Thöa baïn,

Hỏi Hay, Đáp Đúng
Các câu hỏi thông thường của người phương Tây đối với Đạo Phật
Nguyên tác: Ven. Shravasti Dhammika
Thích Nguyên Tạng dịch

Mục lục
1. Đạo Phật là ǵ?
2. Khái niệm căn bản của Phật giáo
3. Phật giáo và quan niệm Thượng Đế
4. Năm giới
5. Tái sinh
6. Thiền định
7. Trí tuệ và Từ bi
8. Ăn chay
9. Vận may và số mạng
10. Trở thành Phật tử

hoi-5-hoidap.jpg (12344 bytes)

Lời người dịch

"Hỏi Hay, Đáp Đúng" (nguyên tác Anh ngữ: '' Good Question, Good Answer'') là
một trong nhiều tác phẩm phổ biến của Đại đức Shravasti Dhammika, một tu sĩ
người Úc đă từng diễn giảng giáo lư Phật Đà trên đài truyền h́nh và đại học Úc cũng như nhiều quốc gia khác ở Á châu.

Tập sách nhỏ là kết quả của các buổi diễn thuyết ấy và được ấn hành lần đầu
tiên vào năm 1987 theo lời thỉnh cầu của đông đảo Phật tử ở Singapore. Đến
nay tập sách đă được tái bản rất nhiều lần ở Úc, Mă Lai, Singapore và Đài
Loan. Riêng tại Singapore, tập sách đă được in ra với hơn ba mươi ngàn
bản vào lần ấn hành thứ nhất làmột thành công ngoài dự kiến của tác giả. Tác phẩm đă được đón nhận một cách rộng răi ở Úc, Mỹ, Canada, Anh , Pháp, Ergentina, Singapore và các quần đảo Seychelle, và đến nay đă được dịch nhiều thứ tiếng như Trung Hoa, và Nepal và Miến Điện.

Nhận thấy tác phẩm có tính cách phổ biến cho người học Phật. Chúng tôi xin
chuyễn ngữ ra tiếng Việt để giúp cho độc giả Phật tử Việt Nam có thêm những hiểu biết giáo lư Đạo Phật.

Dù hết sức cố gắng nhưng không sao tránh khỏi những sơ sót khi chuyễn ngữ, kính mong các bậc cao minh hoan hỷ chỉ giáo cho.

Sài g̣n, đầu xuân 1998

Thích Nguyên Tạng

 

___________________________

[01]

Đạo Phật là ǵ? [^]

 

Hỏi: Đạo Phật là ǵ?

Đáp: Danh từ Đạo Phật (Buddhism) xuất phát từ chữ "Budhi" nghĩa là "tỉnh thức" và như vậy Đạo Phật là triết học của sự tỉnh thức. Nền triết học này khởi nguyên từ một kinh nghiệm thực chứng của Ngài Sĩ-Đạt-Đa Cồ-Đàm, được biết như một vị Phật, đă tự ḿnh giác ngộ ở tuổi ba mươi sáu. Đến nay Đạo Phật đă có mặt trên 2500 năm và có khoảng 300 triệu tín đồ trên khắp thế giới. Hàng trăm năm về trước, Đạo Phật đă chính thức là một nền triết học của Á châu, tuy nhiên ngày nay đă phát triển và có tín đồ ở khắp châu Âu và châu Mỹ.

HỎI : Như vậy, Đạo Phật có phải là một triết học không ?
Đáp: Danh từ triết học - philosophy - bắt nguồn từ hai chữ "philo" nghĩa là "t́nh thương" và "sophia" nghĩa là"trí tuệ". Vậy triết học là t́nh thương của trí tuệ hoặc t́nh thương và trí tuê. Cả hai ư nghĩa nầy đều diễn tả một đạo Phật toàn bích. Đạo Phật khuyên dạy con người nên cố gắng phát triển khả năng tri thức của ḿnh đến chỗ cùng tột để có thể hiểu biết một cách rơ ràng. Đạo Phật cũng dạy chúng ta làm lớn mạnh ḷng từ bi và ḷng nhân ái để ḿnh có thể trở thành một người bạn chân thành#273;ối với tất cả chúng sanh. V́ thế Đạo Phật là một triết học, nhưng không chỉ là một triết học mà là một triết học siêu việt.


