NHỮNG
BƯỚC CHÂN NHẸ NHÀNG
TRỞ VỀ SỰ IM LẶNG
Phạm Công Thiện
CHƯƠNG
BẢY
BƯỚC CHÂN THỨ BẢY
LÊN ÐƯỜNG THỰC HIỆN
VIỆC TRỞ VỀ SỰ IM
LẶNG:
SỰ CHUYỂN ÐỘNG
TOÀN DIỆN CỦA TÂM THỨC
TRÊN CON ÐƯỜNG HÀNH
ÐỘNG PHẬT GIÁO CỦA
TRÍ THỨC TÂY
PHƯƠNG.
II. Con Ðường Hành Ðộng “Hành
Vô Hành” Của Phật Giáo: “Niết
Bàn Chính Là Con Ðường Dẫn
Ðến Niết Bàn”
I.
ẢNH HƯỞNC LỚN LAO CỦA SỰ GẶP GỠ
LẠ THƯỜNG GIỮA CHRISTMAS HUMPHREYS, ALAN WATTS VÀ
D.T. SUZUKI ÐỐI VỚI VĂN HÓA TÂY
PHƯƠNG HẬU BÁN THẾ KỶ XX
Christmas
Humphreys vừa mới chết cách đây mấy
tháng (ngày 13-4-1983), sống trên mặt
đất được 82 năm và đã
cống hiến cả đời mình phụng sự
cho Phật Giáo Thế Giới. Ông sinh năm 1901
tại Luân Ðôn, xuất thân từ một
gia đình gồm bao nhiêu thế hệ Iuật
sư và chánh án thẩm phán nổi
tiếng ở Anh quốc. Ông tốt nghiệp
đại học
Trong tập
hồi ký tự truyện In My Own Way, Alan Watts
đã nhắc lại Christmas Humphreys với tất cả
lòng kính thương và lòng tri ơn
sâu rộng, và chính Christmas Humphreys đã
đưa Alan Watts vào thế giới Phật Giáo
và được Alan Watts coi như “bậc
thầy quan trọng nhứt sau Francis Croshaw”
(“Christmas Humphreys who, after Francis, was to become my second most
important teacher”) (trang 84), theo Alan Watts thì
“Christmas Humphreys đã đem đến cho tôi
một nền giáo dục mà không có
tiền bạc nào có thể mua được
và lòng biết ơn sâu xa của tôi thì
quả là vô lượng” (trangs 88). Về
ảnh hưởng của D.T. Suzuki và Alan Watts
đối với văn hóa học thuật Tây
phương ở hạ bán thế kỷ XX này,
tôi sẽ có dịp đề cập vào dịp
thuận lợi khác; bây giờ tôi chỉ xin
nói qua sự gặp gỡ giữa D.T. Suzuki và
Christmas Humphreys, vì chính sự gặp gỡ
này là một biến cố quan trọng quyết
định sự quảng bá sâu rộng tư
tưởng Thiền Tông của D.T. Suzuki ở
khắp thế giới hiện nay. Từ năm 1940,
vài sách của Suzuki đã được bán
hết ở Anh quốc, và tất cả số
sách còn lại ở Nhật Bản đã
bị cháy sạch trong thời chiến tranh ở
Ðông Kinh năm 1945. Năm 1946, Christmas Humphreys có
mặt trong phái đoàn luật gia Ðồng minh
tham dự Tòa án Chiến Tranh tại Nhật
Bản; lúc chiến tranh vừa chấm dứt,
và ông đã tìm mọi cách
để viếng thăm lui tới thường trực
với D.T. Suzuki ở Kyoto, lúc đó D. T. Suzuki
sống ẩn dật và tiếp tục viết
và dịch bao nhiêu sách vở Phật học;
Christmas Humphreys đã tìm mọi cách đem
hết những tác phẩm quan trọng của Suzuki
đưa về Anh quốc, và vận động
hết mọi cách để xuất bản những tác
phẩm của Suzuki. Nhờ thế mà tác
phẩm của Suzuki được phổ biến lan
rộng khắp thế giới và được
dịch ra nhiều thứ tiếng và đã
ảnh hưởng mạnh mẽ ở khắp toàn
cầu. Chỉ nội một công đức ấy
thôi thì chúng ta cũng đáng ghi ơn
cử chỉ hành động hoằng pháp
của Christmas Humphreys, đó là chưa nói
biết bao nhiêu công lớn của Humphreys trong
mọi lãnh vực liên hệ đến sự
truyền bá Phật Giáo ở Tây
phương (xin đọc Sixty years of Buddhism In England.
1907-1967 của Christmas Humphreys) Christmas Humphreys đã
viết rất nhiều sách về Phật Giáo,
nhưng theo tôi, quyển sách cô đọng
và tiêu biểu nhứt của ông ta “The
Buddhist Way of Action” (Con Ðường Hành
Ðộng Phật Giáo), quyển sách này 200
trang đưa ra một triết lý hữu hiệu
thực tiễn cho đời sống hằng ngày,
theo tiểu đề quyển sách: “A Working
philosophy for Daily Life”, áp dụng những nguyên
lý căn bản Phật Giáo vào đời
sống thực tiễn ở xã hội Tây
phương hiện nay.
II. CON
ÐƯỜNG HÀNH ÐỘNG “HÀNH VÔ
HÀNH” CỦA PHẬT GIÁO: "NIẾT
BÀN CHÍNH LÀ CON ÐƯỜNG DẪN
ÐẾN NIẾT BÀN”.
