Mùa Hè ở Mỹ đang
hồi cao điểm. Có thể nói nước
Mỹ nầy là h́nh ảnh cực đoan tiêu
biểu về mặt thời tiết. Tuần
trước, anh đi công tác ở Phoenix,
bang Arizona,
đây là một tiểu bang sa mạc nổi
tiếng nóng nhất nước Mỹ, nhiệt
độ lên tới 117 độ F (47 độ
C). Trên đường đi từ bang California qua Arizona,
ghé Death Valley với nhiệt
độ là 120 độ F (48 độ C).
Đây là nơi nóng nhất thế giới. Đă
từng có lần nóng đến 134 độ F (56.7
độ C). Trong lúc đó, nghe anh Nguyên Trung,
cũng là một cựu huynh trưởng GĐPTVN
đang ở Alaska,
một tiểu bang cực Bắc của Mỹ, th́
cho biết rằng băng lạnh trên các hồ
miệt núi ở đó vẫn chưa tan. Mỹ
là một xứ sở của những cực
đoan, từ thời tiết đến thiên nhiên và
xă hội. Cực đoan mà vẫn sống chung
với nhau được – tương sinh,
tương tác – một cách hài ḥa. Đấy
mới là điều đáng cho chúng ta quan sát và t́m
hiểu.
Anh nhắc đến mùa Hè
ở Mỹ để chia sẻ với các em một
sự so sánh thú vị về “triết lư xương
rồng”! Suốt hai buổi chiều anh đi khá sâu
vào vùng sa mạc Arizona, phía Bắc xa lộ số 10,
con đường chạy dài từ Đông sang Tây
nước Mỹ, và ngỡ như đang bị
lạc vào một thế giới của giống
người khổng lồ. Toàn vùng sa mạc
trùng điệp chỉ có giống cây xương
rồng (cactus). Có những cây xương
rồng to bằng hai người ôm và cao bằng cái
nhà lầu một tầng. Có cây đă sống lâu
đến 500 năm! Những cây xương rồng
đứng trong sương mù sa mạc với dáng
vẻ của một anh chàng khổng lồ có
đủ chân tay.
Kể đến đây,
chắc các em sẽ tưởng tượng ra
rằng, cây xương rồng của Mỹ
phải cứng hơn cả gỗ lim, gỗ
trắc… mới chịu đựng nổi với
khí hậu sa mạc khắc nghiệt, vừa nóng
như ḷ rang bắp, vừa khô cằn có khi tới
nửa năm mới mưa một lần.
Hoặc các em cũng có thể phóng tầm
tưởng tượng đi xa để nghĩ
rằng, vùng đất sa mạc cưu mang loại
cây xương rồng ấy chắc là tràn
đầy chất dinh dưỡng. Không đâu
các em ạ, cây xương rồng Mỹ cũng
mềm như cây xương rồng Việt Nam
ḿnh và đất cát sa mạc th́ ở nơi đâu
cũng cằn cỗi giống nhau thôi.
Thế th́ “phép lạ” nào
đă giúp cho giống xương rồng Arizona
vẫn sống và tồn tại xưa nay?
Các nhà thảo mộc và môi
sinh học cũng như những người dân
thường bản xứ đều cho rằng,
giống xương rồng sống sót và phát
triển dồi dào ở sa mạc v́ nó thích nghi
được với môi trường sống
khắc nghiệt. Mỗi lần có một
trận mưa hiếm hoi rơi xuống sa mạc là
mỗi lần xương rồng nắm bắt ngay
lấy cơ hội để hút càng nhanh, càng
nhiều càng tốt lượng nước mưa
vừa rơi xuống xung quanh. Giống
xương rồng đă từng trăi với cuộc
sinh tồn cực kỳ khó khăn nên trữ hết
những lượng nước hút được
vào trong ḿnh, sống dè xẻn với nguồn
nước đang có, đợi chờ những
chuyến mưa sau.
Nét đặc biệt
của loài xương rồng ở sa mạc là
mềm nhất mà lại sống dai nhất; không có
cành lá sum sê mà lúc nào cũng tươi tốt; không
thay h́nh đổi dạng theo mùa mà mùa nào cũng hài
ḥa phát triển. Người Mỹ bản
xứ vùng sa mạc nầy là người Da
Đỏ, họ rất tự hào về cây
xương rồng xứ họ. Bài học
“xương rồng” của họ là không sợ hăi
hay bị choáng ngợp trước bất cứ
sự thách thức nào. Có cơ hội là nắm
bắt ngay cơ hội bằng tất cả
nhiệt t́nh và khả năng như cây xương
rồng hút nước mưa giông. Và
được cơ hội hôm nay th́ phải nghĩ
đến và dự pḥng cho những tháng ngày dài
tiếp theo không có cơ hội.