Hỏi: Đức Phật là ai?
Đáp: Vào năm 624 trước Tây Lịch, một hoàng nhi đă ra đời tại một vương quốc
thuộc miền Bắc Ấn Độ. Vị hoàng nhi ấy đă lớn lên trong nhung lụa và xa hoa,
nhưng cuối cùng sớm nhận ra rằng tiện nghi vật chất và sự yên b́nh của thế
gian không đủ để bảo đảm hạnh phúc. Chàng đă xúc động sâu xa bởi những cảnh
khổ đau mà chàng đă thấy ở khắp mọi nơi, và quyết tâm t́m một lời giải đáp đưa
đến hạnh phúc cho nhân loại. Năm hai mươi chín tuổi, chàng từ giả vợ và con, và
t́m học với các bậc đạo sư vĩ đại đương thời. Các vị này đă dạy cho chàng
rất nhiều nhưng không có người nào thật sự biết rơ được nguyên nhân khổ đau
của kiếp người và phương cách vượt thoát khổ đau. Cuối cùng, sau sáu năm
tu học và hành thiền, chàng đă đạt được một kinh nghiệm mà tất cả mọi
phiền năo vô minh được đoạn trừ và ngài đă hoát nhiên giác ngộ. Kể từ ngày ấy,
Ngài được tôn xưng là Phật-đà (Buddha), một bậc Giác Ngộ. Ngài tiếp tục ở lại
thế gian trong 45 năm nữa, chu du khắp miền Bắc Ấn độ để truyền dạy cho mọi người
những ǵ mà ngài đă chứng ngộ. Ḷng từ bi và đức tính kham nhẫn của Ngài là
một sự kỳ diệu đă khiến cho hàng ngàn người theo làm đệ tử của Ngài . Ở tuổi tám mươi, tuy già và bệnh, nhưng vẫn hạnh phúc và thanh thản, cuối cùng ngài đă viên tịch.

Hỏi: Đức Phật vô trách nhiệm chăng khi Ngài rời bỏ vợ con của ḿnh?
Đáp: Điều đó không dễ dàng chút nào khi Đức Phật rời bỏ gia đ́nh. Ngài đă phải lo lắng và do dự trong một thời gian dài trước khi quyết định ra đi. Lúc đó, Ngài có một sự chọn lựa, hoặc là hiến dâng đời ḿnh cho gia đ́nh, hoặc cho thế gian. Cuối cùng, với ḷng từ bi rộng lớn đă khiến ngài hy sinh đời ḿnh cho thế gian , và cả thế gian đều được lợi lạc từ sự hy sinh của ngài. Do vậy, đó không phải là vô trách nhiệm. Có thể nói đó là một sự hy sinh đầy ư nghĩa nhất từ trước đến nay.


Hỏi: Đức Phật đă nhập diệt th́ làm sao Ngài có thể giúp đỡ chúng ta?
Đáp: Ông Faraday, người phát minh ra điện, đă mất nhưng những ǵ ông phát minh vẫn c̣n có ích cho chúng ta. Ông Luis Pasteur, người t́m ra phương pháp điều trị nhiều bệnh tật, đă qua đời, nhưng các khám phá y khoa của ông vẫn cứu được nhiều mạng sống. Ông Leonardo da Vinci, người sáng tạo ra những kiệt tác nghệ thuật, cũng đă khuất bóng, nhưng tác phẩm của ông vẫn đem lại nhiều hứng khởi và niềm vui cho mọi người. Những thánh nhân và anh hùng đă từ giă cơi đời hàng thế kỷ nhưng khi chúng ta đọc lại những kỳ tích và thành tựu của họ, chúng ta vẫn có nhiều hứng khởi để noi theo những ǵ họ đă làm. Đúng thế, Đức Phật đă diệt độ, nhưng 2500 năm sau lời giáo huấn của Ngài vẫn giúp được nhân loại, gương lành của Ngài vẫn tạo nhiều cảm hứng cho mọi người, lời dạy của Ngài vẫn có thể cải tạo được cuộc sống. Chỉ có Đức Phật mới có thể có một tiềm lực thu hút như thế qua nhiều thế kỷ sau khi Ngài đă nhập diệt.

