ÿþ<body style background=images/index_09.jpg width=619 height=345><CENTER> <td VALIGN=TOP><font color="#FFFFFF">.</font> <table BORDER=0 CELLSPACING=0 CELLPADDING=0 WIDTH="550" > <caption><b><font face="Verdana"><font color="#CC0000">TÂY T NG L¯âC Sì</font></font></b> <br><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#CC0000"><font size=-1>La Toàn Vinh</font></font></font></b></caption> <tr> <td HEIGHT="2"><img SRC="none.gif" height=2 width=1></td> </tr> <tr> <td BGCOLOR="#008DD5"><img SRC="none.gif" height=1 width=1></td> </tr> </table> <blockquote><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#990000"><font size=-1>L°ãc Sí Hình Thành &amp;Phát TriÃn Ph­t Giáo Tây T¡ng</font></font></font></b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Þ Tây T¡ng,Mây,Núi,Tuy¿t là mÙt. Ð¥t n°Ûc Tây Ta.ng Bao gÓm núi rëng,nên thiên nhiên t¡o ra nhïng con ng°Ýi sÑng trong các môi tr°Ýng trong s¡ch,gi£n dË,n¡i °ãc gÍi là mái nhà cça th¿ giÛi,vì Ëa lý xé Tây t¡ng ß Ù cao nh¥t ,nên lËch sí cça hÍ Áu dña vào nhïng iÁu kiÇn này mà phát triÃn.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Ði ng°ãc dòng lËch sí,trên lãnh thÕ này,hàng ngàn nm tr°Ûc ã có xu¥t hiÇn loài ng°Ýi,tuy nhiên lËch sí hiÇn ¡i minh xác vÁ nhïng d¥u hiÇu phát triÃn nhiÁu nh¥t vào cuÑi thÝi kó th¡ch khí,vÛi mÙt miÁn ¥t ngñ trË ß cao Ù 16.000 feet,tính të m·t biÃn,Tây T¡ng,còn là cÙi nguÓn cça nhïng dòng sông lÛn nh°: Hoàng Hà,D°¡ng Tí,Giang Tí,Cíu Long v.v& Ngày nay nó làm n¡i thánh Ëa cça giáo phái M­t Tông,mÙt tinh hoa cça Nhân Lo¡i.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Theo TruyÁn thuy¿t,vË vua cai qu£n §u tiên cça l£nh thÕ này ã ¿n të ¤n Ù trong bÑi c£nh chi¿n tranh,theo kinh Mahabharata.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Tuy Nhiên ,mÙt thuy¿t khác cho r±ng,mÙt vË th§n ã giáng xuÑng lãnh thÕ này të trên trÝi cao,ngñ trË trên mÙt miÁn Óng cÏ phiá b¯c c­n Mông CÕ,M·t khác cho th¥y có sñ sÑng,làng m¡c,thñc ph©m v.v cùng tÕ chéc cÙng Óng vào kh£ th¿ k÷ thé 5 Tr°Ûc công nguyên.</font></font></font> <br><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>vË vua §u tiên cça quÑc gia này có tên Nyatri Sangpo,theo tryÁn thuy¿t Nyatri giáng tr§n bßi mÙt cái thang,trên Énh núi cao nh¥t cça thung lçng Yarlung,thuÙc thË tr¥n Tsetang ngày nay,thÝi iÃm cça nm 400 tr°Ûc Tây LËch cho ¿n 100 nm tr°Ûc TL.vË vua thé 9 có tên có tên Pudegungyal ã phÕ bi¿n ¡o BÔN ,mÙt ¡o phù thçy có nhïng iÃm t°¡ng Óng vÛi nhïng nhà phù thu­t ß Ba T°,trÙn l©n vÛi niÁm