Câu Chuyện Thầy Lang
Phì Đại Nhiếp Tuyến
Bác
sĩ Nguyễn Ý-Đức
Nhiếp Tuyến, Tuyến Tiền Liệt hoặc Nhiếp Hộ Tuyến là một tuyến
sinh dục phụ của nam giới.
Mang danh là TUYẾN nhưng nó
không tiết ra kích thích tố như các tuyến khác, không trực tiếp
khích lệ sự giao hoan, nhưng góp phần quan trọng vào sự nối dõi
tông đường và tột đỉnh của cảm khoái tình dục.
Tuyến cung cấp một ít chất
lỏng kiềm tính để cùng Túi Tinh sản xuất tinh dịch. Mà tinh
dịch lại rất cần thiết cho sự sinh tồn và di chuyển của cả dăm
ba trăm triệu chú tinh trùng trong mổi lần giao hợp, xuất
tinh.Tinh trùng do ngọc hành sản xuất.
Tinh dịch có đường fructose để
cung cấp năng lượng cho tinh trùng; có prostaglandins kích thích
tử cung co bóp, giúp tinh trùng di chuyển tìm kiếm Noãn Tiên Nữ
; trung hòa acid tính nước âm hộ để bảo vệ tinh tử. Chức năng
này lại chịu sự chi phối của kích thích tố testosteron và kích
thước lớn nhỏ của nhiếp tuyến cũng lại do kích thích tố này
quyết định một phần nào
Trong trạng thái
lành mạnh, bình thường, nhiếp tuyến to bằng trái hạt dẻ, sờ vào
thấy mềm mềm.
Tuyến nằm dưới bàng quang, bao
quanh niệu quản dẫn nước tiểu ra ngoài cơ thể. Tuyến cũng nằm ở
mặt trước của trực tràng, nên khi lang y cho ngón tay vào hậu
môn ngoáy ngoáy khám khám thì cũng biết được tình trạng to nhỏ,
cứng mềm, nhẵn nhụi hoặc sần sùi của tuyến.
Ở tuổi trẻ, tuyến này là môi
trường mầu mỡ cho sự nhiễm trùng, viêm, có sạn mà khi về già lại
hay sưng và đưa tới u bướu lành hoặc ung thư.
Phì Đại Nhiếp
Tuyến
Thực ra đây không hẳn là một
bệnh mà trong nhiều trường hợp là một thay đổi hầu như tự
nhiên của tuyến với sự gia tăng tuổi đời của người nam.
Các tế bào bình thường trong
tuyến sẽ tăng sinh sản và tăng trưởng (Hyperplasia) nhưng tuyến
vẫn có hình dạng nguyên thủy và khác với sự tăng sinh bất thường
của tế bào mới trong ung thư. Hiện tượng này cũng giống như sự
lớn lên của nhũ hoa khi người nữ mang thai.
Ở tuổi thiếu niên, nhiếp tuyến
bé tý xíu, rồi dưới ảnh hưởng của kích thích tố nam, nó lớn dần
lên bằng đầu ngón tay.
Từ tuổi 20 đến 40, tuyến giữ
nguyên kích thước, nhưng đến tuổi ngoài 45 thì 15% tuyến to lên.
Khi đạt tới tuổi 65 trở lên thì 60% người cao tuổi phe ta đều
có nhiếp tuyến lớn bằng trái quýt.
Nguyên Nhân
Lý do mà nhiếp tuyến tăng sinh-
trưởng chưa được xác định rõ ràng.
Có nhiều ý kiến cho là tuổi
càng cao thì các tế bào nối tiếp ở giữa tuyến tăng trưởng mạnh,
như là mới được bón phân mầu mỡ.
Ý kiến khác cho là do tác
dụng của kích thích tố đàn ông vì quan sát cho thấy tuyến của
những người bị thiến (hoạn quan ) không sưng.
