PHIÊN
ÂM ĐẠI TẠNG KINH
Nguyên
Tánh Trần Tiễn Khanh
( Trích từ
: THƯ VIỆN HOA SEN )
Phật Giáo
được truyền bá tại Việt
Đại Chánh Tân Tu
Đại Tạng
Công trình
dịch thuật Kinh điển Phật Giáo từ
tiếng Phạn sang Hán văn kéo dài hơn
1200 năm, từ đời Hậu Hán (thế kỷ
Thứ Hai) đến đầu đời nhà
Nguyên (thế kỷ 13). Theo Hòa Thượng
Thiện Siêu, kinh đầu tiên được
dịch là kinh Tứ Thập Nhị Chương do hai
cao tăng Ca-diếp-ma-đằng và
Trúc-pháp-lan, người Tây Vực (vùng
Trung Á ở phía Tây Trung Hoa) dịch vào
năm 76 Tây lịch. Các kinh A-hàm Chánh
Hạnh, Ðại thừa Phương đẳng,
Yếu Tuệ, An bang Thủ Ý, Thiền Hành
Pháp Tưởng v.v... do cao tăng An Thế Cao
dịch vào những năm 147 - 167 Tây lịch. Sau
đó có nhiều cao tăng đến từ
vùng Tây Vực, Kế Tân (Kashmir Bắc Ấn
Ðộ) và Thiên Trúc (Ấn Ðộ)
như Ngài Cưu Ma La Thập (Kumarajiva, 344-413 Tây
Lịch). Các vị cao tăng Trung Hoa mà
nổi tiếng nhất là Ngài Huyền Trang
(599-664 Tây Lịch) cũng đã sang Ấn
Ðộ mang nhiều kinh về nước để
phiên dịch, làm cho Hán Tạng phong phú
và đầy đủ hơn bất cứ Tạng
kinh nào được dịch ra văn hệ
khác trên thế giới.
Từ Hậu
Hán (58 - 219) đến đời nhà Lương
(502 - 556) trong khoảng 500 năm đã dịch
được 419 bộ (theo Xuất Tam Tạng Ký
của Lương Tăng Hựu). Ðến đời
Tống Thái Tổ (917 Tây lịch) mới khởi
sự gom tất cả bản kinh đã dịch
rải rác đó đây lại khắc in
thành Ðại Tạng kinh. Lần khắc kinh
này xảy ra ở Thành đô đất
Thục (Tứ Xuyên) nên gọi là Thục
Bản Ðại Tạng kinh, trải qua 12 năm mới
khắc xong, cộng được 5.000 quyển. Ðây
là Ðại tạng kinh đầu tiên ở
Tàu. Tiếp sau đó có các Ðại
tạng kinh được khắc in như Ðông
Thiền Tự Bản năm 1080, do trú trì
chùa Ðông Thiền khắc in trong 24 năm,
được 6.000 quyển, rồi đến Khai
Nguyên Tự Bản khắc in năm 1112, Tư Khê
Tự Bản (Triết Giang) khắc in năm 1132, Tích
Sa Bản (Giang Tô) năm 1231 do Ni sư Hoằng
Ðạo khắc in trong vòng 79 năm, Phả Ninh
Tự Bản khắc in năm 1269, Hoằng Pháp
Tự Bản (Bắc Kinh) khắc in năm 1277. Bản Cao
Ly khắc in theo Thuộc Bản năm 1011 - 1047 và
thời Minh Trị Thiên Hoàng (1868 - 1912) tại
Nhật có ấn loát Ðại Tạng kinh
và Tục Tạng kinh gồm 8.534 quyển.
Nhận thấy
các bản Ðại Tạng kinh nêu trên
đã được khắc in nhưng không
đầy đủ toàn bộ các kinh
đã được dịch, giải, lại
còn bị thất lạc, hư hỏng theo thời
gian, gây khó khăn cho việc nghiên cứu kinh
Phật, nên hai học giả tại Đại
Học Tokyo là Takakusu Junjiroo (1866-1945) và Watanabe
Kaikyoku (1872-1932) đã phát đại nguyện
xuất bản một Ðại Tạng kinh đầy
đủ. Trong vòng tám năm (1924-1932) họ
đã gom góp, sưu tầm, tra cứu,
đối chiếu, tổ chức lại có hệ
thống tất cả bản kinh đã có
thành một Ðại Tạng kinh hoàn bị
gồm 2.920 bộ cộng thành một Ðại
Tạng kinh 11.970 quyển, đóng thành 85 tập
dày. Đại Tạng kinh này được in
lần đầu tiên vào năm 1929 dưới
triều Ðại Chánh, nên thường
được gọi là Đại Chánh Tân
Tu Đại Tạng (Taisho Tripitaka).