tin cça phái bá v­t giáo, ã chi¿m lÉnh trong tinh th§n ng°Ýi Tây T¡ng lúc b¥y giÝ& Nhà vua l¥y hình trái núi làm biÃu t°ãng cho mình,cing nên nh¯c l¡i vË vua §u tiên xuÑng tr§n bßi mÙt cái thang,trên Énh Yarlung,sau 7 l§n i và trß vÁ trÝI,cái thang bË gãy ,khi¿n cho vË vua thé nh¥t °ãc sinh trên trái ¥t</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Bên c¡nh quÁn lñc cai tri,ng°Ýi ta còn th¥y có nhïng vË phù thçy cça  Bôn ,gÍi tên là Shaman,biÃu t°ãng cça vË này là mây cùng b§u trÝi,và nh° th¿ Сo Bôn *ã tÓn t¡i trên m£nh ¥t này të cÕ x°a cho ¿n nhïng giai o¡n hiÇn ¡i,trãi qua 13 th¿ k÷ Ñi diÇn vÛi s° phát triÃn cça ¡o Ph­t ß Tây T¡ng& &nbsp;</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>пn th¿ k÷ thé 7 sau công nguyên,dân tÙc Tây-T¡ng trß nên hùng m¡nh, ã thu phåc °ãc nhiÁu ¥t ai lân c­n d°Ûi thÝi kó vua Namri Songtsen, ây là vË vua thé 32 cça truyÁn thuy¿t Yarlung,tuy nhiên sñ thÑng nh¥t ¥t n°Ûc thñc sñ °ãc thñc hiÇn do công cça vua Songtsen GAMBO(627-649),vua Gambo ã ch¿ ngñ °ãc l£nh thÕ trung á,kiÃm soát con °Ýng t¡ låa ß khu vñc Gobi,HÓ Tarim(n¡i ngài Tam-t¡ng có i ngang qua),ngoài ra,nhà vua còn chi¿m l)nh nhïng miÁn ß phía B¯c ¤n ÐÙ ,Mi¿n ÐiÇn,cing chính të lúc b¥y giÝ sñ phát triÃn Сo Ph­t ã i vào xã hÙI Tây-T¡ng& </font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Ðà ti¿n hành công viÇc phát triÃn ¡o ph­t,vua cho phái hÍc gÉa Tonmi Sambhota cùng vÛI các sé gÉa sang ¤n ÐÙ hÍc ti¿ng Sanskrit (Ti¿ng B¯c Ph¡n),san Ënh thành chí Vi¿t Tây-T¡ng,thÉnh kinh,xây chùa Ph­t,TruyÁn bá ¡o trong dân gian</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Sñ thËnh hành cça ¡o Ph­t kéo dài qua nhiÁu triÁu ¡I khác nhau,cho ¿n thÝI vua Trisong Detsen(755-797),mÙt tu viÇn Ph­t gíao §u tiên xây dñng ß vùng Samye,tu viÇn này ã t¡o °ãc nhiÁu vË ¯t qça và phát triÃn thêm lên,bên c¡nh là sñ chÑng ÑI mãnh liÇt cça Phái Bôn ;ac liÇt nh¥t vào nhïng nm 836& Trong qúa trình phát triÃn ¡o Ph­t ß Tây-t¡ng,sñ lÛn m¡nh cça các tu viÇn Ph­t Giáo,khi¿n tinh thân này trß thành QuÑc Сo,Tr£i qua 13 th¿ k÷ vàng son, Сo Ph­t ã phÕ bi¿n qua các quÑc gia Á Châu,trong chiÁu h°Ûng m­t giáo Tây-T¡ng ã có nhiÁu thành tñu viên mãn,ta có thà nh­n bi¿t qua 4 giai o¡n chính.