NHÌN BẢN NGÃ BẰNG TUỆ NHÃN

( Give Your Ego the Wisdom Eye )

Lama Thubten Yeshe

Cư sĩ Liên Hoa dịch

Source: www.lamayeshe.com

Bạn thường hay dùng từ “bản ngã”. Nhưng mặc dù bất cứ lúc nào cũng nói về “bản ngã…”, nhưng bạn lại không nhận thức được những phương diện tâm lý của bản ngã, đó chính là thái độ tinh thần. Bạn diễn dịch rằng bản ngã như là một loại nào đó của thân. Vì vậy, cần phải khám phá ra bản ngã là tinh thần, chứ không phải thân. Đó là việc rất đúng.

Có lúc nào đó bạn nhận thức về vô ngã, nhưng để tìm hiểu về điều nầy là những khác biệt giữa người và con vật. Nói cách khác, điều sai biệt ra sao? Loài thú thì hưởng thụ bằng thế giới giác quan và hướng dẫn đời sống của chúng bằng khả năng tốt nhất. Giống như chúng ta, nó thích những ai chăm sóc cho ăn và ghét người nào hành hạ nó, có phải vậy không? Sư khác biệt là gì?

Đôi khi bạn nghĩ rằng” Thật vô lý! Tôi có khả năng thông minh. Tôi có thể viết. Tôi có thể kiếm tiền để ổn định và hưởng thụ đời sống”. Nhưng, ngay cả con chuột hoặc con chuột nhắc có thể tự chăm sóc chúng với bản ngã và bám víu. Chúng có thể thu góp và cất chứa đồ ăn nặng hơn chúng biết bao nhiêu lần. Hãy nhìn những con ong: Ngay cả tuổi thọ rất ngắn, chúng vẫn tìm đầy đủ mật ong có thể dùng nhiều trăm năm. Như vậy, sự khác biệt giữa loài ong và con người được gọi là thông minh là gì ? nếu thái độ tinh thần đều giống nhau, điều mà cả hai đều sống chỉ vì dục lạc? Đôi khi loài ong còn thông minh hơn chúng ta, dù sống với tuổi thọ rất ngắn nhưng vẫn mãi tích lũy số lượng khổng lồ những gì đem cho chúng lạc thú.

Do đó, tôi nghĩ rằng thật đúng và quan trọng khi mà chúng ta sở hũu một cái thân quí giá, với đầy đủ sự hiểu biết của mình cùng thân thể kiện toàn, bạn dùng khả năng của mình để tìm tòi về nội tâm và thoát khỏi tất cả những vấn nạn của tâm uế nhiểm, do từ bản ngã tạo ra. Tất cả những gì mà bạn đã làm từ lúc chào đời cho đến hiện nay đều bắt nguồn từ bản ngã, nhưng tất cả đó chỉ là tạm bợ và sự an vui của bạn lại quá nhỏ.

Nhưng bạn đừng nghĩ rằng:”Ồ, tôi thật là tệ; tâm trí tôi bị hoàn toàn chế ngự bởi cái ngã”. Đừng quá xem thường mình. Thay vào đó, hãy vui để thấu rõ về từng các pháp.

Cần phải nhận thức rằng chỉ duy nhất do tâm cùng nổ lực của bạn có thể giúp bạn thoát khỏi bản ngã thì quả là điều chính xác. Đã bao năm qua. tuổi đời chồng chất, tất cả các điều bạn đã làm chỉ tăng thêm bản ngã của mình, và dưới ảnh huỡng bởi ảo giác phóng ra từ thế giới giác quan, bạn bay nhảy, chạy từ việc nầy qua việc khác, đến nổi bạn không còn kiểm soát được tâm mình. Do đó, ngay từ bây giờ chỉ còn mỗi ánh sáng của sự chứng đắc về tất cả các pháp là điều thật tối cần; thực sự hữu ích để nổ lực vươn tới.

Đừng bao giờ nghĩ rằng bạn chẳng cần phải nổ lực hoặc không cần đến công năng trí tuệ mà bạn có thể chấm dứt được những vấn đề tâm hành bất thường do hậu quả lực ép của bản ngã của mình. Đó là điều không thể được.

Ngài Lama không tin rằng bạn có thể giải quyết những vấn đề của mình mà không cần phải nổ lực và hành động. Đó là điều nằm mơ; nếu đó là quan niệm của bạn thì hoàn toàn là nhận thức sai lầm. “ Thượng đế có thể làm tất cả mọi việc cho tôi; Đức Phật có thể làm bất cứ gì cho tôi. Tôi chỉ việc chờ đợi”. Thật là điều vô lý. “Bạn không phải làm bất cứ việc gì”. Thật là sai lầm, vì bạn đã làm mọi việc rồi, nay bạn chỉ cần kinh nghiệm qua những năng lực của kết quả đó. Bạn có thể nhận chân được ngay bây giờ, qua kinh nghiệm của mình, phải không? Bạn chỉ cần qua một khoá hành thiền là nắm được.

