|
QUÁCH THỊ TRANG -
vì sao sáng
Trần Tuyết Hoa
"Trang hỡi Trang, em là
vì sao sáng
Giữa khung trời mây trắng
với trăng thanh
Rồi một sớm có bao nhiêu
đầu xanh
Siết tay nhau, giục giã
em lên đường"
Sắp tới mùa Phật Ðản rồi,
Tôi lại lẩm nhẩm một
mình mấy câu hát của
nhạc sỹ Nguyễn Hiền ca
ngợi Quách Thị Trang từ
38 năm về trước-Những
câu hát một thời vang
dội cả Sài gòn, làm xao
xuyền bao trái tim sinh
viên học sinh (SVHS)
chúng tôi. Từ sau mùa
pháp nạn 1963, tôi hay
có thói quen, cứ đến
ngày Phật Ðản hàng năm;
đi đâu về tôi cũng muốn
ghé bùng binh chợ Sài
Gòn để ngắm nhìn chân
dung Trang qua bức tượng
như một phút mặc niệm
ngậm ngùi thủy chung. Có
lẽ vì tôi không thể nào
quên được cái khung trời
ở đó với mấy tiếng súng
nổ sát hại Trang ngày
nào cứ còn vang mãi bên
tai tôi !…Mặc dù lúc đó,
tôi không thấy được
Trang ngã xuống, không
được cùng bạn bè đỡ
Trang lên và giành giật
Trang với cảnh sát chiến
đấu… Bởi vì đoàn của tôi
đang trên đường Lê Văn
Duyệt (Cách Mạng Tháng
8) vừa đến ngã sáu Sài
Gòn thì bị chặn lại. Xe
cảnh sát nhào tới, chực
vồ chúng tôi quăng lên
xe-chúng tôi phải rã
đoàn, len vào các con
hẻm dẫn tới chợ Sài Gòn
như đã hẹn trước: tập
trung và xuất phát từ
trường Dược, nếu kẹt thì
đổi địa điểm xuống chợ
Bến Thành rồi kéo lên
Quốc hội (Nhà hát lớn).
Cho nên từ các ngã đường,
SVHS cứ tràn xuống trước
các cửa chợ, cứ đi vòng
vòng, giả như đi mua sắm,
để chờ nhau. Hể thấy có
biểu ngữ giăng lên là ào
xuống xếp hàng đi theo,
đồng bào trong chợ ùa ra.
Cảnh sát chiến đấu đi
chặn đầu này thì bà con
tràn qua đầu kia. Chúng
phải huy động thêm xe
GMC lớn tới, cứ tóm được
ai là quăng lên xe chở
đi … Bỗng nghe mấy tiếng
súng nổ phía cửa Ðông
thì bà con chạy hoảng
loạn như điên. Ai cũng
muốn nhào lại phía súng
nổ xem có phải con em
mình không và giành giựt
xác người với cảnh sát…
Mãi đến mấy ngày sau,
chúng tôi và gia đình
Trang mới biết được
người nữ sinh ngã xuống
đó là Quánh Thị Trang
chứ không phải là Mỹ
Hạnh hay Lê Thị Hạnh như
lầm tưởng ban đầu. Vậy
Trang là ai? Là ai mà
dũng cảm như một đấng
anh thư thời mở nước !…Trang
mới 15 tuổi, là nữ sinh
lớp đệ nhị trường Trung
học Trường Sơn. Sinh
làng Cổ Phúc, quận Tiên
Hương, tỉnh Thái Bình,
gia đình theo đạo Phật.
Trang sống với mẹ cùng 5
anh chị em và là đứa con
hiếu thuận. Trang sinh
hoạt trong Gia đình Phật
tử Minh Tâm rất thuần
thành-pháp danh Diệu
Nghiêm. Khi ngã xuống
cảnh sát đã giành xác
Trang đem về chôn trong
nghĩa trang Tổng tham
mưu (vì muốn ém nhẹm cái
chết này). Sau ngày Diệm
đổ, chúng tôi vào tìm
thăm mộ Trang ngay thì
thấy phần mộ cũng tử tế
và hương khói đàng hoàng.
Chắc là do những người
lính Phật tử có lòng ở
đó, đã âm thầm chăm sóc
mộ Trang. Ba năm sau anh
Ðoàn trưởng Huỳnh Bá Huệ
Dương đã cùng gia đình
Trang cải táng đưa Trang
về chùa Phổ Quang cho
đến hôm nay. Người ta
thấy có mấy em học sinh
Phật tử, đệ tử của một
vị Hòa thượng khả kính,
thường xuyên đến hương
khói, chăm sóc phần mộ
của Trang sạch sẽ và đẹp,
nhất là vào những ngày
Phật Ðản.