Hỏi: Đức Phật có phải là một vị thần linh không?
Đáp: Không, Ngài không phải là một vị thần linh (god). Ngài cũng không tuyên bố
rằng ḿnh là thần linh, là con của thần linh, hoặc ngay cả là một sứ giả của
thần linh. Ngài là một con người đă tự toàn thiện ḿnh, và dạy rằng
nếu chúng ta noi theo gương Ngài, chúng ta cũng có thể tự hoàn
thiện được như Ngài.



Hỏi: Nếu Đức Phật không phải là thần linh, tại sao người ta thờ cúng Ngài?
Đáp: Có nhiều loại thờ cúng khác nhau, khi người ta thờ một vị thần, họ tán thán cung kính và cúng dường vị ấy, để cầu xin ân sủng. Họ tin tưởng rằng vị thần linh ấy sẽ nghe thấy sự tán dương, tiếp nhận sự cúng dường và đáp ứng lại lời cầu xin của họ. Người Phật tử không theo kiểu thờ cúng này. Cũng có các loại thờ cúng khác như khi chúng ta bày tỏ ḷng tôn kính đối với một người nào đó hay điều ǵ khiến chúng ta ngưỡng mộ. Khi vị thầy giáo bước vào lớp, chúng ta đứng lên; khi gặp một viên chức cao cấp, chúng ta bắt tay; khi một bài quốc ca được trổi lên, chúng ta nghiêm chào. Đó là tất cả những cử chỉ cung cách tôn kính tỏ bày ḷng khâm phục của chúng ta đối với người hay vật. Cách thờ cúng theo Phật giáo là thực hành. Một pho tượng Phật ngồi với bàn tay nhẹ nhàng trong mănh y và nụ cười từ ái nhắc nhở chúng ta cố gắng phát triển sự an lạc và yêu thương trong mỗi chúng ta. Mùi thơm của hương trầm nhắc nhở chúng ta về sự ảnh hưởng của đức hạnh lan tỏa khắp nơi, ngọn đèn nhắc nhở chúng ta đến ánh sáng của hiểu biết, và những bông hoa sớm tàn úa nhắc cho chúng ta lẽ vô thường. Khi đảnh lễ cuối đầu, chúng ta bày tỏ ḷng biết ơn đối với Đức Phật về những lời dạy của Ngài. Đó là phương cách thờ cúng của người Phật tử.

 

HỎI : Nhưng tôi nghe người ta nói rằng nhiều Phật tử vẫn thờ cúng thần tượng ?

ĐÁP : Những lời phát biểu như vậy chỉ phản ảnh sự hiểu lầm của người đang hành tŕ. Từ điển định nghĩa từ "idol" là "một h́nh ảnh hay một pho tượng được tôn thờ như một thần linh"( an image or statue worshipped as a god) . Như chúng ta đă biết, người Phật tử không bao giờ tin rằng Đức Phật là một vị thần linh. Vậy làm sao người Phật tử có thể tin rằng một khối gỗ hay một mảng kim loại kia lại là một vị thần ?