Ngoài ra sự cắt ống dẫn tinh
trùng, xơ cứng gan, cao huyết áp, hút thuốc lá cũng được nêu ra
như có thể là nguy cơ sưng nhiếp tuyến.
Triệu chứng
Vì bao bọc chung
quanh ống dẫn tiểu, nên khi sưng to, tuyến sẽ đè vào tiết niệu
khiến cho sự tiểu tiện bị tắc nghẽn.
Trong đa số các trường hợp,
nhất là ở người trên 45 tuổi, sự nghẽn tiểu tiện xẩy ra từ từ:
nạn nhân thấy vòi nước tiểu không vọt ra xa, yếu dần, nhỏ giọt,
phải rặn mới đái ra hết nước. Nhiều khi nạn nhân phải ngồi
trên bàn cầu để cơ bắp dưới xương chậu thư giãn, giúp cho sự đái
được dễ dàng.
Các triệu chứng thường thấy
gồm có:
-Bất chợt có một
thôi thúc cấp bách muốn đi tiểu mà ta không kiểm soát, kiềm chế
được. Lý do là bàng quang bị căng đầy nước tiểu;
-Mót đái là vậy mà
khi vào nhà cầu thì nước chẳng chịu ra ngay, phải gồng bụng rặn,
vì ống dẫn bị nhiếp tuyến đè nghẹt;
-Nếu có ra thì vòi
nước cũng yếu sìu, ngắt quãng vì “giao thông hào” quá hẹp;
-Tiểu xong mà thấy
như bọng đái vẫn như còn tưng tức có nước, muốn “pi” thêm;
-Nước tiểu sót lại
trong bàng quan kích thích nên ta hay đi đái rắt, nhất là vào
đêm khuya đang mơ màng giấc điệp;
-Nước tiểu đôi khi có máu vì
huyết quản dãn nở đứt vỡ;
-Nhiều khi vì nằm lâu trong
bọng đái nên nước tiểu cũng bị nhiễm vi khuẩn, đưa tới bệnh
đường niệu.
Trắc nghiệm sưng nhiếp
tuyến
Hiệp Hội Niệu Khoa
Hoa Kỳ đã đề nghị một số câu hỏi để phe ta ước lượng sự rối
loạn của nhiếp tuyến. Đó là trong tháng vừa qua:
a- có bao giờ ta thấy có cảm
giác như vẫn còn nước tiểu trong bọng đái sau khi tiểu xong?
b- có khi nào ta phải đi tiểu
lại vài giờ sau khi vừa mới tiểu ?
c- bao nhiêu lần trong khi
tiểu ta phải ngưng rồi lại tiếp tục tiểu?
đ-bao nhiêu lần ta thấy rất
khó khăn để nín tè?
e-bao nhiêu lần ta thấy vòi
nước tiểu yếu đi?
g-bao nhiêu lần ta phải rặn để
bắt đầu tiểu tiện ?
h- bao nhiêu lần ta phải thức
dậy để đi tiểu từ lúc chập tối tới sáng?
Nếu dăm câu trả lời đều là CÓ
thì nhiếp tuyến của ta bắt đầu có vấn đề rồi đấy.
Chẩn đoán bệnh
Để định bệnh, bác sĩ
căn cứ vào lời khai những triệu chứng kể trên rồi xác định bằng
cách khám hậu môn coi nhiếp tuyến lớn tới mức nào.
Nước tiểu được phân tích coi
có lẫn máu hoặc bị nhiễm khuẩn.
Thử nghiệm máu
Prostate-Specific Antigen (PSA) xem có bị ung thư không.
Điều trị
Điều trị tùy thuộc
vào hai điểm chính:
-Mức trầm trọng
của các triệu chứng.
-Các triệu chứng
ảnh hưởng tới đời sống như thế nào.
Đa số bệnh nhân
muốn điều trị vì những trở ngại trong việc tiểu tiện. Đó cũng là
mục tiêu của các phương thức trị liệu hiện có.