Tôi xin trích một đoạn
ngắn của riêng Trang và
bạn bè vào cái buổi sáng
lịch sử đó trong cuốn
"Công cuộc tranh đấu của
Phật giáo Việt Nam"
của Quốc tuệ: "…Sáng
ngày 25, Trang dậy thật
sớm, ăn mặc xong rồi xin
phép mẹ đến nhà bạn chơi
và rủ Yến cùng đi. Hai
chị em đến nơi hẹn với Yến
rồi cùng nhau đi taxi đến
chợ Bến Thành. Trong khi
chờ đợi, từ của hông chợ
một đám người ùa ra như
nước chảy. Những người
đi đầu căng biểu ngữ : "hãy
giết chúng tôi đi vì
chúng tôi là những người
con Phật". Ba thiếu nữ
nghe lòng bừng dậy như
sóng cả. Họ nhìn nhau,
ba cặp mắt sáng ngời và
cầm tay nhau chạy vào
hàng ngũ. Ðoàn biểu tình
vẩn đi tới, vượt qua khỏi
mặt tiền chợ Bến Thành.
Trong lúc đó, bóng dáng
hung thần của cảnh sát
chiến đấu gầm gừ hiện
ra, chặn lối trước mặt họ.
Chợt nghe hai tiếng súng
nổ, Yến quay lại nhìn:
Thấy Trang mặc áo trắng
đã ngã gục trên đường nhựa.
Bên Trang là một cảnh
sát ác ôn, tay cầm súng
mới vừa giết người xong.
Ðây là hình ảnh cuối
cùng của Quánh Thị Trang
đã hy sinh đời mình cho
Dận tộc và Ðạo pháp-Và
hình ảnh đó trong lòng
dân tộc vẫn còn sống mãi
nghìn thu!". (lược
trích báo Hải Triều
Âm số 19. Trích lại
trong "50 năm chấn
hưng PG Việt nam
1920-1970" của HT.
Thích Thiện Hoa soạn
1970, trang 226).
Dạo đó, vẫn còn có người
xuyên tạc ý nghĩa cuộc
đấu tranh này, cho là
bọn trẻ bị người lớn xúi
giục…Thật ra Trang là
một cô gái có tâm hồn
cao đẹp của một Phật tử
gương mẫu. Em biết thổi
sáo, tham gia văn nghệ
hồn nhiên trong gia đình
Phật tử. Trang đã khóc
nhiều khi nhìn thấy trên
báo chí, hình ảnh 8 em
trong Gia đình Phật tử
Huế bị xe thiết giáp của
Ðặng Sỹ cán chết không
toàn thây trước đài phát
thanh, thấy ngọn lửa
thầy Quảng Ðức và các
Thánh tử đạo, nhất là
cái đêm 20.08.1963, chùa
Xá Lợi bị tấn công và
các thầy bị bắt đi hết.
Trang quyết định dấn
thân, xuống đường cùng
bà con Phật tử và bạn
bè, đòi cho được sự bình
đẳng tôn giáo. Và…Trang
đã ngã xuống như một
dáng đứng sinh viên-học
sinh, nối tiếp Trần Văn
Ơn ngày trước. Ngày
26.08.1963, sau cái chết
của Trang 1 ngày, từ
Bruselles, Hội Thanh
niên Thế giới đã đánh
điện về phản đối chính
phủ Ngô Ðình Diệm đã
tước bỏ quyền tự do dân
chủ của thanh niên, sinh
viên học sinh Việt Nam
với nội dung:
"Kính gởi Tổng thống
VNCH tại SG:
Hội Thanh niên Thế giới
phản đối sự kỳ thị đáng
ghét đối với đồng bào
Phật giáo của ông và
việc đóng cửa các trường
đại học cùng đàn áp hung
bạo đối với thanh niên,
sinh viên cũng như bắt
bớ và gạy tang tóc cho
bao người.
Chúng tôi đòi hỏi ông
phải trả lại quyền lợi
cho mọi người công dân
và tôn trọng tự do dân
chủ". Hội Thanh niên Thế
giới.
Và một sinh viên Việt
kiều ở Nhật, anh Huyền
Linh Tử, gởi về mấy
giòng thơ khi anh nghe
thêm mấy người tự thiêu,
hàng trăm người bị thủ
tiêu và gần 3.000 SVHS
bị bắt.