Mỗi tôn giáo đều dùng một biểu tượng nào đó để bày tỏ quan điểm và niềm tin của riêng họ. Trong Đạo Lăo (Taoism), Âm dương được dùng để làm biểu tượng hài ḥa và đối kháng. Đạo Sikh (1), thanh gươm được xem là biểu tượng cho sự đấu tranh tinh thần. Đạo Cơ-đốc (Christianity), con cá dùng làm biểu tượng cho sự hiện hữu của Chúa và cây Thánh giá dùng làm biểu trưng cho sự hy sinh của Chúa. Và Phật giáo, tượng Phật được xem như những biểu tượng của sự hoàn thiện nhân cách con người. Tượng Phật cũng nhắc nhở ta về tính nhân bản trong giáo lư nhà Phật. Thật vậy, Phật giáo luôn xem con người là trung tâm chứ không phải là thần linh, điều đó nhắc nhở chúng ta phải t́m sự toàn hảo và hiểu biết ở bên trong chứ không phải vẻ bề ngoài của h́nh tượng. V́ thế nói rằng người Phật tử tôn thờ h́nh tượng là không đúng.

 

HỎI : Tại sao người ta đốt giấy vàng bạc và làm những chuyện lạ trong chùa ?

ĐÁP : Nhiều việc thấy lạ nếu ta không t́m hiểu về chúng. Tốt hơn nên gạt bỏ những chuyện lạ ấy mà nên cố gắng t́m hiểu ư nghĩa của chúng. Tuy nhiên, trong thực tế, đôi khi người Phật tử đă áp dụng những điều mê tín dị đoan và hiểu lầm hơn là lời dạy của Phật. Và những việc hiểu lầm như vậy không phải chỉ riêng ở Phật giáo mà thỉnh thoảng cũng được thấy ở những tôn giáo khác. Đức Phật đă dạy rất rơ ràng và chi tiết và nếu không hiểu giáo lư của Ngài th́ không thể đổ lỗi cho Ngài. Có lời dạy rằng:

Nếu một người đau khổ v́ bệnh hoạn mà không chịu để điều trị, thậm chí người ấy có người thầy thuốc trong tầm tay. Đó không phải là lỗi của người thầy thuốc..

Cũng vậy, nếu một người bị hành hạ và đau khổ bởi phiền năo mà không t́m sự giúp đỡ của Đức Phật, th́ đó cũng không phải là lỗi của Ngài. (JN 28-9)

Không phải phật giáo mà bất cứ tôn giáo nào cũng không thể giúp cho họ nếu bản thân họ không thực hành đúng pháp. Nếu bạn muốn biết rơ ràng và chính xác về chân lư của Đạo Phật , th́ hăy đọc những lời dạy của Phật hoặc học hỏi với người hiểu đúng giáo lư này.

 

HỎI : Nếu Phật giáo quá tốt đẹp như vậy, tại sao vẫn c̣n nhiều quốc gia nghèo khổ ?

ĐÁP : Ư bạn muốn nói nghèo khổ về kinh tế ? Đó là sự thật, v́ vẫn c̣n nhiều quốc gia Phật giáo chưa phát triển về mặt này. Nhưng nếu nghèo mà ư bạn muốn ám chỉ về "phẩm chất của cuộc sống" th́ có lẽ nhiều nước theo Phật giáo lại rất giàu. Chẳng hạn nước Mỹ, một quốc gia cường thịnh về kinh tế và quyền lực, nhưng lại là một trong những quốc gia có mức độ tội phạm cao nhất thế giới, hàng triệu người già bị con cái lăng quên và chết trong cô độc tại các viện dưỡng lăo; nạn bạo lực ở trong gia đ́nh và lạm dụng t́nh dục trẻ em là vấn đề nóng bỏng. Cứ ba cặp cưới nhau có một cặp ly dị; sách báo đồi trụy dễ dàng t́m thấy. V́ vậy, giàu theo nghĩa có tiền nhưng lại nghèo về "phẩm chất cuộc sống". Bây giờ chúng ta thử quay sang Miến Điện, một quốc gia có nền kinh tế lạc hậu, nhưng cha mẹ được con cái tôn vinh và kính trọng; tỉ lệ tội phạm tương đối thấp; vấn đề ly dị và tự tử hầu như không nghe thấy; việc bạo lực trong gia đ́nh, lạm dụng trẻ em, sách báo kích dục và nạn măi dâm không thể có . Một nền kinh tế chậm tiến nhưng lại có một nền tảng đạo đức xă hội cao hơn một quốc gia như Hoa kỳ. Tuy nhiên, nếu chúng ta muốn nh́n thấy những quốc gia Phật giáo theo cái nghĩa kinh tế như vậy, th́ một trong những quốc gia giàu có nhất và có nền kinh tế năng động nhất thế giới hiện nay là Nhật Bản, nơi có 93% dân số là tín đồ theo Phật giáo.

