Lòng mẹ

08/08/2006

Tuấn Anh

Source: Đến Từ Trái Tim

Cứ đến tháng bảy âm lịch hằng năm, chúng ta lại trở về với mùa lễ báo hiếu Vu Lan. Dân gian quen gọi là xá tội vong nhân với ý nghĩa: Tưởng nhớ đến công ơn sinh thành của cha mẹ và cầu xin cho những linh hồn đang tha phương được siêu thoát về nơi cực lạc.

Nhưng đã từ lâu những ngày này chủ yếu được mọi người nhớ về người Mẹ. Và người ta duy trì một tập tục rất hay là những ai may mắn còn Mẹ thì sẽ được cài một bông hồng đỏ trên ngực áo. Đó là nét văn hóa lâu đời của người Việt Nam trong tâm linh luôn đề cao vai trò người phụ nữ đặc biệt là người Mẹ.

Xuất phát của tập quán này có lẽ bắt đầu từ câu chuyện của đạo Phật: Ông Mục Liên Kiên sau khi đắc đạo đã dùng thần thông nhìn thấy Mẹ mình đang bị đầy ải đói khổ nơi địa ngục. Ông đã mang cơm cho Mẹ, nhưng cơm liền biến thành than hồng nên bà không ăn được. Mục Liên Kiên đã trở về xin với đức Phật. Phật dạy rằng: Do nghiệp trước của bà quá nặng nên dù ông có thần lực quảng đại, có tấm lòng hiếu nghĩa lay động cả đất trời, nhưng mình ông không cứu nổi Mẹ mà cần đến ân đức của mười phương chúng tăng và lấy rằm tháng bảy hằng năm làm ngày báo hiếu, không những cho Mẹ mà cả những linh hồn đang ở trong vòng khổ nạn. Từ đó người dân có thói quen cứ đến tháng bảy âm lịch lại bày đồ cúng gọi là cúng cô hồn. Đó là những người: “Sống đã chịu một đời phiền não/ Thác lại nhờ hớp cháo lá đa” (Nguyễn Du - trong bài Văn tế thập loại chúng sinh).

Mỗi một con người khi được sinh ra dù thuộc dân tộc nào, ở đâu trên thế giới từ văn minh hay lạc hậu, thì cũng không thể từ dưới đất chui lên, hay từ trên trời rơi xuống mà đều phải lọt lòng mẹ. đều uống nguồn sữa mẹ; đều lớn lên từ lời ru của mẹ. “Con ơi con ngủ cho lâu/ Mẹ còn đi cấy ruộng sâu chưa về”. Hay như nhà thơ Nguyễn Duy khi nhớ về lời ru của mẹ: “Mẹ ru cái lẽ ở đời/ sữa nuôi phần xác hát ru phần hồn”. 

Vẫn biết rằng ở đâu người ta cũng trân trọng hình ảnh người mẹ, nhưng hình như do đặc điểm của công việc dựng nước và giữ nước ở Việt Nam mà vai trò của người mẹ rất đặc biệt nên cái cách tôn thờ mẹ ở ta cũng rất khác. Khi so sánh công lao nuôi dạy, sinh thành thì người ta vẫn nghiêng về phía mẹ: “Công cha như núi Thái Sơn/ Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”. Công cha có to lớn vĩ đại như núi, thì núi kia cũng vẫn là vật hữu hình, có giới hạn. Nhưng nghĩa mẹ dù không to tát như biển cả, mạnh mẽ như thác cao nhưng lại là vô tận… Cũng không đâu như ông cha ta dám so sánh người mẹ như Trời, con như Đất, khi nói việc lâm bồn của người mẹ đã đạt kết quả mỹ mãn: “Mẹ tròn, con vuông”. Quan niện Trời tròn, Đất vuông - Trời sinh ra Đất của người xưa ứng với câu trên là như thế.

Hình ảnh người mẹ được đưa lên vị trí cao quí như vậy có lẽ vì ở Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử hình thành là từng ấy thời gian chống giặc ngoại xâm, người mẹ đã phải chịu nhiều hy sinh, thiệt thòi nhất, nhưng cũng rất mực thủy chung son sắt. Những gương người Mẹ như thế có rất nhiều trong lịch sử, trong huyền thoại, trong văn học như: Nàng Tô Thị, ôm con chờ chồng đến hóa đá. Hình ảnh người vợ trẻ thay chồng nuôi con, trong Chinh Phụ Ngâm: “Lòng lão thân buồn khi tựa cửa/ Miệng hài nhi trực bữa mớm cơm/ Ngọt bùi thiếp đã hiếu nam/ Dạy con đèn sách thiếp làm phụ thân”. Ngày nay chúng ta tự hào có những Bà Mẹ Việt Nam Anh Hùng đã: “Ba lần tiễn con đi, hai lần khóc thầm lặng lẽ…”. Hình ảnh hy sinh cao cả của Mẹ không sao kể hết. Những nhà thơ, nhà văn nổi tiếng khi nói về tấm lòng người Mẹ cũng đều có nhiều tác phẩm bất hủ như: “Bầm ơi!” thơ Tố Hữu; “Huyền thoại mẹ” của Trịnh Công Sơn; “Lòng mẹ” của Y Vân; “Người mẹ Việt Nam” của Phạm Minh Tuấn, “Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa” thơ Nguyễn Duy….

Chiến tranh đã qua đi thật xa, người Mẹ bớt đi những khó khăn nhọc nhằn. Nhưng không vì thế mà người Mẹ bớt được tôn vinh. Ngược lại đất nước thanh bình Đảng và nhà nước ta càng có điều kiện chăm sóc, phát huy vai trò người Mẹ. Nhưng cũng tiếc thay đời sống vật chất ngày càng khá hơn, hình như có không ít người thành đạt đã quên Mẹ. Còn có những cảnh con kiện Mẹ ra tòa để đòi quyền lợi về ruộng đất, về thừa kế…Có những người Mẹ đang khốn khổ chạy ăn từng bữa lo cho đứa con hư hỏng nghiện ngập.

Nhân một mùa lễ Vu Lan xin dâng lòng tri ân về Mẹ và cùng những ai không còn Mẹ nữa xin cúi đầu thắp nén nhang lòng:
“ Bần thần hương huệ thơm đêm
Khói nhang vẽ nẻo đường lên niết bàn
Chân nhang lấm láp tro tàn
Xăm xăm bóng mẹ trần gian thủa nào”
Nguyên Duy. Tuấn Anh (Theo CAO)