"Tokyo qua dòng tin tê
tái
Quê hương, cửa từ bi
nhuộm máu
Bầy con yêu say đạo cả
cúi đầu
Trước bạo tàn, ôi, có
một không hai"…
Trong nước thì không biết
bao nhiêu trái tim đã
khóc Trang: nhạc sĩ Nguyễn
Hiền viết bài hát ca ngợi
Trang một thời được hát
vang trong SVHS.
Nhà thơ Tâm Hải cũng tiếc
thương , ngưỡng mộ:
Tôi viết tên Trang cả
triệu lần
Bao niềm thương tiếc lẫn
phân vân
Hy sinh tranh đấu chống
cường bạo
Muôn triệu con tim thoát
ngục trần
Phật giáo sáng ngời
trang sử mới
Non sông tưởng nhớ nữ
anh hùng
Ngàn thu trân trọng người
Trinh nữ
Ðốt nén hương thơm khấn
nguyện cầu..
Năm 1964, SVHS đã thành
lập một ban kiến tạo xây
dựng tượng đài Quánh Thị
Trang gồm:
-Trưởng ban: Vũ Quang
Hùng (SV Khoa học, đang
công tác ở báo Pháp
luật).
-2 Phó ban:-Nguyễn Thanh
Hùng (SV Ðại học Bách
khoa).-Ðào Ðức Long (SV
Thanh Sinh Công).
Một buổi sáng đầu năm
1964, anh Dương Văn Ðầy
(lúc đó SV Khoa học-BCB-chuẩn
bị vào y khoa) cầm sổ
vàng đến rủ tôi cùng đi
gặp các vị tướng tá cảm
tình với SV để quyên tiền
xây tượng Quách Thị
Trang. Tôi và Ðầy đến gặp
tướng TVÐ. Ông rất hoan
hỷ, ký ngay 10.000 đồng
và giới thiệu đi gặp TQH,
bà H ký ngay 5.000 đồng.
Ðầy bảo đủ rồi và về đưa
hết cho Hùng. Hùng quyên
thêm ít nữa rồi phân
công cho Nguyễn Thanh
Hùng đi thăm viếng gia
đình Trang và gặp họa sĩ
Mai Lân đặt khắc tượng
Trang. Trong số SV thực
tập với HS, có anh Vũ
Chinh tức Ðặng Ðức Siêu
trong nhóm Nguyễn Khắc
Hiếu ở tù chung với Hùng,
nên anh Chinh rất tích cực
trong việc này. Tạc tượng
xong, Ban kiến tạo này
chuẩn bị xây chớp nhoáng
ngoài công trường Diên Hồng
(nay là Q.T.T) trong dịp
đoàn SVHS biểu tình chống
Nguyễn Khánh kéo về dừng
lại trước chợ Bến Thành
để tưởng niệm Trang và
nhiều SV lên phát biểu
"Ðả đảo Nguyễn Khánh"…
Trong lúc đó, nhóm SV kiến
tạo này mang tượng đài
Quánh Thị Trang và dụng
cụ đã giấu sẵn trong túi
xách ra, đặt lên xây thật
nhanh và thật chắc-khi
đoàn biểu tình giải tán
thì tượng Quách Thị
Trang đã sừng sững vững
chắc giữa công trường rồi.
Cảnh sát không dám động
đến. Một năm sau, TTM.G
và anh đoàn trưởng đến gắn
một bản đồng nhỏ ở phía
dưới đề tên "Liệt nữ
Quách Thị Trang". Và từ
đó, công trường mang tên
Quách Thị Trang cho đến
bây giờ.
Ngày nay ai đi qua đó đều
nhìn thấy bức tượng thân
thương đã đi vào lịch sử
cùng tên tuổi Quách Thị
Trang như một vì sao
sáng mãi trong lòng sinh
viên học sinh Sài gòn và
sáng mãi trong lòng tôi
cho đến hôm nay như tiếng
hát của Nguyễn Hiền ngày
nào:
…"Tôi với em không hề
quen biết
Xót xa nhiều khi viết
đến tên em
Vì đại nghĩa, máu em đã
hòa thêm
thắm tô lên trên tà áo
trinh nguyên
Nhưng hôm nay tưng bừng,
Non sông đang vui mừng
Ðâu bóng hình em giữa
trời quê hương
Những mái tóc chấm vai,
Sân trường tìm đâu thấy
Em thơ đùa trong ánh
nắng ban mai
Tôi khóc em trong chiều
nay mây tím
Nén hương lòng tôi thắp
nhớ tên em
Hình hài mất, nét tinh
anh còn đấy
Giữa muôn tim, em còn
mãi không phai'
TRẦN TUYẾT HOA |