 

HỎI : Tại sao bạn không thường nghe người Phật tử làm công tác từ thiện xă hội ?

ĐÁP : Có lẽ người Phật tử không cảm thấy cần thiết phải khoe khoang về những điều tốt của họ. Nhiều năm trước đây ông Nikkyo Niwano (2), vị lănh đạo Phật giáo Nhật Bản đă được trao giải thưởng Templeton qua việc ông vận động liên kết ḥa hợp tôn giáo. Tương tự, một tăng sĩ người Thái đă nhận giải thưởng Magsaysay cho chiến dịch bài trừ tệ nạn ma túy. Năm 1987, Thượng tọa Kantayapiwat, người Thái Lan, cũng nhận một giải thưởng Nhi đồng Ḥa B́nh của Na Uy cho công việc từ thiện của ngài trong nhiều năm giúp đỡ trẻ bụi đời ở vùng nông thôn. Và hiện nay, các hội đoàn Phật giáo phương Tây đang thực hiện một số công tác từ thiện ở các vùng nông thôn Ấn Độ, họ đang xây dựng trường học, Trung tâm điều trị tâm thần thiếu nhi, trạm xá và những khu công nghiệp nhẹ. Người Phật tử thấy rằng việc giúp đỡ cho người khác như là một pháp môn tu tập của họ, nhưng họ cho rằng công việc ấy nên thực hiện trong thầm lặng, không cần phô trương. Chính v́ thế mà bạn không nghe thấy nhiều về các hoạt động từ thiện của họ.

 

HỎI : Tại sao có nhiều tông phái khác nhau trong Phật giáo ?

ĐÁP : Có nhiều loại đường khác nhau : đường vàng, đường trắng, đường kết tinh, đường cục, đường cát, đường phèn... nhưng tất cả chỉ là đường và chỉ có một vị ngọt. Nó được sản xuất từ nhiều h́nh thức khác nhau để nó có thể sử dụng nhiều cách khác nhau. Phật giáo cũng thế, Phật giáo Nguyên thủy, Thiền tông , Tịnh độ tông, Du già tông, Mật tông nhưng tất cả đều là Phật giáo và đều có chung một vị - vị giải thoát. Phật giáo quả thật đă phát triển qua nhiều h́nh thức khác nhau để nó hiện hữu và thích ứng với những nền văn hóa khác nhau. Qua nhiều thế kỷ Phật giáo có thể tồn tại phù hợp với mọi thế hệ. Đứng trên phương diện bề mặt, Phật giáo dường như có khác nhau, nhưng tâm điểm dị biệt ấy vẫn là giáo lư Tứ đế và Bát chánh đạo. Tất cả những tôn giáo chính, kể cả Phật giáo, đă từng bị chia ra nhiều tông phái khác nhau. Tất cả những tôn giáo chính, Phật giáo bao gồm những h́nh thái và tông phái. Những sự khác nhau của các tông phái ấy không bao giờ đưa tới xung đột nhau, và cho tới nay chưa bao giờ biểu lộ sự thù địch với nhau, họ đến với nhau ở những chùa viện khác và cùng cầu nguyện với nhau. Ḷng bao dung, và hiểu nhau như thế quả thật là hiếm thấy.

 

HỎI : Bạn luôn nghĩ tốt về Đạo Phật. Tôi cho rằng bạn nghĩ Đạo của bạn đang theo là đúng c̣n các đạo khác là sai.