Các em ạ, chúng ta đang
nhắc đến cây xương rồng trên vùng sa
mạc Arizona ở
đất Mỹ xa xôi nầy để liên
tưởng tới sự thách thức và cơ
hội của hoàn cảnh sống mà cả dân
tộc Việt Nam
ḿnh đă bước đi qua 4.000 năm.
Đối với thế hệ tuổi trẻ
Phật tử, chúng ta nh́n thử thách và cơ hội
qua lăng kính Từ Bi và Trí Tuệ của
đạo Phật. Chúng ta chia sẻ chung nguồn
hạnh phúc, nỗi thao thức, niềm trăn
trở chung của dân tộc; nhưng nẽo về
của chúng ta không phải là một thế giới
vật chất lạnh lùng của chính nó.
Thế giới cuối cùng của chúng ta là phải
t́m lại được chính ḿnh. Đây cũng
là dịp mà thế hệ tuổi trẻ Phật
tử các em góp phần suy nghĩ sâu hơn và xa
hơn về chủ đề của cuộc
Hội Thảo Khoa Học do viện Nghiên Cứu
Phật Học Việt Nam tổ chức vào hai ngày 15
và 16 tháng 7 năm 2006: “Phật Giáo Trong Thời
Đại Mới: Cơ Hội và Thách Thức”.
Với tuổi trẻ
Phật tử Việt Nam trong thời
đại mới, cần phải nhận cho rơ
sự thách thức trước khi t́m cơ hội.
Thư của em Thiện
Quang, một huynh trưởng GĐPT ở Quy
Nhơn có đoạn viết: “… GĐPT của em
mấy năm nay vẫn giữ con số trên
dưới 100 đoàn sinh, nhưng trong đó hơn
một nửa là đoàn sinh mới. Thưa anh,
điều lo ngại của em không phải là số
đoàn sinh nhiều hay ít. Điều mà cấp
huynh trưởng chúng em đang lo là làm sao giữ
lại càng nhiều và càng lâu càng tốt số
đoàn sinh mới vào đă vội xin ra. Xin anh
chỉ cho các em bên nầy phương pháp sinh
hoạt hay kỹ năng huynh trưởng tốt
hơn để giữ đoàn sinh.”
Em Thiện Quang cũng
như nhiều huynh trưởng hiện nay kể
cả tại quê nhà và ở hải ngoại
đều có chung mối quan tâm rất thực
tiễn. Đó là lực níu kéo của GĐPT
đối với tuổi trẻ. Khi một em
xin gia nhập Đoàn; dẫu ít hay nhiều, mạnh
hay yếu th́ các em đă có sự chọn lựa
đến với tổ chức GĐPT. Khi
một người tuổi trẻ mới vào Đoàn
th́ một năm đầu là thời gian thử
thách. Nếu quá tŕnh sinh hoạt có lợi ích, có
sự thu hút và đáp ứng được mong
muốn th́ đoàn sinh đó sẽ ở lại;
nếu không th́ sẽ ra đi. Trong cuốn sách
nói về tâm lư tuổi trẻ nhan đề “Hướng
Đi Tuổi Trẻ” (Youth in Transition), Claire Wallace
đă quan sát và nghiên cứu các đoàn thể
trẻ. Tác giả ghi nhận rằng: “Với
một đoàn thể tuổi trẻ, nếu sự
gia nhập và ra khỏi tổ chức hàng năm trong
khoảng 10 phần trăm là b́nh thường; 20, 30
phần trăm là có vấn đề ở mức
độ nhẹ; 40, 50 phần trăm là suy thoái…”
Một nữ huynh
trưởng, Minh Diệu Lê Thùy Mai, đang sinh
hoạt GĐPT tại Đà Nẵng so sánh: “Thành
phố nơi em ở xây cất mới mẽ,
nếp sinh hoạt xă hội nay khác nhiều hơn
xưa. Nhưng cách thức sinh hoạt của
các Gia đ́nh Phật tử chúng em là vẫn c̣n
như cũ. Ban hướng dẫn GĐPT
họp bàn, hội nghị lên kế hoạch cập
nhật, đổi mới rộn ràng, nhưng
đâu vẫn ngồi đó, chẳng có ǵ thay
đổi. Thưa anh Nguyên Thọ, sinh hoạt
của những GĐPT Việt ở nước
ngoài có ǵ cải tiến không. Nếu có, anh cho
chúng em tài liệu để học hỏi theo cách làm
của các anh chị bên ấy…”
Trường hợp
của em Thiện Quang và Minh Diệu đă lư giải
một phần thắc mắc của hai em. Có
thể nói rằng, h́nh thức sinh hoạt của
GĐPT không đổi mới trong một hoàn
cảnh đang đổi mới, ở thời
đại mới của Minh Diệu chính là nguyên nhân
của sự bất ổn, không giữ
được đoàn sinh lâu của Thiện Quang.
