Cái khó khăn rất lớn cho người tìm hiểu giáo lý là "Phật gia
ngữ". Từ ngữ của nhà phật thì phải có tu thì mới cảm nhận
được cáí nghĩa của nó. Bởi vì cái nghĩa thì phải có định
nghĩa của từ điển để hiểu chử nghĩa cho đúng nghĩa, nhưng
nghĩa lại nằm ở thực tế của cuộc sống chứ không phải là cái
xác mía không còn cái vị ngọt của nó. Từ ngử rất khô khan và
rỗng tuếch. Học từ ngữ thì rất nhức đầu và còn khó hơn học
sinh ngữ. Hiểu được nghĩa theo đúng như từ điển đã là khó
khăn và nhọc mệt rồi. Hiểu thêm được luận lý của kinh lại
còn khó hơn. Rồi cái mà kinh nói, lại phải được chỉ cho đúng
với cái có thực trong đời sống , thì lại thêm một bước để
hiểu cho đúng với chơn nghĩa của từ ngữ.
Thí dụ như chử "chúng sanh", là một chử của con nhà Phật.
Chúng ta phải dựa vào từ điển để hiểu chử chúng sanh là gì !
Rồi ngay nơi từ "chúng sanh" cũng đẻ ra một ngôn luận để xác
định cho cái nghiã của nó. Rồi cái nghĩa thực của nó thì lại
chỉ cho cái thực tại là chúng sanh. Chúng sanh của từ ngữ và
chúng sanh trong thực tại thì lại mới lạ chứ không phải là
từ ngữ khô chết ,khô khan không có thực thể. Chử "từ-bi" và
từ bi có mặt trong cuộc sống lại cũng mới lạ và sinh động
không giống nhau. Đây là điều dễ hiểu vì từ "cái bàn" và sự
hiện hửu của cái bàn là khác nhau. Chúng ta hiểu "cơm" là từ
ngữ với cơm đang dọn trên bàn là khác nhau, một cái là
danh-từ để gọi tên, còn một cái là thực thể đang hiện hửu.
Cái đang hiện hửu thì mầu nhiệm, còn cái danh từ thỉ chỉ là
danh từ. Chúng ta cứ gọi tên của thuốc và thức ăn mà không
có thuốc và thức ăn thì chỉ là cái thế giới ảo của vô sắc
giới. Đó là điều hiển nhiên mà ai cũng biết không cần phải
dẫn chứng rườm rà. Bởi vì người đói cần cơm, người bệnh cần
thuốc, chứ không phải cái danh từ cơm và thuốc có thể thay
thế cho hiện thực được
Do đó trong kinh có câu chuyện của một vị thần Dựoc Xoa bảo
vệ chánh pháp thưa với Phật rằng : " Tôi là Thần Dươc Xoa
chuyên bảo vệ ngừoi tu theo Phật, tôi hiểu tất cả các sinh
ngữ của chúng sanh từ cỏi trời cho đến địa ngục. Không có
ngôn ngữ nào của cỏi nào trên vũ trụ này mà tôi không biết.
NHưng với pháp âm của Phật tôi nghe rất rõ ràng, hiểu rất rỏ
từ ngữ mà vẫn không hiểu được chơn nghĩa của lời Phật nói."