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#990000"><font size=-1>(a) Giai oãn cÕ NYINGMA:&nbsp;</font></font></font></b><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#990000"><font size=-1></font></font></font></b> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Khßi §u të cuÑI th¿ k÷ thé 8 ,khi vua Trisong Detsen cho thÉnh ngài Padma Sambhava(Liên Hoa Tí) sang ho±ng pháp trên l£nh thÕ Tây-T¡ng, ã có nhiÁu tu viÇn,l©n kinh sách °ãc chuyÅn sang, Óng thÝI Ngài Padma Sambhava ã chÉ giáo cho 25 Ç tí xu¥t s¯c,giai o¡n phát triÃn này kéo dài nía th¿ k÷. Ðã có nhiÁu có nhiÁu vË ¯c ¡o,trong khi qu§n chúng l¡I mÙ ¡o,tin t°ßng giáo pháp,tuy nhiên ¿n nm 836,khi vua Relwajen bË m°u sát,anh cça vua lên nÑI ngôi,thÝi lo¡n l¡c khßi §u khi vua Lang Darma ã thiêu hçy kinh sách,phá bÏ tu viÇn,hoàn tåc chúng tng& ThÝI pháp n¡n khßI lên, ¡o Bôn l¡i bành tr°Ûng à thay vào nhïng gáo iÁu l­p dË,t¥t c£ nhïng thành qu£ ph­t giáo bË th¥t tán,chÉ còn vài t¡ng kinh còn l°u l¡i nh° T.Terton,gíao pháp duy nh¥t mà Padma truyÁn d¡y, ây là mÙt pháp mà k÷ thu­t cn cé vào trñc giác.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Tr°Ýng NYINGMA truyÁn bá Сo Ph­t qua 3 con °Ýng: Сi Thëa ,TiÃu Thëa và Kim cang thëa,tuy nhiên,cing không g·t hái d°ãc nhiÁu k¿t qça&nbsp; vì nhïng truyÁn thÑng em l¡i khó khn Ñi vÛi ¡i chúng,giáo pháp thñc hành trong nhïng tu viÇn nhÏ,it. Tuy vây sñ ¯c ¡o cça cça Lama Longchen Rapjam Tsultim Lodro(1308-1363) th­t áng kÃ,ngài ã có nhiÁu công trình tu hÍc qúy báu,là hiÇn thân trñc ti¿p cça Vn Thù BÓ Tát(Manjushri).</font></font></font> <br><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Nhìn chung,trong mÙt giai o¡n hàng 300 nm,të khi Ph­t Giáo °ãc phÕ bi¿n t¡i Tây T¡ng,nhïng thành qu£ không nhiÁu,nh°ng nó làm mÙt b°Ûc khßi §u cho con °Ýng ho±ng pháp vÁ sau.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Trong suÑt mÙt thÝi kó dài nh° v­y ,ta nh­n th¥y có mÙt sÑ chùa chiÁn dñng lên, Óng thÝi kinh sách cing °ãc dËch ra nhiÁu à áp éng vÛi nhïng yêu c§u cho các tu viÇn,nh° ß §u th¿ k÷ thé 10 vua Yeshe O,trË vì ß phía tây l£nh thÕ Tây T¡ng ã cí nhïng hÍc gÉa sang ¤n ÐÙ Ã dËch kinh sách,trong sÑ nhïng vË ¥y có nhiÁu ng°Ýi làm nên nhïng tng tài.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Các công éc dËch thu­t ph£i kà th­t nhiÁu nh° Ringchen sangpo(958-1055),Lhodra Marpa(1012-1096),Drokmi(992-1072).trong ó còn có nhïng vË ¡i s° ¿n trñc ti¿p të ¤n Ù nh° Atisha982-1054), ã ào luyÇn nhiÁu Ç tí xu¥t s¯c nh° Drom(1008-1064)thành l­p tu viÇn Ratreng nm 1056,Konchok Gyalpo thành l­p tu viÇn Sakya 1073,Milarepa truyÁn thå cho Ç tí Gampora l­p tu viÇn Dakla Gampo nm 1122.