Sưng nhiếp tuyến có thể được
điều trị bằng dược phẩm, giải phẫu hoặc các phương pháp ít gây
hại (less invasive) mới được áp dụng trong hơn 10 năm vừa qua.
Tháng 6 năm 2003, The American
Urological Association đã đưa ra một hướng dẫn mới để điều trị
Sưng Nhiếp Tuyến Lành. Khi các dấu hiệu nhẹ thì bệnh nhân được
theo dõi; khi trầm trọng thì vừa được theo dõi vừa trị liệu.
1-Chờ đợi, theo dõi
Trong theo
dõi chờ đợi, cả bệnh nhân lẫn bác sĩ đều không dùng các phương
pháp trị liệu sẵn có nhưng bác sĩ vẫn theo dõi diến tiến tốt xấu
các dấu hiệu bệnh.
Biện pháp này được áp dụng khi
các dấu hiệu từ nhẹ tới trung bình mà không có biến chứng như bí
tiểu tiện hoặc đái rắt. Trong thời gian này, bệnh nhân nên làm
một số việc để bệnh khỏi trở nên trầm trọng:
a-Giảm uống nước
vài giờ trước khi đi ngủ để khỏi phải thức giấc nhiều lần đi
tiểu.
b-Giới hạn tiêu
thụ quá nhiều cà phê vì caffeine là chất lợi tiểu, có thể làm
triệu chứng xấu hơn.
c-Cẩn thận với
thuốc lợi tiểu (diuretic)
d-Giới hạn các
loại thuốc chống dị ứng, nghẹt mũi vì thuốc gây co thắt cơ vòng
quanh ống tiết niệu, cản trở sự phóng tiểu.
e-Khi mót tiểu,
tiểu ngay để tránh nước tiểu ứ đọng làm cho bàng quan quá dãn,
yếu.
g-Đừng để bị quá
lạnh vì khí hậu lạnh khiến cho nước tiểu tích tụ trong bàng quan,
kích thích tiểu tiện liên tục.
h-Vận động giảm
triệu chứng bệnh gây ra do nhiếp tuyên phì đại.
2-Dược phẩm
Có nhiều dược phẩm làm nhiếp
tuyến teo ( Proscar) hoặc làm thư dãn cơ thịt ở vùng xương
chậu (Hytrin), khiến tiểu tiện được thông. Thảo mộc Saw
Palmetto cũng được y giới mang ra áp dụng với nhiều hứa hẹn tốt.
Y giới cũng khuyên không nên
ăn thực phẩm có nhiều gia vị cay, cữ uống rượu, giảm tiêu thụ
cholesterol, e rằng những chất này kích thích khiến tuyến sưng
to hơn.
Ngoài ra nên ăn nhiều rau
trái, vận động cơ thể, đừng ngồi quá lâu cũng như xuất tinh
thường hơn để ống dẫn tinh khỏi nghẹt.
3-Giải phẫu
a-Giải phẫu qua tiết niệu
Nếu tuyến quá lớn, khiến
người bệnh thấy khó chịu thì cần giải phẫu để gọt nhỏ hoặc cắt
bỏ tuyến sưng. Giải phẫu là trị liệu hữu hiệu nhất được áp dụng
khi dược phẩm không thành công.
Phẫu thuật có thể là mổ lớn
(open prostatectomy) hoặc thực hiện qua niệu đạo (transurethral
resection of the prostate TURP), không có vết sẹo.
Theo ý kiến các bác sĩ chuyên
khoa, nếu đang có các bệnh mãn tính trầm trọng thì phẫu thuật
không là lựa chọn đúng và sự hồi phục sau giải phẫu có thể lâu
hơn. Đó là các bệnh tiểu đường không được kiểm soát, xơ cứng gan,
bệnh tim, thận, phổi và vài tâm bệnh trầm trọng.