Điều vị thần này nói chúng ta có thể hiểu được là
rất đúng ! Tại sao đúng ? Bởi vì suy vào hoàn cảnh của chính
bản thân của mình thì chúng ta thấy rằng, lời Phật được viết
trong kinh chúng ta đọc bằng chuyển ngử của tiếng nước mình,
dĩ nhiên chử nào mình cũng đọc được, nhưng cái nghĩa của nó
thì càng đọc thì càng thấy mới lạ và khám phá ra rằng mình
vẫn chưa hiểu hết được nghĩa. Thậm chí có khi còn không hiểu
gì cả giống như vị thần dược xoa vừa nói. Nguyễn-Du tiên
sinh nói rằng ông đã tụng kinh Kim cang đến ngàn lần mà vẫn
chưa hiểu hết được nghĩa kinh. Bởi vì người học Phật Pháp
thì càng học thì càng thấy mới lạ không hề nhàm chán và có
thể dừng lại được , nên người học Phật là người bất thoái
chuyển, không thể thục lùi bỏ xụi thành người hủ bại không
còn tiến hóa, chỉ biết nhai lại cái bả mía của chính mình đã
ăn. Một người nghệ sỹ chân chính cũng không bao giờ dừng lại
nơi các tác phẩm của mình mà không thể sáng tác cái gì mới
hơn cái xác chết của các tác phẩm đã đi qua. Cái gì dừng lại
thì cái đó đã lão suy và sẽ chết theo đúng quy luật vô
thường. Một cái như vậy thì không phải là Phật pháp mà là
thế gian pháp. Phật pháp thì từ thế gian pháp mà giác ngộ
nhưng không phá hoại thế gian pháp. Bởi vì thế gian pháp là
qui luật nhân quả duyên sanh. Giác ngộ lý duyên sanh là giác
ngộ Phật pháp. Không vuợt qua nhân quả mà giác ngộ vô thường
là thường , nên giải thoát mà không phá hoại thế gian tướng.
Nhục thân vẫn thuận theo quy luật sanh trụ dị diệt mà ngộ
được vô sanh pháp nhẫn, nên phật pháp là pháp bất thoái
chuyễn, vô ngại với sanh tử mà tùy thuận chúng sanh, thành
tựu các đại nguyện mà người còn mê tâm không thể suy lường.
Đức Phật khi còn là thái tử có xin vua cha cho
xuất-gia, nhưng không được chấp nhận. Vua cha bảo rằng con
muốn gì thì cha cũng cho, chỉ xin con đừng đi tu. Thái tử
thưa rằng : Con muốn xin được : con và tất cả chúng sanh đều
không già , không bệnh và không chết ! Vua cha than rằng :
Thân ta cũng không tránh được già bệnh chết thì làm sao cho
con và chúng sanh được.!!!....Vậy là thái tử phải bỏ trốn
cha để xuất gia !...Rồi sao khi Thành Phật thì Ngài cũng
già, khi đang ngồi thuyết pháp thì ngài cũng bị đau lưng cần
phải nằm nghĩ nên gọi đệ tử đến thay Ngài nói pháp, và cuối
cùng thì Ngài cũng nằm giửa hai cây Ta La mà chết giửa rừng.
Nhưng không ai lại gọi là Phật chết mà gọi là Nhập Niết Bàn,
bởi vì Phật thì không còn tái sanh vì không còn nghiệp.
Giống như củi hết lửa tắt, củi không còn, mà lửa cũng không
còn, nên gọi là nhập dịêt. Ngừơi làm nhà không còn cất nhà
nửa thì sẽ không có nhà nữa. Nhà được ví như Nghiệp của
chúng sanh, Phật vào Niết Bàn thì không còn tạo nghiệp nửa ,
nên chẳng còn là người tạo nghiệp như chúng sanh mà đã an
nghĩ, như Ông già về hưu không còn gây nghiệp như trẻ con là
chúng sanh nửa. Vì vậy có vị thiền sư nói rằng : Phật như bà
già còn chúng sanh như con gái còn nhỏ dại. Đó chẳng qua là
ẫn ngữ ngụ ngôn cho cái thực tại không thể suy lường mà nói
vậy thôi...