</font></font></font> <br><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Nh° v­y nhïng tu viÇn lÛn ã mß §u cho cho s° phát triÃn kh£ quan ¿n thÝi kó k¿ c­n& </font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#990000"><font size=-1>(b) ThÝi kó SAKYA</font></font></font></b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Giai o¡n này khßi lên m¡nh m½ t¡o thêm séc m¡nh cho sñ phát triÃn ,khßi §u là dËch gÉa Drokmi,xu¥t thân të të hàng qúy phái Khon,mÙt trong 25 Ó Ç cça Padma Sambhava,vÁ trå trì ß thung lçng Sakya,cùng Konchok Gyalpo l­p tu viÇn ß sakya,thu th­p nhiÁu Ç tí và truyÁn bá m­t tông,trong giai o¡n này nhïng y¿u lÉnh,k÷ thu­t m­t tông ã °ãc quãng bá sâu rÙng,nhïng kinh sách tuyÇt ph£I kà nh°:Esoteric Communion(Guhyasamaja)Laughing Vajra(Hevajra) cùng Supreme Bliss(Shamvara) ã phát triÃn bßI Marpa ¡i s°,cùng trong giai o¡n này,mÙt sÑ tu sù ã làm cÑ v¥n cho triÁu ình, nh° Kunga Gyaltsen(1182-1251) và Pakpa(1235-1280) , ây là giai o¡n mà chính trË ã i vào ¡o Pháp& </font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#990000"><font size=-1>(c) ThÝi Kó KAGYU:</font></font></font></b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Marpa,mÙt dËch gÉa sang ¤ ÐÙ °ãc mÙt ¡i s° tên Naropa tryÁn d¡y,vÁ l¡i Tây-T¡ng Marpa mß rÙng nhïng công trình hÍc thu­t cça mình,truyÁn bá m­t tông truyÁn thÑng mà ông ã tu luyÇn thành công,Ngài Marpa l­p tr°Ýng l¥y tên là New Kagyu,thâu nh­n hàng trm Ç tí,truyÁn bá bí quy¿t m­t tông nhïng thé ã °ãc h¥p thå të ¡i s° Naropa(MÙt trong 84 ng°Ýi ¡i s° xu¥t chúng cça ¤n ÐÙ thÝi b¥y giÝ)</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Mar pa có 4 Ç tí xu¥t s¯c gÓm: Ngok,Tsur,Mes,và Miralepa& Milarepa(1040-1123)</font></font></font> <br><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Ngok vÛi nhiÇm vå ho±ng d°¡ng nhïng t¡ng kinh nh°: Hevajra,Vajrapanjara,Hatuhpita,Mahayama,Tsur có nhiÇm vå phÕ bi¿n nhïng kinh nh°:Guhyasamaja.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Milarepa vÛI kh£ nng d©n gi£I vÁ Paramasukha-Chakrasamvara,& Ngoài ra Milarepa là mÙt ng°ÝI ã thà hiÇn nhïng kh£ nng to tát,cing là mÙt vË Сi s° §u tiên thành Ph­t ß ki¿p ng°Ýi,Ngài còn là mÙt thi s),nh¡c s),ng°Ýi ã °a ra d«n gi£i kinh ph­t qua nhïng bài hát dân gian, Tây t¡ng,nhïng bài hát ó ã phÕ thông trong qu§n chúng& </font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Milarepa có hàng ngàn Ç tí .Ngài ã tryÁn bá vÁ ph°¡ng pháp ThiÁn Quán vÛi k÷ thu­t cça 6 lo¡i Yoga, ¿n cuÑi cùng cuÙc Ýi,truyÁn nhïng m­t tông y¿u l)nh cho mÙt vi s° tr» tên Gampora.Gampora thành l­p mÙt tr°Ýng vÛi sÑ tu hÍc lên ¿n hàng trm ng°Ýi.