ĐÁP : Không có một Phật tử nào hiểu lời Phật dạy mà lại nghĩ các tôn giáo khác là sai. Không một ai có tâm hồn cởi mở lại để tâm phán xét các tôn giáo khác. Việc trước tiên bạn để tâm nghiên cứu những tôn giáo khác là để biết có bao nhiêu điểm tương đồng .Tất cả các tôn giáo đều thừa nhận rằng đời sống con người hiện tại không được thỏa măn. Tất cả đều tin rằng nếu hoàn cảnh của con người phải cải thiện th́ cách cư xử và quan điểm của họ cần phải được thay đổi. Tất cả đều truyền dạy về một nền đạo đức học về yêu thương, nhân ái, kiên nhẫn, rộng lượng và có trách nhiệm với xă hội, và tất cả đều chấp nhận có sự hiện hữu trong một vài h́nh thức tuyệt đối.

Họ sử dụng nhiều ngôn ngữ khác nhau, nhiều tên gọi khác nhau và nhiều biểu tượng khác nhau để mô tả và giải thích những sự việc này. Và chỉ khi nào họ bám chặt vào đường hướng của ḿnh bằng tâm lượng hẹp ḥi để nh́n sự việc th́ sự ích kỷ, ngạo mạn và tự tôn liền phát sinh.

Cứ tưởng tượng một người Anh, một người Pháp, một người Trung quốc và một người Nam Dương. Tất cả đều nh́n vào một cái ly nước . Người Anh nói "Đây là cái 'cup'", người Pháp nói "Không phải, nó là cái 'tasse'", người Hoa bảo "cả hai ông đều sai hết, nó chính là ' pei'". Và người Nam Dương cười lớn nói rằng : "Các anh ngớ ngẫn làm sao, nó là cái 'cawan'". Người Anh lật quyển từ điển ra và chỉ cho các người kia "Tôi có thể chứng minh đây là cái 'cup', quyển từ điển của tôi đă viết như thế". Người Pháp căi lại "từ điển của tôi nói rơ đó là 'tasse'. Người Hoa lớn tiếng căi lại "Từ điển của chúng tôi mới chính xác, v́ nó có hàng ngàn năm nay rồi, lâu hơn tất cả các từ điển của các anh, vả lại người nói tiếng Hoa nhiều hơn người nói ngôn ngữ của mấy anh, v́ thế tôi nói nó là pei là chính xác nhất". Trong lúc những người này đang căi cọ và tranh luận, một người Phật tử bước tới bưng lấy cái ly nước lên uống. Sau khi vị ấy uống xong, vị ấy nói : "Dù các anh có gọi nó là 'cup', 'tasse', 'pei' hay 'cawan' , mục đích của cái ly là dùng để uống nước, các anh hăy chấm dứt tranh luận và hăy uống nước để bớt cơn khát của các anh đi!". Đây là thái độ của người Phật tử đối với các tôn giáo khác.

 

HỎI : Đạo Phật có phải là khoa học không ?

ĐÁP : Trước khi trả lời câu hỏi này, tốt nhất chúng ta hăy t́m hiểu về định nghĩa của từ khoa học, theo từ điển giải thích khoa học là "Kiến thức có thể được h́nh thành theo một hệ thống, cái tuỳ thuộc vào sự trắc nghiệm các dữ kiện và xác nhận được quy luật tự nhiên, một phần tùy thuộc vào những ǵ được nghiên cứu chính xác".