Trở lại vấn đề nhận thức chử nghĩa của nhà Phật, có người
còn nói rằng kinh nhà Phật là kinh vô tự, nghĩa là không có
chử. Thật ra đây là cách nói để cho người ta đừng chấp ngón
tay chỉ mặt trăng là mặt trăng. Đừng chấp danh từ cái bánh
là cái bánh. Đừng cho hình vẻ là hình thật. Bởi vậy mới nói
là kinh không có chử. Đó là nói để mà ngụ ngôn chứ kinh
không có chử thì không phải là kinh, nó là tờ giấy mà gọi là
kinh thì vọng ngử nói dối. Mượn chử nghĩa đễ diễn bày ý pháp
nên mới gọi là học giáo lý. Có những vị sanh ra đời không
gặp sách vở nhà Phật, cũng không gặp thiện tri thức, vì vậy
vị này không phải là Thanh văn đệ tử của Phật. Nhưng nhìn
thấy các pháp biến hành như hoa rơi, lá rụng theo quy luật
duyên sanh nên ngộ pháp duyên sanh mà giải thoát. Tâm vị này
gọi là Duyên Giác Bích Chi Phật, hay còn gọi là Phật Độc
Giác. Các vị này cũng giống như các vị A-la-hán là Thanh văn
đệ tử của Phật không khác, vì chân lý không hề là cái độc
quyền của riêng của một ai, dù là của Đức Thế Tôn là cha
lành của tất cả chúng sanh. Nếu là người con Phật thì luôn
là người học trò tỉnh thức, trên cầu Phật đạo dưới thì luôn
có lòng từ bi với các loài chúng sanh. Trục loại tùy hình mà
tùy thuận chúng sanh không bao giờ cầu giải thoát cho riêng
mình mà bỏ quên mọi loài, bởi vì tất cả đều là bồ đề quyên
thuộc. Trục loại tùy hình là tùy theo căn tánh của chúng
sanh mà tùy thuận giáo hóa, như Ngài Bồ tát Quán thế Âm phải
tùy theo chúng sanh mà hiện thân. Đối với loài quỹ đói thì
phải hịên thân ông Tiêu le lưởi thật dài trông rất dử tợn để
giáó hóa. Tượng Đức Quán Thế Âm có nhiều đầu nhiều mặt đủ
loại hỷ, nộ, ái, ố....v.v... là tùy theo chúng sanh mà tùy
thuận giáo hóa. Có loại chúng sanh phải bố thí cho vài roi
thì phải cho vài roi, chứ không phải lúc nào cũng cho những
ngọt ngào ve vuốt cái bản ngã hư hèn. Ngọt mật chết ruồi là
trò của kẻ ác chứ không phải là ái ngữ của bồ tát. Tượng
Phật Quán thê Âm bên Tây Tạng trông rất dử tợn, kẻ còn bản
ngã hư hèn mà trông thấy pho tượng thì rất sợ hải, cũng như
người chưa giác ngộ mà thấy cái chết thì rất sợ hải, nhưng
người đã có học Phật và giác ngộ Phật pháp thì không hề sợ
hải. Bởi vì hiểu rằng thân này với chơn tâm giác tánh của
mình thì chỉ như cái bọt nước trên sóng nước của đại dưong....Tùy
nghiệp mà sẽ sanh thân, tùy nguyện mà có thân, nếu đã tròn
duyên dứt nghiệp thì hưu trí nghĩ ngơi niết bàn vậy thôi.
Tóm lại, Phật gia ngữ là từ ngữ của Phật giáo, mang tính
chất giáo dục của đức Phật với chúng sanh, nếu học với tinh
thần thực tâp để tu học thì muôn phần mới hiểu được một phần,
còn tự cho là có cái tôi tài giỏi khôn ngoan thu lượm kiến
thức từ kinh sách để làm kiến thức cho mình thì rơi vào tà
kiến, nếu giỏi lắm thì cũng mắc cái nạn thế trí biện thông,
là một cái nạn đánh mất phật pháp rất nguy hiểm. Một người
chưa chứng A-la-hán thì vẫn còn vọng tưởng, nếu tin vọng
tưởng của mình là chơn tâm thì rơi vào ngoại đạo đọa lạc.
Lấy cái của kinh điển làm tài sản của mình thì cũng giống
như người đếm bạc mướn cho Ngân hàng, cầm tiền để đếm mà
không thể xài được, vì không phải của mình, nếu xài bậy thì
phải đọa lạc như người ăn cắp bị ở tù , chứ không phải vượt
qua nhân quả mà có đạo bồ đề , không cần tu chứng gì cũng
được như Phật. Của nhà Phật không thể ăn cắp mà được đâu.
Nếu không phải của mình tu học hoặc đã được tiêu hóa Pháp
thực thì không thể là Phập pháp. Phật gia ngữ chỉ là phương
tiện như ngón tay chỉ mặt trăng chứ không phải là trăng.