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Gampora có công phát triÃn m­t tông qua con °Ýng Yoga mà ngài ã l)nh hÙi °ãc ß Milarepa; à rÓi k÷ thu­t này càng lÛn m¡nh thêm lên qua sñ khÕ công cça nhïng Ç tí nh°:Pakmodru(1110-1170)thành l­p tu viÇn Til nm 1158.Jigten Gompo(1143-1212) thành l­p tu viÇn Drigung nm 1179,Taklung Tangpa vÛi tu viÇn Taklung nm 1178,Yeshe Dorje tu viÇn Druk 1180.Ngài ra còn có Dunsum Kyenpa(1110-1193) ,Thành l­p tu viÇn Tsurpu nm 1189 .Óng thÝi, cing là ng°Ýi §u tiên d«n ¡o cho ý niÇm vÁ sñ tái sinh nh° nhïng bi¿n hiÇn cça thân pháp các vË l¡t ma.Cing trong giai o¡n này nhïng ý niÇm vÁ nghiÇp và tái sinh ã phát triÃn tÙt bñc,ng°Ýi ta gÍi là giai o¡n Karma Kagyu.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Sñ kiÇn này ã gây nhiÁu chú ý nh¥t, 13 nm sau khi ch¿t Dunsum ã tái sinh nm 1206 t¡i mÙt miÁn phía Ðông Tây T¡ng, MÍi ng°Ýi ã nhìn nh­n hiÇn t°ãng này và gÍi là Karmapa Lama,truyÁn i ¿n 4 vË, ây còn gÍi là L¡t ma cça phái mi Ï& (***notes)</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font size=-1><font color="#000000">(</font><b><font color="#990000">d) ThÝi kó GELUK</font></b></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Giai o¡n Geluk °ãc t¡o dñng bßi ngài Tsong Khapa,mß §u cho mÙt giai o¡n phát triÃn mÛi và nhiÁu thích hãp h¡n .Tsong Khapa sinh nm 1357 t¡i Amdo miÁn Ðông b¯c lãnh thÕ Tây T¡ng, °ãc xem nh° óng góp th­t nhiÁu trong viÇc phát triÃn ¡o.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Ng°Ýi th§y §u tiên cça ngài là vË Kadampa Rinchen Dondrup,trong mÙt c¡n m¡ ã hóa thân vào gia ình cça Tsong khapa cùng giáo hu¥n cho Ngài ß tuÕi mÛi lên ba.Ngài ã hÍc ,th¥u hiÃu qua nhiÁu tr°Ýng phái khác nhau à i ¿n giác ngÙ viên mãn.Cho ¿n nm 1415 Tsong Khapa ã cúng d°Ýng công éc lên ch° Ph­t vÛi mÙt Ó hình Madala 3 chiÁu, ý niÇn này nh° mÙt vç trå toàn h£o cça ch° Ph­t(perfiect Universe) gÓm Guhyasamaja,Paramasukha-Chakrasamvara và vajrabhairava.Ngài ã xây nhiÁu tu viÇn nh°:Drepung nm 1416,Sera nm 1419,cùng ba tu viÇn lÛn ß Lhasa vÛi chiÁu rÙng có thà chéa ¿n 10.000 ng°Ýi.&nbsp;</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Nhïng thành tñu này ti¿p tåc phát triÃn vÛi sÑ tu s) áng kÃ ß vào th¿ k÷ thé 16 ,16,mÙt trong nhïng Ç tí l×i l¡c cça Tsong khapa là Gendun Drupa(1391-1474) thành l­p tu viÇn Tashi Lhunpo nm 1447,truyÁn day M­t Tông,sau tái sinh vào ki¿p khác vÛi tên gÍi Gendun Gyatso,ti¿p tåc con °Ýng ¡o pháp mÙt cách sâu rÙng& Ngài m¥t nm 1542, §u thai vào ki¿p khác vào nm 1543,vÛi