Quyển
sách của Christmas Humphreys đề cập mọi
khía cạnh liên hệ đến hành
động từ lãnh địa hành động
cho đến chủ động tác nhân, hành
động sai lầm, hành động và
không hành động tác động và
phản động tác động và hỗ
tương tác động bát chính
đạo, sự phát triển tâm thức, từ
trí thức đến trực giác, hành động
trực tiếp và chương cuối cùng
dẫn đến Vô Hành (Non-Action). Phạm vi
của chương này không cho phép chúng
tôi phân tích kỹ lưỡng về nội
dung của quyển sách linh động này.
Chúng tôi chỉ muốn nêu tên sách ra
đây để cho những Phật tử trí
thức Việt Nam nào muốn có cái
nhìn thực tế, giản đị, cụ thể
và không trừu tượng về Con
Ðường Hành Ðộng Phật Giáo
thì có thể tìm đọc để suy
nghĩ.
Thực ra
Christmas Humphreys cũng chẳng có gì hoàn
toàn mới lạ để nói về con
đường hành động Phật Giáo
này, nhưng qua kinh nghiệm trọn đời
của ông trong phạm vi hoạt động tích
cực cho Phật Giáo thế giới và qua tinh
thần uyển chuyển duy nghiệm thực tế
của ông chúng ta có thể học
được nhiều khía cạnh tế nhị bất
ngờ trong việc chuyển hóa phương tiện
hành động của ta trên đường
phụng sự Ðạo Pháp. Với lối diễn
đạt vô cùng cởi mở và khiêm
tốn bình dị, ông nhắc nhở cho chúng
ta nhớ lại chân lý bất diệt của
Phật Giáo mà nhiều khi chúng ta đã
từng quá quen biết và vì thế
đã quên thể hiện cụ thể trong
hành vi hoạt động của ta trong đời
sống. Chẳng hạn tôi chỉ trích dẫn
hai câu thôi, rút ra từ quyển the Buddhist Way
of Action, hai câu thôi, cũng đủ cho chúng
ta thấy được ngôn ngữ sâu kín
bình dị của Christmas Humphreys, và đồng
thời cũng nói lên tinh thần Phật
Giáo của một Phật tử Tây phương
mà cả đời đã sống và
hành động trong không khí Ðạo
Pháp:
“Khi
mình làm điều gì tốt thì
điều ấy trở về lại với mình,
vì khi mình nghĩ thế nào thì mình
trở nên thế ấy và ta là những
gì ta đã làm cho chính ta, bằng
những hành động “tốt” hay
“xấu” (then the good we do comes back to us, for as we think
so we become, and we are what we have made ourselves, by action
“good” or “bad" (tr. 77); “tất cả
những gì ta làm đều tác động
đến tất cả mọi kẻ khác và
thực ra cả toàn diện vũ trụ, và
những hành vi tốt và những hành vi
xấu của ta đều có ảnh hưởng đến
ngay cả một sinh vật nhỏ nhoi nhứt trên
đời” (all that we do affects all others, and indeed the whole
universe, and our good deeds and evil deeds have influence on the smallest
thing that lives” (trang 77).
Nếu
những nhà hành động chính trị
sống trọn vẹn với những câu đơn
sơ trên thì sự đau khổ của trần
gian này sẽ giảm bớt đi rất nhiều. Những
câu ấy rất dễ hiểu và bình
thường, nhưng những ý nghĩ trên
của Christmas Humphreys đã được nuôi
dưỡng lâu năm trong không khí tâm linh
toàn diện viên dung của “sự sự
vô ngại pháp giới”. Có một
câu khác của Christmas
Humphreys mà tôi cho là tuyệt vời:
“Thực thế, tư tưởng phật Giáo
căn bản chủ trương rằng Niết Bàn
chỉ là một và không khác nhau,
đó chỉ là hai khía cạnh của
một Thực tại nhưng đó thực ra
chỉ là một chân lý nằm trên
bình diện Giác Ngộ. Nhưng khi chưa Giác
Ngộ thì cũng có lý mà nói
rằng tất cả những gì ta có thể
biết được nhiều nhất về Niết
Bàn chính là Con Ðường đưa
dẫn đến đó, và vì thế
điều khôn ngoan là hãy bước lên
con đường ấy. Chúng ta hãy tiếp
tục bước tới” (“Meanwhile, it is right to
say that the most we can know of Nirvana is the way to it, and it is therefore
wisdom to tread that way. Let us walk on” (trang 23)).
Ðó
là bài học lớn nhất mà Christmas Humphreys
đã dạy cho chúng ta: chúng ta chưa
giác ngộ và chúng ta chưa biết
giác ngộ là gì, nhưng chúng ta đã
học biết được Con Ðường
đưa đến Giác Ngộ mà Ðức Phật
đã để lại cho chúng ta. Chúng ta
chỉ cần cất bước lên đường
và tiếp tục bước tới mãi. Let us
walk on!
Và
cả sự nghiệp hoằng pháp của Christmas
Humphreys đã thể hiện toàn câu nói
trên; tám mươi hai năm trên đời
là con đường kiên trì liên tục
hướng thẳng vào một ngôi sao độc
nhất của đời người. Sự GIÁC
NGỘ. Chỉ nội ý chí kiên cường
kiên trì ấy của Christmas Humphreys cũng
đáng cho chúng ta cúi đầu kính
cảm. Ðang lúc tôi viết những dòng
chữ cuối nơi đây, tôi có cảm
tưởng đang nghe bước chân của Christmas
Humphreys đang bước đi vui sướng thong dong
trên một cõi vô hình khác đưa
dẫn tới Niết Bàn. Let us walk on!...
Los Angeles,
8-11-1983