Đó là sự thách thức đầu tiên mà tổ
chức GĐPTVN đang phải đương
đầu trong thời đại mới.
Thời đại mới trong thế kỷ nầy
được xác định với ư nghĩa tân tiến (modernism), hiện
đại (modernity) và cập nhật
(up-to-dateness). Những nguồn thông tin trên
thế giới hiện nay được thông báo
gần như tức khắc và mọi biến
cố, sự kiện xảy ra trên khắp hành tinh
nầy đều được cập nhật
từng giây, từng phút một. Một sự
kiện mang tính toàn cầu như Giải Bóng
Đá Thế Giới năm nay chẳng hạn, tuy
đang diễn tiến tại Đức, nhưng
xuất hiện cùng lúc ngay trước đôi mắt
của khán giả mộ điệu trên toàn thế
giới qua phương tiện truyền thông
đại chúng. Khái niệm “thời đại
mới” không chỉ đơn thuần liên quan
đến tŕnh tự thời gian như mới –
cũ, xưa – nay,
trước – sau theo ṿng quay tự nhiên ngày đêm,
tháng năm của mặt trời, mặt trăng và
trái đất. Cái “mới” mang một ư nghĩa tích
cực và bứt phá vượt ra ngoài những quy
ước truyền thống.
Các tổ chức của
thế hệ trẻ ở các nước Âu Mỹ
như Y.M.C.A, Hướng Đạo Sinh, Thanh Niên
Hồng Thập Tự… muốn lớn mạnh
kịp theo đà tiến hóa cần phải có h́nh
thức sinh hoạt và nội dung đổi mới
phù hợp với ḍng triều chung của thế
hệ.
GĐPT về mặt
cấu trúc là một cánh tay nối dài của giáo
hội Phật giáo. Nên khi giáo hội phân hóa, cấp
lănh đạo giáo hội chưa nhất quán,
thiếu ḥa hợp th́ GĐPT cũng bị cuốn
hút theo.
Nếp sinh hoạt nhân sinh
đời thường khác với đời
sống tâm linh của người Phật tử.
Với đời thường, nếp sinh
hoạt là con đường thẳng, trước
thách thức phải t́m cho ra con đường sáng
để nắm lấy cơ hội. Với
đạo Phật, tâm thức khai phá đi t́m
phương giải thoát là một chu tŕnh ṿng tṛn
không đứt đoạn ở bất cứ
một điểm nào. Trong sinh đă có diệt; trong
thách đố đă có cơ hội. Thách
đố chỉ là cánh cửa mở cho “khổ
đế” hiện ra. Và từ điểm khó khăn
thử thách khởi đầu nầy, người
Phật tử có thể nh́n thấy hay ư thức
được phần gốc rể của cơ
hội (diệt đế hay cách nhận thức
đúng đắn để giải quyết vấn
đề).
Tuy nhiên, khoảng cách
giữa nhận biết và việc dám xăn tay áo
để hành động có thể rất gần mà
cũng rất xa. Đạo Phật cần
sự kết hợp của thiện tri thức và
hành giả trong cùng một người.
Các em thân mến,
Điều mà nữ huynh
trưởng Diệu Minh bị chững lại v́ Ban
Hướng Dẫn GĐPT đă lên nhiều
phương án đổi mới,
nhưng “đâu vẫn ở đó” rất
thường thấy trong nếp sinh hoạt quá
bảo thủ. Đó chính là v́ tinh thần
“thiện tri thức” th́ rất năng nỗ mà tinh
thần “hành giả” th́ vắng bóng nên chỉ
thấy được thách thức mà không thấy
được cơ hội để nắm
lấy cơ hội.
Thư sau, anh sẽ mời
các em đi thăm một số GĐPT hải
ngoại vùng California và lần lượt quan sát
những tổ chức của thế hệ trẻ
trong các nước phương Tây như thế nào.
Trước khi chấm
dứt lá thư nầy, anh muốn mời các em nghe lại
vài câu hát mà phong trào thanh niên, sinh viên ngày xưa vẫn
hát cho nhau nghe, rằng là: “Ta không chê của
người. Ta không khen của ta. Nhưng
dầu sao đi nữa. Ta về ta tắm ao ta. Dù
trong dù đục, ao nhà vẫn hơn.” Trước
ngưỡng cửa của thời đại
mới và văn hoá toàn cầu, câu hát nầy chỉ
đúng một nửa. Tuổi trẻ cần
sư nhận định khen chê công bằng.
Nhưng nếu “ao nhà” mà đục th́ phải làm cho
trong trước khi tắm các em nhé.
Thân ái chúc tất cả các em hưởng trọn
một mùa Hè đầy an lạc.