Vị Thầy Lama chỉ muốn rằng bạn phải trở nên một hữu tình khôn ngoan thay vì là một người bị chế ngự bởi năng lực thúc ép của cái bản ngã cao ngạo. Sau khi mãn khoá thiền, tôi thích nhất bạn nghĩ rằng” Tốt lắm, đây là khoá thiền tập của tôi, được đem đến bởi trí tuệ của tôi”. Nếu bạn nhận thức như vậy, thì khoá thiền nầy thật đáng giá. Nếu ngược lại, nếu bạn cho rằng:“Vị Thầy Tây Tạng cao cả ban cho tôi lớp thiền, nên tôi theo” thì đó là cuộc phiêu lưu khác của ngã. Mục đích đó là gì? Những tập khí cũ, những hành vi của tâm phóng dật chưa thay đổi chút nào cả. Như vậy sự thiền tập mà bạn đã thực hành ra sao? Đức Phật là người đã tỉnh thức, qua nổ lực, tuệ giác của Ngài, nên Ngài thoát khỏi tâm vô minh, nhưng bạn bây giờ vẫn còn trong vòng suy nghĩ.

Như bạn có thể hiểu, sự nhận thức là hoàn toàn cá nhân, tùy thuộc vào tâm, tinh thần và tuệ giác của mỗi cá nhân. Sự chứng đắc là cá biệt. Từ sáng đến tối, bạn hoàn toàn trải qua những kinh nghiệm khác nhau, ngay cả bạn cố gắng thiền về cùng đề mục khác kinh nghiệm tùy thuộc vào trình độ của tâm mỗi người.

Nếu bạn cho rằng:” Ô hay, tôi có rất nhiều việc phải làm ở nhà…chỗ tôi ở, cho gia đình, bạn bè của tôi…nên khó có thể ngồi xuống hành thiền”. Điều đó có nghiã là tâm của bạn đang bị lẫn quẩn trong đời sống trần tục. Bạn trở nên giống giai đoạn như lúc bạn sanh ra đến bây giờ, và nếu bạn vẫn tiếp tục theo con đường nầy, cuối cùng khi từ giả cõi đời sẽ là hư vô. Làm thế nào bạn có thể chấm dứt bất cứ việc gì vô ích như vậy? Tham dự để tạo đời sống vật chất tiếp tục chất đống, từ vật nầy tiếp tục các vật khác, và rồi tăng trưởng mãi và không bao giờ bạn tự hỏi: “Ah, đến khi nào cuối cùng tôi xong hết mọi việc, tôi sẽ dừng lại và hành thiền”. Thời gian đó không bao giờ đến..

Như bạn rõ, khi tâm của bạn bị chi phối bởi năng lực của bản ngã, giống như không ngừng bị kim châm vào cơ thể. Thật không hoàn toàn dễ chịu chút nào, phải không?. Cũng đồng như vậy, chắc chắn là giống nhau.Do đó, bạn có thể nhận thức rằng rất là quan trọng để xả bỏ sự vướng mắc và bản ngã. Khi bạn xả bỏ chúng, bạn sẽ trải qua sự chứng đắc an lạc bất diệt, nội tâm tự tại, giải thoát, niết bàn….bạn có thể gọi bằng bất cứ danh từ nào. Nhưng ngược lại, tất cả mọi việc làm của bạn đều cố gắng chìu chuộng bản ngã, giống như bạn đang đồng lòng với bản ngã. Bạn tận tụy với tất cả mọi năng lực cho bản ngã, và kết quả là bạn trở về với tâm ô nhiễm; thật là điều khó ngữi của tâm, dù nó không có thở.

Cho nên từ ngay bây giờ trở đi, thay vì chào đón năng lực thúc đẫy của bản ngã, nên vững chắc quan sát nó với chánh niệm và tuệ giác, quán chiếu sâu xa một cách cẩn thận khi bóng dáng nó vừa xuất hiện. Và thấy bóng dáng nó đến, thay vì chạy theo nó, “Bạn có khoẻ không bản ngã? Xin mời vào! Hãy dùng tách trà và thỏi chocolate”, bạn hãy quan sát nó với đôi mắt tuệ giác lớn, cặp mắt trí tuệ lớn hơn đầu của bạn. Chỉ nhìn thôi. Khi bạn quan sát bản ngã với đôi mắt tuệ giác lớn, nó tự biến mất tự nhiên.

Dịch xong ngày 21.04.2007

Ngày sinh nhật.