Trong số 85
tập này, từ tập 1 đến tập 55
gồm kinh, luật, luận, sớ chú, sử
truyện. Từ tập thứ 56 đến 85 gồm
Tục Kinh Sớ, Tục Luật Sớ, Tục Luận
Sớ...Trong số 2.920 bộ (11.970 quyển) này chia
làm hai loại: Loại A là những kinh dịch
từ Phạn văn. Loại này gồm có 1.692
bộ tổng cọng 6.256 quyển mà trong đó
2/3 là các kinh luật chính, còn 1/3 là
những kinh có kèm lời chú giải và
các sáng tác phẩm của các vị cao
tăng Ấn Ðộ. Loại B là những bản
kinh có kèm chú giải và những
sáng tác phẩm của các nhà Phật
học Trung Hoa và Nhật Bản. Loại B này
gồm có 1.228 bộ chia thành 5.714 quyển.
Hán Tạng có nhiều bộ và nhiều
quyển hơn so với Đại Tạng tiếng
Phạn và Pali, vì những bộ kinh lớn
thường có nhiều người dịch và
chú giải.
Đại Tạng Điện
Tử của CBETA
Trong những
năm gần đây, phương tiện truyền
thông hiện đại như máy vi tính (PC),
mạng lưới Internet, CD, DVD đã trở
thành thông dụng tại nhiều quốc gia
trên thế giới. Theo Giáo Sư Christian Wittern
của Đại Học Kyoto, từ đầu thập
niên 1990 đã có nhiều chương
trình nghiên cứu và áp dụng những
phương tiện truyền thông hiện đại
này vào việc hình thành một ấn
bản điện tử của Đại Tạng
Kinh. Từ năm 1993, một hiệp hội lấy
tên là Electronic Buddhist Text Initiative (EBTI)
được thành lập để trao đổi
kinh nghiệm và tương trợ kỷ thuật
giữa các chương trình ở nhiều
quốc gia như Nhật, Đại Hàn, Đài Loan.
Đặc biệt tại Hoa Kỳ, Giáo Sư Lewis
Lancaster thuộc Đại Học Berkeley được
xem như là người áp dụng phương
tiện điện tử đầu tiên. Vào
tháng 2 năm 1998, Hàng Thanh Đại Sư
thuộc Đại Học Quốc Gia Đài Loan
và Huệ Minh Đại Sư thuộc Viện Mỹ
Nghệ Quốc Gia đã thành lập tại
Đài Loan một hội lấy tên là Chinese
Buddhist Electronic Text Association (CBETA). Hội CBETA đã
phát hành một CD gồm sáu tập của
Đại Chánh Đại Tạng vào tháng
12 năm 1998. Đến nay, hội CBETA đã
hoàn thành một Đại Tạng điện
tử gồm có 56 tập (Tập 1-55 và 85 của
Đại Chánh Đại Tạng). Đại
Tạng điện tử này đuợc hội CBETA
phát hành miễn phí qua CD hoặc có
thể tải về (download) từ Website của Hội http://www.cbeta.org Xin xem Mục
Lục CBETA Hán Tạng ở website của chúng
tôi.
