinh của mình. Theo
bản hoài đó, giáo dục đạo
Phật cho tuổi trẻ không chi có mục
đích chiêu dụ họ vào trong bốn
vách tường nhà chùa để cách
ly những phòng trà, hộp đêm, những
môi trương cám dõ, sa đọa. Tuy
nhiên, cơ bản giáo dục đạo Phật
vẫn phải là rèn luyện đạo
đức, phát trình độ nhận thức
tâm linh.
Trước
hết, hãy nói về rèn luyện đạo
đức. Ở đây hoàn toàn không
có vấn đề nhồi nhét những tín
điều đức lý. Nghĩa là, không
nói với tuổi trẻ không được
làm điều nầy, khhông được
làm điều kia. Tuổi trẻ có thể làm
bất cứ điều gì mà họ tự
thấy thích ứng với thời đại.
Những không để cho tuổi trẻ bị
lôi cuốn bởi những yếu tố độc
hại của thời đại, không bị lệch
hướng nhận thức bởi các phong trào
thời thượng, do đó cần thiết lập
một không gian an toàn, và di động.
Không gian an toàn đó là bồ đề
tâm. Tính di động, đó là vô
trụ xứ của Bồ tát. Chúng ta cần
nói thêm hai điểm này.
Lớn
lên tại các đô thị phồn vinh,
rồi bước vào xã hội với học
vị cao, mức sống ổn định, một bộ
phận tuổi trẻ ít khi trực tiếp sống
với những đau khổ của các bạn
trẻ khác ở những vùng đất tối
tăm xa lạ. Thiếu đồng cảm về
những khổ đau của đồng loậi, do đó
cũng thiếu luôn cả nhận thức về
thực chất của sự sống, không thể
hiểu hết tất cả ý nghĩa thiết
cốt của khát vọng sinh tồn. Cho nên,
đưa đạo Phật đến với tuổi
trẻ, phải có nghĩa là đưa tuổi
trẻ đến giáp mặt với thực tế
của sinh tồn. Ðó là làm phát
khởi bồ đê tâm nơi tuổi trẻ:
ỡNơi nào hiểm nạn, tôi nguyện
sẽ là cầu đó. Nơi nào tối
tăm, tôi nguyện sẽ ngọn đuốc
sáng. Ðây có thể là ước
nguyện xa vời, thậm chí sáo rỗng
đối với một số người. Nhưng
đó chính lâ mặt đất kim cang
để trên đó tuổi trẻ tự
vạch hướng đi cho mình, tự quy
định những giá trị sống thực cho
chính đời mình.
Về
tính di động, đó là tính mở
rộng, không tự câu thúc vào trong
một không gian xã hội chật hẹp,
để có thể có tầm nhìn xa hơn,
vượt ngoài thành kiến và truyền
thống khép kín của xã hội mình
đang sống. Nói cụ thể hơn, tuổi
trẻ được giáo dục để luôn
luôn ở trong tư thế sẵn sàng lên
đường. Ðến bất cứ nơi nào
trên trái đất này, nơi mà đau
khổ được sống thực hơn, hạnh
phúc được trắc nghiệm chân thực
hơn. Trong một ý nghĩa khác, tính di
động như vậy đồng nghĩa với
tính phiêu lưu. Từ khi sống tại
njhững đo thji được xem là ổn
định, nhân loại đã dập tắt
đi tính phiêu lưu nơi tuổi trẻ,
nhưnh khơi dạy tính du lịch nơi
người lớn đii tìm những lạc thú
mới để thay đỏi khẩu vị
thường nhật.
Tinh
thần vô trụ xứ tất nhêin có
nhiều điểm khac biệt. Vô trụ xứ
nói, Không trụ sinh tử, không trụ
Niết bàn.ữ Ðó là tinh thần khai
phóng, không bị buộc chặt vào bất
cứ giá trị truyền thông nào. Tuổi
trẻ cần được học hỏi để
sống với tinh thần khai phóng và bao dung,
để tự minh định giá chuẩn xác
giá trị các nền văn minh nhân loại,
tự mình chọn hướng đi thích hợp
trong dòng phát triển hài hoà cuta tất
cả các nên văn minh nhân loại, tuy
khác biệt tín ngương, khác biệt
tập quán tư duy, khác biệt cả phong
thái sinh hoạt thường nhật.
Về
sự phát triển trình độ nhận
thức tâm linh nơi tuổi trẻ, ở đây
chúng ta nói đến sự học tập
thông qua Kinh điển truyền thống. Tam
tạng Thánh điển là kho tàng kiến
thức bao la. Dựa trên những lời dạy
căn bản của đức Phật về giá
trị của sự sống, bản chất của
đau khổ và hạnh phúc, trên đó
nhiều quy luật về thiên nhiên, về xã
hội, về tâm lý, ngôn ngữ, của con
người lần lượt được phát
hiện qua nhiều thời đại trong nhiều khu
vực địa lý có truyền thống
lịch sử khác nhau. Tuy nhiên, chúng ta
cũng biết rằng, trong toàn bộ lịch sử
các nền văn minh nhân loại, đang tồn
tại hay đã biêt mất, không một
học thuyết nào mà không từng bị
nhận thức của người đời sau vượt
qua. Có học thuyết bị vượt qua và
bị đào thải luôn.ốạ học
thuyết bị vượt qua, rồi được
phục hoạt. Nhưng có rất ít học
thuyết được phục hoạt mà bản
chất không bị biến dạng. Biến dạng
cho đến mức nếu so sánh với quá
khứ, nó như là quái thai. Giáo lý
của Phật khẳng định quy luật vô
thường, nên vấn đè là khế
lý và khế cơ, chứ không phải
là vấn đề bị hay không bị vựot
và đào thải.
Tuổi
trẻ học Phật không có mục đích
trở thành nhà nghiên cứu Phật học,
mà học Phật là tự thực tập
khả năng tư duy bén nhạy, linh hoạt,
để có thể nhìn thẳng vào vào
bản chất sự sống. Cho nên, sư học
Phật pháp không hề cản trở sự
học thế gian pháp; kiến thức Phật
học không xung dột với kiến thức thế
tục. Duy chỉ có điều khác biệt,
là học Phật khởi đi từ thực
trạng dâu khổ của nhân sinh để
nhận thức đâu là hạnh phục chân
thật. Bi và trí là đôi cánh
chắc thật sẽ nâng đỡ tuổi trẻ
bay liẹng vào suốt không gian vô tận
của đời sống.
Source:
quangduc.com