tên sonam Gyatso& Ngài Sonam Gyatso mß mÙt hành trình vÁ Mông-cÕ Ã giao h£o và Ho±ng pháp ,Sonam ã diÇn ki¿n Altan Khan môt vË v°¡ng Mông CÕ gÍi ng°Ýi nh° môt vË Dalai Lama thé 3,cùng trong chuy¿n du hóa này Ngài ã thành l­p tu viÇn Lithang nm 1580,sau ó ¿n Amdo ,n¡i sinh quán cça tÕ Tsong khapa,Gyatso xây thêm mÙt tu viÇn nía vÛI tên là Kumbum à truyÁn bá chính Pháp,vì lúc b¥y giÝ Mông CÕ ã l©n lÙn vÛi nhïng giáo iÁu mê tín,Phù thu­t v.v Hoàn t¥t cuÙc vi¿ng thm Mông cÕ nm 1588,sau ó trß l¡i à tìm ki¿p tái sinh,trong sÑ nhïng ng°Ýi con cça Altan Khan ã h¡ sinh vào nm 1589 ã °ãc triÇu vÁ Tây T¡ng nm 1601, ây coi nh° dalai Lama thé 4 cça phái mi vàng(Geluk order)tên Yonden Gyatso,m¥t nm 1617.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Giai o¡n Geluk °ãc coi nh° mÙt thành tñu áng kÃ,h¡n h³n ß ba giai o¡n tr°Ûc,nó ã làm lÛn m¡nh cho sñ phát triÃn Ph­t Giáo trên bình diÇn quÑc gia& Th¿ nh°ng nhïng bi¿n cÑ th°Ýng xuyên x£y ¿n trong nhïng nm cça th¿ k÷ 17 ,bình diÇn chính trË có thay Õi,ng°Ýi ta nh­n th¥y có mÙt biên giÛi giía nhïng Karma Kagyu(phái mi ÐÏ) và Geluk( Phái mi Vàng),cho ¿n nhïng giai o¡n ti¿p nÑi,quÑc gia Tây T¡ng y¿u th¿,cùng sñ mâu thu©n giía các vË vua t¡o sñ gi£m sút cho công cuÙc phá triÃn ¡o ß ây& </font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>MÙt ngàn nm sau khi ra i cça vau Songten Gampo(°ãc xem nh° mÙt hóa thân cça Quan th¿ Âm ß,cùng là ng°Ýi khai sinh ¥t n°Ûc này),mÙt hài nhi °ãc sinh ra nm 1617,nh°ng vì xã hÙi b¥t an nên vË này ã °ãc b£o vÇ kín áo ß nhïng tu viÇn cça Phái Mi vàng, °ãc xem nh° Dalai Lama thé 5.Trong giai o¡n lo¡n l¡c này,phái mi Ï thu­n liI vÁ m·t chính quyÁn& mãi cho ¿n khi khi Gushri Khan chi¿n th¯ng ß Tây-T¡ng 1642, à tuyên bÑ phong vË Lama chính théc,lúc b¥y giÝ ngài mÛI 24 tuÕi.Trong thÝI gian °¡ng vË ngài ã thñc hiÇn °ãc nhïng công éc lÛn,nm 1645,cho xây tu viÇn Potala, ·c iÃm cça ki¿n trúc này là mÙt k¿t hãp giía Tu ViÇn, ÐÁn Mandala và công thñ chính phç vào chung mÙt khÑi,Ti¿p ¿n có vË Tsangyang Gyatso Dalai Lama thé 6 (1683-1707)),thé 7 Kelsang Gyatso(1708-1757),thé 8 Jambel Gyatso(1758-1805),Dalai Lala thé 13 Tupten Gyatso và ngày nay thé 14 là Tenzin Gyatso& </font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>L°ãc sí vÁ Ph­t giáo Tây t¡ng r¥t phéc t¡p,vì h§u h¿t nhïng giai o¡n Áu n±m trong các bi¿n cÑ chính trË.Tuy nhiên cái tÓn t¡i v«n là nhïng tinh hoa qúy gía tinh th§n të bi Ù l°ãng& v.v</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> </td> </tr> </table>