Phiên Âm Hán Tạng
Nhóm Tuệ
Quang chúng tôi đã liên lạc với
hội CBETA và đã nhận được CD
Đại Tạng Kinh từ năm 2002. Vì Đại
Tạng có hơn 2370 bộ kinh và 70 triệu
chử Hán, nên chúng tôi đã bỏ
nhiều công trình để tìm cách
phiên âm và dịch các bộ kinh bằng
máy vi tính (PC). Một lợi điểm của
máy vi tính là phiên âm có thể
sai, nhưng không bao giờ sót, vì máy vi
tính phiên âm từng chữ một. Chúng
tôi đã hoàn thành một lập
trình (computer program) để phiên âm các
bộ kinh. Lập trình này dùng Tự Điển
Hán-Việt của Cụ Thiều Chửu Nguyển
hửu Kha. Tự điển nầy đã
được dùng trong việc học hỏi và
dịch thuật trong nhiều thập niên qua. Xin
xem bản phiên âm một đoạn trong Bát
Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh. Bản phiên
âm của chúng tôi dùng những từ
ngữ giống như trong bản dịch của Hòa
Thượng Trí Tịnh. Các phiên bản
rất tiện lợi cho việc dịch thuật và
nghiên cứu vì có cả nguyên văn
chử Hán và số hàng trong kinh. Vì
ấn bản Từ Điển đầu tiên của
Cụ Thiều Chửu đuợc nhà xuất bản
Đuốc Tuệ phát hành vào năm 1942, nên
chúng tôi đang tốn nhiều công sức
để sửa chữa và bổ túc các
phiên bản bằng những danh từ Phật Học
và Hán-Việt hiện đại như Tự
Điển Trần văn Chánh.
Đến nay công việc phiên âm các
bộ kinh bằng máy vi tính đã hoàn
tất. Tất cả có hơn 70 triệu chữ, chia
làm 8836 phiên bản và 2372 bộ kinh. Các
phiên bản này chiếm hơn 965 megabytes (MB) trong
máy vi tính và có thể dùng Microsoft
Word để đọc hoặc dịch thuật.
Chúng tôi cũng đã thành lập
một trang Website lấy tên là Dịch Kinh
Phật Giáo (http://www.vnbaolut.com/dichkinh).
Qua trang Web này, chúng tôi sẽ cung cấp
các bản kinh, luật và luận nguyên
văn chữ Hán và phiên âm tiếng
Việt cùng các bản phiên âm và
dịch ra tiếng Việt của Chư Tôn
Đức và các bậc thức giả.
Các bản phiên âm nay vẫn còn nhiều sai
lầm, nên chỉ dùng để nghiên cứu
và phiên dịch.
Cũng cần
nhắc đến Cụ Thiều Chửu Nguyễn
hữu Kha (1902-1952) là người đã
đóng góp nhiều trong công cuộc chấn
hưng Phật Giáo tại miền Bắc trong
những thập niên 1930-1940. Trong lời nói
đầu của Tự Điển, Cụ đã
viết lên thao thức của mình về Nho
học: “Tôi tự nghĩ rằng Hán
học thời nay đang ngày một mất dần,
chỉ nhờ có học Phật thì may ra mới
duy trì được ít nhiều; nếu
dùng cách nào mà giúp cho người
đọc được kinh biết được
chữ, tức là cái nền tảng để
xây đắp lại tòa lâu đài Nho
giáo nguy nga tráng lệ”. Chúng tôi
mong rằng công việc phiên âm Đại
Hán Tạng của chúng tôi đã
đáp ứng được phần nào
hoài vọng của Cụ Thiều Chửu.
Hiện nay
Nhóm Tuệ Quang đang nghiên cứu cách
dịch nghỉa các bản phiên âm sang
tiếng Việt. Chúng tôi hy vọng hoàn
thành một Đại Tạng điện tử
Việt Nam và, giống như hội CBETA, Đại
Tạng điện tử sẽ được truyền
bá miễn phí và rộng rãi qua các
phương tiện truyền thông hiện đại
như Internet và CD/DVD.
Các
cố gắng của chúng tôi chỉ là
những đóng góp nhỏ nhoi trong công
việc hoàn thành Việt Tạng bằng
điện tử. Các phiên bản còn
nhiều sai sót nên chúng tôi rất mong
nhận được sự chỉ dẫn, giúp
đở, hợp tác cũng như ý kiến
của các Chư Tôn Đức, các bậc thức
giả và các Phật Tử gần xa để
công việc sớm thành tựu.
Nguyên Tánh Trần Tiễn
Khanh (12/2005)
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.
Nhóm Tuệ Quang. Website http://www.vnbaolut.com/dichkinh
2. Hoà Thượng Thiện
Siệu. Quá Trình Hình Thành Đại
Tạng Kinh Hán Văn
3. CBETA. Website http://www.cbeta.org
4. Christian Wittern, 2001. CBETA and its
Digital Tripitaka
5. Nhóm Tuệ Quang. Mục
Lục CBETA Hán Tạng
6. Thích Đồng Bổn,
2002. Lãng
Đãng Một Khuất Nguyên ở Cụ
Thiều Chửu.