Sau giải phẫu, một số khó khăn
thường xảy ra, như là:
-Khó khăn tiểu tiện
Ngay sau khi giải phẫu, dòng
nước tiểu mạnh hơn nhưng đôi khi cần vài tháng tiểu tiện mới trở
lại bình thường.
-Đái són
Đó là do không kiểm soát được
sự tiểu tiện, nhưng may mắn là rối loạn này chỉ tạm thời chứ
không kéo dài.
-Chảy máu:
Trong mấy tuần lễ đầu sau giải
phẫu, sẹo mổ ở bọng đái có thể hé mở, máu chảy vào nước tiểu.
Điều này gây ra lo sợ nhưng chấm dứt sau thời gian ngắn nằm nghỉ
và uống nhiều nước.
-Một số người bị loạn cương
dương tạm thời, đôi khi tinh khí chạy ngược lên bọng đái, nhưng
không gây trở ngại gì tới việc giao hoan.
b-Ngoài TURP, tia laser cũng
được dùng để tiêu hủy các mô bào tăng trưởng của nhiếp tuyến mà
không gây tổn thương cho tế bào ở xung quanh. Lợi điểm của laser
là ít xuất huyết, mau lành hơn mổ xẻ.
Chăm sóc sau khi giải phẫu
Sau giải phẫu,
bệnh nhân nằm lại từ 3-10 ngày tùy theo loại phẫu thuật và khả
năng lành bệnh của mỗi người. Một ống dẫn nước tiểu được đưa vào
bọng đái vài ba ngày để lấy nước tiểu ra ngoài.
Trong vài tuần lễ sau giải
phẫu, về nhà nên tránh công việc nặng hoặc căng thẳng để vết mổ
không bị rách.
-Uống nhiều nước
để rửa sạch bọng đái.
-Tránh rặn khi đi
cầu.
-Dinh dưỡng cân
bằng để tránh táo bón. Nếu bị bón, xin bác sĩ biên toa mua thuốc
chữa.
-Đừng nâng nhấc
vật nặng.
-Đừng lái xe hoặc
điều khiển máy tự đông.
4-Phương pháp ít
gây hại
Các phương pháp này có mục đích hủy hoại các tế bào nhiếp tuyến
sưng đè lên niệu đạo, nhờ đó tiểu tiện được hạnh thông và giảm
số lượng nước tiều còn lại trong bọng đái. Phương pháp không
tiêu hủy hoàn toàn tuyến sưng.
Các phương pháp đang được áp dụng là: dùng sức nóng của tia vi
ba (microwave), radio wave để làm teo tế bào tuyến sưng, đua một
stent vào niệu đạo để mở rộng nơi bị tắc nghẽn.
Ngoài ra
các nhà nghiên cứu đang thử nghiệm các phương pháp mới như dùng
nước nóng trong balloon áp lên vùng tiết niệu bị nghẹt, bơm rượu
nguyên chất hoặc độc tố Botox vào nhiếp tuyến để tiêu hủy tế bào
phì đại…
Kết luận
Phì đại tuyến lành tính nhiếp
không phải là ung thư nhiếp tuyến. Phì đại không chuyển sang ung
thư và cũng không là rủi ro gây ung thư cho tuyến này.
Khó khăn chính của phì đại là
rối loạn tiểu tiện.
Có nhiều phương thức trị liệu
khác nhau, mỗi bệnh nhân đáp ứng với mỗi phương pháp một cáh
riêng. Lựa chọn điều trị tùy thuộc vào các dấu hiệu bệnh và các
trở ngại do dấu hiệu gây ra. May mắn là hiện nay có nhiều phương
thức để người bệnh chọn lựa. Chỉ cần thảo luận kỹ càng và hợp
tác với bác sĩ.
Rồi chờ “Phúc Chủ, Lộc Thầy”,
đôi bên đều hân hoan ăn mừng.
Bác sĩ Nguyễn Ý-Đức
Texas- Hoa Kỳ
|