Trong Phật giáo có nhiều phương diện không phù hợp với định nghĩa này. Nhưng giáo lư cốt lơi của Đạo Phật, Tứ Diệu Đế (Four Noble Truths) th́ hẳn đă phù hợp. Chân lư thứ nhất khổ đau là một kinh nghiệm và có thể xác định được. Chân lư thứ hai chỉ rơ rằng đau khổ có nguyên nhân tự nhiên của tham ái mà nó có thể định nghĩa, trải qua và đo lường được. Không cần cố gắng giải thích khổ đau theo thuật ngữ , quan điểm siêu h́nh hay huyền hoặc. Chân lư thứ ba, chấm dứt khổ đau không nương nhờ vào thần linh tối cao, vào niềm tin hay cầu nguyện mà đơn giản chỉ là loại bỏ nguyên nhân của khổ đau. Đó là việc hiển nhiên. Chân lư thứ tư, con đường đưa đến sự chấm dứt khổ đau, một lần nữa cũng không có ǵ siêu h́nh mà tùy thuộc vào việc thực hiện theo phương pháp đặc biệt. Và hơn nữa thái độ phải cởi mở để xét nghiệm.

Phật giáo không thừa nhận quan điểm về một đấng cao cả , giống như khoa học và giải thích nguồn gốc và sự vận hành của vũ trụ theo quy luật tự nhiên. Hẳn những điều này là chứng minh theo tinh thần khoa học. Một lần nữa, chúng ta lại thấy tinh thần khoa học trong Phật giáo càng rơ ràng hơn qua lời khuyên của Đức Phật, rằng chúng ta không nên tin tưởng một cách mù quáng mà ngược lại phải đặt vấn đề , t́m hiểu và thẩm tra, nhờ vào kinh nghiệm của chính ḿnh rồi mới tin, có như thế tính chất khoa học mới được rơ ràng. Đức Phật dạy :

"Đừng tin tưởng theo huyền bí hay truyền thống. Đừng tin tưởng theo tin đồn đăi hay kinh điển, đừng tin tưởng theo lời đồn hay những ǵ hợp lư, đừng tin tưởng theo khuynh hướng của một ư niệm nào đó , hay do một ai đó có khả năng. Và đừng tin tưởng theo ư tưởng " vị ấy là thầy của ta". Nhưng khi chính các vị biết rằng điều ấy là tốt không làm tổn hại ai, đó là sự sáng suốt đáng tán dương và khi thực hành và theo dơi rằng nó sẽ mang đến hạnh phúc, rồi hăy tin tưởng theo". (AI 188)

V́ thế chúng ta có thể nói rằng mặc dù Phật giáo không hoàn toàn khoa học, nhưng hẳn đă mang tính khoa học mạnh mẽ và có tính khoa học hơn các tôn giáo khác. Chính ông Albert Einstein (1879-1955) một nhà khoa học vĩ đại nhất của thế kỷ hai mươi đă nói về tính khoa học của Phật giáo như sau :

"Tôn giáo tương lai sẽ là một tôn giáo toàn cầu, vượt lên trên mọi tinh thần linh, giáo điều và thần học. Tôn giáo ấy phải bao quát cả phương diện tự nhiên lẫn siêu nhiên, đặt trên căn bản của ư thức đạo lư, phát xuất từ kinh nghiệm tổng thể gồm mọi lĩnh vực trong cái nhất thể đầy đủ ư nghĩa. Phật giáo sẽ đáp ứng được các điều kiện đó. Và nếu có bất cứ một tôn giáo nào có thể đương đầu với những nhu cầu của nền khoa học hiện đại, th́ đó là Phật giáo vậy."

Ghi chú:

1.       

Sikhism: một đạo phát triển từ Ấn giáo từ thế kỷ 16, chỉ tín ngưỡng một vị thần.

2.      Pháp sư Nikkyo Niwano (1906-1999), người khai sáng Hội Phật Giáo Lập Chánh Giảo Thành (Rissho Kosei-kai, phát xuất từ phái Pháp Hoa Nhật Liên Tông của Nhật bản), là nhà lănh đạo Hội Tôn Giáo và Ḥa B́nh Thế Giới, Hiệp Hội Tự Do Tôn Giáo, Hiệp Hội Ḥa B́nh Niwano, Liên Đoàn Tân Tôn Giáo Nhật Bản, là tác giả của nhiều tác phẩm Phật học quan trọng. (Người dịch).

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |