ÿþ<body style background=images/index_09.jpg width=619 height=345><CENTER> <td VALIGN=TOP><font color="#FFFFFF">.</font> <table BORDER=0 CELLSPACING=0 CELLPADDING=0 WIDTH="550" > <caption><b><font face="Verdana"><font color="#CC0000">GIÚI THIÆU VÀ M¬T TÔNG (KIM CANG THêA)</font></font></b> <br><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#CC0000"><font size=-1>Thích Viên Giác</font></font></font></b></caption> <tr> <td HEIGHT="2"><img SRC="none.gif" height=2 width=1></td> </tr> <tr> <td BGCOLOR="#008DD5"><img SRC="none.gif" height=1 width=1></td> </tr> </table> <blockquote><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#990000"><font size=-1>A- D«n nh­p&nbsp;</font></font></font></b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>M­t tông là mÙt trong nhïng tông phái cça Ph­t giáo, xu¥t phát të ¤n Ù vào kho£ng th¿ k÷ thé VII, rÓi sau ó °ãc truyÁn bá sang Trung Hoa, Nh­t B£n... và ·c biÇt là phát triÃn m¡nh m½ ß Tây T¡ng. Þ Tây T¡ng, M­t tông còn °ãc gÍi là Kim c°¡ng thëa.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Kim c°¡ng thëa °ãc coi nh° là con °Ýng th³ng dÑc éng à i lên Énh núi; iÁu ó vëa nói lên tính siêu viÇt, Óng thÝi cing nói lên sñ khó khn và nguy hiÃm cça con °Ýng, lÑi tu M­t giáo. Trong các kinh iÃn ¡i thëa, có nhiÁu bÙ kinh lÓng vào nhïng th§n chú, à la ni nh° là à khai triÃn ý ngh)a sâu th³m cça tâm linh qu£ chéng hay ý lñc ch° Ph­t, BÓ tát; có l½ ây là c¡ sß Ã M­t giáo phát triÃn vÁ sau.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>LËch sí phát triÃn M­t tông ôi khi ã có nhïng xu h°Ûng lÇch l¡c ra ngoài quù ¡o h°Ûng ¿n gi£i thoát theo lý t°ßng cça ¡o Ph­t. Bßi có sñ biÃu hiÇn thiên vÁ phù phép, tà thu­t... làm cho uy tín cça M­t giáo bË tÕn th°¡ng n·ng nÁ. Ngày nay, vÛi sñ n× lñc truyÁn bá M­t giáo hay Kim c°¡ng thëa cça các b­c ¡i s° Tây T¡ng ã làm sáng tÏ ý ngh)a ích thñc cça tông phái này. Kim c°¡ng thëa là mÙt con °Ýng gi£i thoát ·c biÇt cça Ph­t giáo Phát triÃn.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#990000"><font size=-1>B- NÙi dung&nbsp;</font></font></font></b><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#990000"><font size=-1></font></font></font></b> <p><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#990000"><font size=-1>I. LËch sí M­t tông&nbsp;</font></font></font></b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>M­t giáo °ãc thành l­p vào th¿ k÷ thé VII ß vùng Nam ¤n vÛi sñ xu¥t hiÇn cça bÙ kinh ¡i Nh­t (Mahàvairocana sùtra). ây là bÙ kinh cn b£n cça M­t tông. Þ ¤n Ù, giai o¡n mà M­t giáo phát triÃn m¡nh m½ nh¥t là d°Ûi thÝi các v°¡ng triÁu Pàla (750-1150) ß Bengale. Nhà vua Dharmapala (th¿ k÷ VII), ng°Ýi ã nhiÇt thành çng hÙ xây dñng tu viÇn Vikramasilà, làm trung tâm truyÁn bá M­t giáo.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Ngài Long ThÍ (Nagarjuna, 600-650) °ãc coi là vË TÕ s° cça M­t giáo. Ngài thuÙc dòng Bà la môn, thÍ giÛi t¡i Nalanda, sau ó ¿n V°¡ng Xá tu 12 nm ¯c thánh qu£ ¡i thç ¥n t¥t Ëa (Mahamudràsiddhi). Theo truyÁn thuy¿t, có l§n Ngài g·p éa tr» chn cëu giúp Ngài qua sông; à Án ¡n, Ngài thi triÃn th§n thông giúp éa tr» làm vua. Tranh t°ãng v½ vÁ Ngài có hình r¯n phç quanh §u. Ph­t giáo Tây T¡ng cho r±ng Long ThÍ (th¿ k÷ VII) và Long ThÍ lu­n s° (th¿ k÷ II) là mÙt, téc Long ThÍ §u thai trß l¡i. Ngài có Ç tí truyÁn pháp là Long Trí.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Long Trí (Nagabodhi) là truyÁn nhân cça ngài Long ThÍ. Ngài dòng dõi Bà la môn, nh°ng l¡i th°Ýng i n trÙm, khi ngài Long ThÍ ang ß tËnh xá Suvarna, Long Trí ¿n rình xem th¥y ngài Long ThÍ ang n b±ng mÙt cái bát vàng, bèn n£y ý trÙm l¥y cái bát. Ngài Long ThÍ bi¿t tâm ý cça Long Trí, liÁn ném cái bát cho Ngài. Ngài kinh ng¡c và c£m phåc bèn xin i theo tu hÍc. Ngài Long ThÍ làm phép quán Énh cho Ngài nh­p môn. Sau 12 nm tu luyÇn, Ngài chéng ngÙ thánh qu£.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Kim C°¡ng Trí (Vajrabodhi, 663-723) ng°Ýi Nam ¤n, tu hÍc ß Nalanda. Nm 15 tuÕi qua Tây ¤n hÍc vÁ Nhân Minh lu­n vÛi ngài Pháp Xéng, sau ó tham hÍc vÁ Lu­t, Trung Quán lu­n, Du Già lu­n, Duy Théc lu­n..., sau cùng tu hÍc và nghiên céu Kim C°¡ng Énh (Vajra-Sekhàra) và các kinh M­t giáo vÛi ngài Long Trí ß Nam ¤n 7 nm. Nm 720, Ngài qua Trung Hoa, ¿n L¡c D°¡ng truyÁn bá M­t giáo. Ngài °ãc coi nh° vË TÕ §u tiên cça M­t tông Trung Hoa Óng thÝi vÛi ngài ThiÇn Vô Úy.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>B¥t Không Kim C°¡ng (Amoghavajra, 750-774) là Ç tí xu¥t s¯c cça ngài Kim C°¡ng Trí. Ngài ng°Ýi B¯c ¤n, thÍ Sa di nm 15 tuÕi, theo th§y ¿n L¡c D°¡ng thÍ Tó kheo giÛi nm 20 tuÕi. Tu hÍc 12 nm thông suÑt M­t giáo. Sau khi th§y m¥t, Ngài cùng vÛi các Ç tí qua Tích Lan nghiên céu giáo lý Kim c°¡ng Énh du già và ¡i Nh­t thai t¡ng. Trß vÁ Tr°Ýng An vÛi sÑ kinh iÃn Ó sÙ, Ngài khßi công dËch thu­t. Ngài B¥t Không Kim C°¡ng là QuÑc s° cça ba triÁu vua HuyÁn Tông, Túc Tông và ¡i Tông.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>ThiÇn Vô Úy (Subhakarasimha, 637-735) là Ç tí cça ngài Long Trí, téc là huynh Ç vÛi ngài Kim C°¡ng Trí, tëng là vua xé Orissa, tu hÍc ß tu viÇn Nalanda, thâm hiÃu Du Già, chân ngôn và ¥n quy¿t. Ngài ¿n Trung Hoa nm 716, Ýi vua HuyÁn Tông, tr°Ûc ngài Kim C°¡ng Trí 4 nm và cing °ãc coi là vË TÕ s° cça M­t tông Trung Hoa, °ãc vua HuyÁn Tông trÍng ãi. Ngài dËch nhiÁu kinh quan trÍng cça M­t tông nh° ¡i Nh­t kinh, Tô T¥t Ëa Y¿t La kinh... Ç tí cça Ngài có các ngài Nh¥t H¡nh, HuyÁn Siêu, Minh Trí, Ngh)a Lâm...</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Ngài Nh¥t H¡nh (638-727) quê quán ß Thu­n éc, tÉnh Nh­t LÇ, Trung Hoa, là ng°Ýi tinh thông Tam lu­n, ThiÁn hÍc, Thiên Thai..., ·c biÇt tinh thông c£ thiên vn hÍc. Khi ngài ThiÇn Vô Úy ¿n Trung Hoa, Ngài °ãc truyÁn pháp "Thai t¡ng giÛi" cça M­t giáo. Ngài cùng vÛi th§y dËch kinh ¡i Nh­t và tr°Ûc tác b£n sÛ ¡i Nh­t kinh. Sau ó, Ngài cing hÍc vÛi Kim C°¡ng Trí, °ãc truyÁn cho nghi quù cça Kim C°¡ng giÛi. Ngài °ãc lãnh hÙi c£ hai phái cça M­t giáo ¤n Ù.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>M­t giáo ¤n Ù °ãc khßi x°Ûng và truyÁn bá do các cao tng nh° Long ThÍ, Long Trí, Kim C°¡ng Trí, ThiÇn Vô Úy. Trên m·t giáo ngh)a và hành trì thì chia làm hai phái Chân ngôn thëa (Mantrayàna) và Kim c°¡ng thëa (Vajrayàna), dña theo t° t°ßng cça hai bÙ kinh ¡i Nh­t và Kim C°¡ng Énh. Qua Trung Hoa, c£ hai dòng hãp l°u ß Nh¥t H¡nh, °Ýng lÑi M­t tông Trung Hoa tÕng hãp cça lý lu­n và thñc tiÅn. M­t tông phát triÃn m¡nh và ã t¡o nhiÁu £nh h°ßng ¿n nÁn vn hóa nghÇ thu­t Trung Hoa, °ãc các triÁu vua çng hÙ nên r¥t h°ng thËnh. Công éc truyÁn bá M­t giáo Trung Hoa do các ngài ThiÇn Vô Úy, Kim C°¡ng Trí, B¥t Không, Nh¥t H¡nh, Vô Hành...</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>M­t giáo °ãc truyÁn vào Tây T¡ng th¿ k÷ VIII do ngài Liên Hoa Sinh (Padmasambhava), ng°Ýi ¤n Ù, sÑng cùng thÝi vÛi vua Tây T¡ng Ng­t L­t Song Á Tán (755-797). Ngài ¿n Tây T¡ng, em M­t giáo truyÁn bá và sáng l­p tông phái Ninh Mã (Nuyingmapa), mÙt trong bÑn phái lÛn cça M­t giáo Tây T¡ng. Ngài °ãc coi là éc Ph­t Thích Ca tái th¿, có tài chinh phåc ma qu÷, thiên tai và các giáo phái. Ngài xây dñng tu viÇn Tang Duyên (Samye) nm 775 và tr°Ûc tác nhiÁu tác ph©m quan trÍng nh° bÙ Tí th°... Ngài là TÕ s° cça Ph­t giáo Tây T¡ng.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Sñ truyÁn thëa cça M­t tông Tây T¡ng không rõ nét và r¥t phéc t¡p; nhïng b­c ¡i s° nÕi b­t óng góp làm h°ng thËnh và sáng rá Ph­t giáo Tây T¡ng sau Liên Hoa Sinh có Atisa (A Á Sa, 982-1054), th¿ k÷ X, Ngài ng°Ýi ông ¤n, °ãc mÝi sang Tây T¡ng và sÑng ß ó 12 nm, óng góp r¥t nhiÁu cho Ph­t giáo Tây T¡ng nói chung và M­t giáo Tây T¡ng nói riêng. Ngài sáng l­p ra tr°Ýng phái Kadampa (Cam an) £nh h°ßng lÛn Ph­t giáo Tây T¡ng, tr°Ûc tác BÓ Á ¡o ng lu­n, ·c biÇt công trình s¯p x¿p hÇ thÑng kinh sách Ph­t giáo Tây T¡ng, l¥y tri¿t hÍc Tánh không và Duy théc làm t° t°ßng cho Ph­t giáo Tây T¡ng, iÁu ó £nh h°ßng ¿n các hÇ t° t°ßng M­t giáo Tây T¡ng r¥t lÛn.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Ng°Ýi c£i cách nÕi ti¿ng cça M­t giáo Tây T¡ng là Tông Khách Ba (1357-1419), Ngài sinh t¡i Amdo, thuÙc vùng ông b¯c Tây T¡ng. Xu¥t gia khi còn nhÏ, tham hÍc vÛi nhiÁu vË ¡i s° khác nhau, t° t°ßng cça Ngài £nh h°ßng cça Atisa. Ngài sáng l­p tông phái Gelugpa (Hoàng M¡o phái), mÙt tông phái quan trÍng nh¥t cça Tây T¡ng hiÇn nay. Ngài chç tr°¡ng xét l¡i toàn bÙ kinh iÃn và tÕng k¿t thành hai tác ph©m chính: Lamrin Chenmo (BÓ Á ¡o thé Ç) tiêu biÃu cho °Ýng lÑi tu t­p HiÃn giáo, Ngagrim Chenmo (Chân ngôn ¡o thé Ç) tiêu biÃu cho °Ýng lÑi tu t­p cça M­t giáo. Ph­t giáo Tây T¡ng °ãc ch¥n chÉnh và phát huy rñc rá nhÝ Tông Khách Ba. Tr°Ûc khi m¥t, Ngài phó chúc cho hai Ç tí là Dalai Blama và Panchen Blama, téc ¡t lai L¡t ma và Ban thiÁn L¡t ma; theo truyÁn thuy¿t thì hai vË này chuyÃn sinh à ti¿p tåc cai trË Tây T¡ng, °ãc dân chúng coi là hai vË Ph­t sÑng. M­t tông °ãc Ph­t giáo Tây T¡ng b£o tÓn và phát triÃn, còn ß các n¡i khác không phát triÃn m¥y.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#990000"><font size=-1>II. Giáo ngh)a M­t tông&nbsp;</font></font></font></b><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#990000"><font size=-1></font></font></font></b> <p><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>1- Mandala&nbsp;</font></font></font></b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Xu¥t phát të t° t°ßng cça hai bÙ kinh ¡i Nh­t và Kim C°¡ng Énh, M­t giáo thi¿t l­p hai Mandala: Thai t¡ng giÛi Mandala và Kim c°¡ng giÛi Mandala.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Mandala, Hán dËch là luân viên cå túc, ngh)a là vòng tròn §y ç. ây là biÃu t°ãng cça vi trå và nng lñc trong vi trå °ãc trình bày b±ng các hình v½. Mandala, vÁ m·t tri¿t lý, là c¡ sß hãp nh¥t th¿ giÛi hiÇn t°ãng và th¿ giÛi b£n thÃ, là Ñi t°ãng cça thiÁn quán. Trong ý ngh)a thñc tiÅn thì Mandala là àn tràng b±ng ¥t à hành gi£ bày biÇn các lÅ v­t hay pháp khí phåc vå cho nghi théc hành lÅ, c§u nguyÇn, tu luyÇn...</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Thai t¡ng giÛi Mandala (Garbhadhàtu mandala) là y¿u tÑ thå Ùng tâm linh, cing có ngh)a chÉ cho vi trå vÁ m·t t)nh, m·t lý tánh. Tác dång lý tánh nh° thai m¹ chéa ñng éa con, të lý tánh thai t¡ng mà xu¥t sinh mÍi công éc.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Kim c°¡ng giÛi Mandala (Vajradhatu mandala) là y¿u tÑ tác Ùng, biÃu hiÇn cho trí tuÇ viên mãn, còn gÍi là trí thçy giác. Kim c°¡ng giÛi là trí tuÇ nÙi chéng cça Ph­t. Bí t¡ng ký nói: "Thai t¡ng là lý, Kim c°¡ng là trí".</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Nh° v­y, Thai t¡ng giÛi biÃu hiÇn cho b£n thà Ph­t tính cça mÍi chúng sanh và Kim c°¡ng giÛi biÃu t°ãng cho trí tuÇ viên mãn. Të Thai t¡ng giÛi mà xu¥t sinh Kim c°¡ng giÛi theo ti¿n trình nhân qu£. Sñ hãp nh¥t Kim c°¡ng giÛi và Thai t¡ng giÛi là sñ chéng ngÙ tÑi th°ãng.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>éc Ph­t ¡i Nh­t (Tó Lô Xá Na) là biÃu t°ãng hãp nh¥t tÑi th°ãng, vi trå là sñ hãp nh¥t viên mãn. Vì v­y, éc ¡i Nh­t chính là vi trå thân. M­t tông dña trên c¡ sß ¥y cho r±ng vi trå thân là pháp thân và pháp thân biÃu hiÇn trong mÍi hiÇn hïu, sß d) chúng ta không nh­n th¥y °ãc vì tâm théc mê mÝ, chúng ta chÉ th¥y th¿ giÛi là b¥t an và khÕ au vì thi¿u trí tuÇ Kim c°¡ng; trí tuÇ Kim c°¡ng có công nng là phá tan mÍi ch°Ûng ng¡i pháp. Con °Ýng trß vÁ hãp nh¥t vÛi vi trå thân, nói cách khác, muÑn i vào quù ¡o cça pháp thân ph£i có nhïng tác pháp thiêng liêng, thà hiÇn sñ gia trì giúp ta thà nh­p mÙt cách sâu xa và phÕ quát cça pháp giÛi tính. Lý thuy¿t này có ph§n t°¡ng tñ vÛi lý thuy¿t B¥t t° nghì gi£i thoát trong kinh Duy Ma C­t.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>M¡n à la có nhiÁu lo¡i, tñu trung có 4:</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>a) <b>¡i M¡n à la (Maha mandala):</b> vòng tròn hÙi tå các éc Ph­t và BÓ tát, trình bày b±ng hình v½ ho·c iêu kh¯c. M¡n à la này biÃu t°ãng cho tñ thân cça Ph­t và mÑi quan hÇ giïa tñ thân Ph­t vÛi toàn thà vi trå nên gÍi là ¡i.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>b) <b>Tam muÙi gia M¡n à là (Samaya mandala)</b>: vòng tròn hÙi chúng vÛi nhïng pháp khí trong tay tùy theo b£n nguyÇn cça m×i vË. Samaya dËch là bÕn thÇ, téc là xu h°Ûng và kh£ nng hóa hiÇn Ù sanh cça m×i vË Ph­t, BÓ tát.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>c) <b>Pháp M¡n à la (Dharma mandala)</b>: là M¡n à la cça vn tñ lý gi£i chân lý. T¥t c£ nhïng lÝi Ph­t d¡y, nhïng chân ngôn cça Ph­t và BÓ tát Áu bao hàm trong ó.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>d) <b>Y¿t ma M¡n à la (Karma mandala)</b>: là M¡n à la b±ng iêu kh¯c ch¡m trÕ biÃu hiÇn các Ùng tác, các hành tr¡ng Ù sanh cça Ph­t và BÓ tát.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Tóm l¡i, ¡i mandala là tÕng thà pháp giÛi, là tñ thân cça Ph­t; pháp môn mà ch° Ph­t, BÓ tát thuy¿t gÍi là Pháp mandala; vi khí mà ch° tôn c§m trong tay là Tam muÙi gia mandala và nhïng hình £nh cça ch° tôn gÍi là Y¿t ma mandala. BÑn mandala này biÃu t°ãng cho nng lñc thiêng liêng cça Tam m­t: thân m­t, kh©u m­t và ý m­t.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Trên ây là 4 mandala cça ch° Ph­t và BÓ tát; ngoài ra, t¥t c£ muôn loài, mÍi hiÇn t°ãng Áu có 4 mandala cça chúng, ¡i khái s¯c t°Ûng cça chúng gÍi là ¡i mandala, ·c tính - kh£ nng riêng cça chúng là Tam muÙi mandala, danh të à gÍi chúng là Pháp mandala, hành vi cça chúng là Y¿t ma mandala. iÁu c§n chú ý là 4 m¡n à la không Ùc l­p, chúng có mÑi liên hÇ duyên sinh và m·c dù Ph­t, BÓ tát có m¡n à la riêng nh°ng không tách rÝi mÍi m¡n à la cça pháp giÛi. Vì v­y, Ph­t và chúng sinh là mÙt, cùng chung thà tánh là sáu ¡i: Ëa, Thçy, HÏa, Phong, Không, Théc. Sñ khác nhau giïa Ph­t và chúng sanh ß ch× Ph­t thì tÉnh théc mà chúng sanh thì mê muÙi.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>2- Mantra</font></font></font></b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Mantra là mÙt sÑ âm chéa ñng séc m¡nh cça vi trå hay biÃu hiÇn khía c¡nh nào ó cça Ph­t. Mantra chính là th§n chú, °ãc Íc l·p i l·p l¡i nhiÁu l§n trong các buÕi tu t­p hành trì. Ënh ngh)a vÁ th§n chú, Lama Govinda nói: "Chï "th§n" là tinh th§n, téc nng lñc suy nghiÇm; chï "chú" là lÝi, là ti¿ng dùng làm công cå biÃu diÅn. Nh° v­y, "th§n chú" là công cå à suy nghiÇm, là hiÇn t°Ûng d«n khßi mÙt £nh t°ãng tinh th§n. Th§n chú vang lên kêu gÍi nÙi dung cça nó n¡i thñc t¡i tr°Ûc m¯t mÙt cách trñc ti¿p. Th§n chú là nng lñc ché không ph£i ¡n thu§n là ý ki¿n mà tâm trí có thà tránh trÛ hay cãi l¡i. Th§n chú phát lÓ, tñ thË hiÇn nh° th¿, nh° v­y ó. Chính ß n¡i ây ché không ph£i b¥t cé n¡i âu, lÝi nói là hành Ùng mà sñ thñc hiÇn thì trñc ti¿p và téc kh¯c" (C¡ sß M­t giáo, Tr§n NgÍc Sinh dËch, tr.14).</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Th§n chú còn gÍi là à la ni (Dhàranì), Hán dËch là tÕng trì, téc bao gÓm t¥t c£, ó là nhïng th§n chú mang séc m¡nh siêu nhiên, th°Ýng thì à la ni dài h¡n th§n chú (mantra). à la ni là biÃu hiÇn khía c¡nh chéng ¯c cça Ph­t hay BÓ tát °ãc th¥y trong thiÁn Ënh, biÃu t°ãng hay ký hiÇu hóa hình £nh, nÙi dung chéng ¯c ¥y, °ãc l°u trï và dÅ dàng hiÇn hành khi gÍi chúng trß l¡i. Chéc nng à la ni không khác vÛi th§n chú. M·t khác, tác dång cça th§n chú hay à la ni °ãc coi nh° là ph°¡ng tiÇn à ¡t °ãc thiÁn Ënh.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>MÙt v¥n Á c§n nói rõ là hình théc cça th§n chú hay cách Íc th§n chú không ph£i làm cho ta thoát khÏi khÕ au hay nhïng n×i b¥t h¡nh ho·c tiêu trë °ãc nghiÇp ch°Ûng; mà chính là nhÝ tâm trong s¡ch và thành thñc mÛi céu vÛt °ãc chúng ta, nh° ¡i s° Milarepa nói: "Khi ch° vË tñ hÏi ác nghiÇp có °ãc tiêu trë hay không, ch° vË nên bi¿t r±ng: nó chÉ tiêu trë b±ng sñ °Ûc mong cça thiÇn tâm" (Sd).</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Sñ hành trì và Íc tång th§n chú là mÙt trong ba khía c¡nh thân m­t, kh©u m­t và ý m­t. Íc th§n chú là kh©u m­t. Th§n chú th°Ýng °ãc nhiÁu ng°Ýi Ph­t tí Íc nh¥t, tiêu biÃu là th§n chú "OM MANI PAD - MEHUM" °ãc coi là cça ngài Quán Th¿ Âm. Th§n chú không ph£i là mÙt công théc ch¿t, cing không ph£i là nhïng sóng âm thanh tác Ùng vào th¿ giÛi siêu hình à kêu gÍi nng lñc trong vi trå. Th§n chú là mÙt công cå à biÃu diÅn tinh th§n, thái Ù tâm lý, tri théc, ý chí và thành thñc mÛi là nhïng y¿u tÑ quan trÍng à bi¿n th§n chú thành nng lñc hay mÝi gÍi các nng lñc siêu nghiÇm khác. H¡n nïa, th§n chú chÉ có th§n lñc vÛi nhïng ai ã tr£i qua kinh nghiÇm do thå pháp và hành trí d°Ûi sñ h°Ûng d«n cça mÙt ¡o s° (Guru).</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Tóm l¡i, th§n chú (mantra) là mÙt ph°¡ng tiÇn trong nhïng ph°¡ng tiÇn mà M­t tông thñc hành à thanh lÍc tâm linh và ¡t °ãc thiÁn Ënh, sau cùng là hãp nh¥t và Óng hóa vÛi v¡n hïu. Th§n chú °ãc coi là "m­t" vì nó chéng tÏ mÑi liên hÇ m­t thi¿t bên trong cça sñ v­t hiÇn t°ãng, nh¥t là sñ nÑi k¿t giïa v­t ch¥t và tinh th§n.</font></font></font><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font></b> <p><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>3) Tam m­t t°¡ng éng</font></font></font></b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Nh° ã nói, Tam m­t là thân m­t, kh©u m­t và ý m­t. Theo M­t tông, à ¡t °ãc kh£ nng iÁu Ùng nng l°ãng vi trå hay nng l°ãng tâm linh thì ph£i thñc hành nghi théc úng phép gÓm c£ ba lãnh vñc cça thân, kh©u, ý. Thân thà tác Ùng qua iÇu bÙ, nh¥t là cça hai bàn tay, °ãc diÅn theo lÝi th§n chú s½ t¡o nên thái Ù tâm linh phù hãp theo mÙt iÃm. MiÇng Íc các mantra (th§n chú), âm thanh biÃu t°ãng, là hiÇn t°ãng thiêng liêng làm cho rung Ùng nÙi tâm cça hành gi£. Tâm ý thì quán t°ßng mandala, t¡o thành mÙt thà thÑng nh¥t à thà nh­p Tam m­t cça Ph­t.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Tam m­t cça Nh° Lai b£n thà bình ³ng, không giÛi h¡n, có m·t kh¯p pháp giÛi, hay nói cách khác: mÍi hình s¯c Áu là thân m­t, mÍi âm thanh Áu là kh©u m­t, mÍi lý Áu là ý m­t. Nh° ã nói, thân Ph­t và thân vi trå là mÙt nên quan iÃm vÁ thân m­t trong M­t giáo l¥y t° t°ßng trùng trùng duyên khßi cça Hoa Nghiêm làm c¡ sß. Sñ hiÇn hïu cça thân không ¡n gi£n là mÙt hïu thà Ùc l­p, mà có các mÑi quan hÇ m­t thi¿t vÛi th¿ giÛi bên ngoài, hay nói cách khác là vÛi cái không ph£i thân. iÁu kiÇn mà thên tÓn t¡o gÓm c£ pháp giÛi, gÍi là mÍi hình s¯c là thân. T°¡ng tñ trong Trung BÙ kinh, Ph­t d¡y quán s¯c u©n bao gÓm nÙi s¯c, ngo¡i s¯c, thô t¿, liÇt th¯ng, xa g§n Áu không hiÇn hïu (vô ngã). Sñ m§u nhiÇm hay bí m­t cça thân là cái m§u nhiÇm cça thân vô ngã.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>T°¡ng tñ nh° thân, vÁ ngï m­t thì mÍi âm thanh Áu là ngï m­t. Th¿ giÛi mà chúng ta ang sÑng là th¿ giÛi °ãc biÃu hiÇn b±ng ngôn ngï, mÍi thé Áu có tên gÍi, mÍi thé Áu °ãc khái niÇm hóa qua ký hiÇu ngôn ngï, mÍi v­t Áu °ãc nh­n théc và gi£i thích qua m«u tñ và vn cú, ngôn ngï diÅn bi¿n linh Ùng à làm hiÃn lÙ cái m§u nhiÇm bên trong, ó chính là séc m¡nh cça âm thanh. M­t tông cho r±ng th¿ giÛi °ãc t¡o ra bßi 14 nguyên âm và 33 phå âm. Thà nh­p thñc t¡i qua ngôn ngï âm thanh là mÙt ph°¡ng cách ·c biÇt cça M­t tông.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Ý m­t là sñ c£m nh­n mÙt cách trñc ti¿p cça tâm. ó là cái tâm thu§n túy, không bË chi phÑi bßi các ki¿n théc, không ph£i cái tâm suy ngh)a có Ñi t°ãng, mà tâm ¥y nguyên v¹n ¡n s¡ c£m nh­n trñc ti¿p thñc t¡i vô ngã, thñc t¡i vô ngã ¥y °ãc c£m nh­n qua nhiÁu khía c¡nh khác nhau. Th¿ giÛi tâm là mÙt, Duy théc hÍc gÍi là th¿ giÛi tánh c£nh. Tâm nh­n théc trñc ti¿p nhïng gì ang diÅn ra nh° th°Ýng nói: "°¡ng thà téc không". ó là thñc t¡i °ãc c£m nh­n mÙt cách tích cñc.&nbsp;</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Thñc hành tantra (nghi théc) là t¡o th¿ cân b±ng hòa iÇu cça thân tâm, rÓi t¡o mÑi quan hÇ hay sñ nÑi ti¿p thân kh©u ý các vË t°¡ng éng vÛi Tam m­t cça Ph­t, Ph­t cing chính là vi trå thân. ó là sñ thà hiÇn hòa iÇu giïa con ng°Ýi và vi trå. Sñ gia trì Tam m­t cça Ph­t s½ nh­p vào Tam m­t cça ta. ó gÍi là Tam m­t t°¡ng °ng hay Tam m­t du già.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#990000"><font size=-1>C- K¿t lu­n</font></font></font></b><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Nhïng gì °ãc trình bày vÁ M­t tông ß trên chÉ là nhïng nét phác hÍa s¡ sài, còn ngh)a lý bí m­t, ph°¡ng pháp thñc hành tantra cça M­t tông thì phéc t¡p vô cùng, c§n ph£i nghiên céu sâu rÙng và hành trì nghiêm túc may ra mÛi có cái nhìn chính xác và §y ç.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Tri¿t lý cça M­t tông là tri¿t lý cça Bát nhã Ba la m­t (Prajnãpàramità) và giáo lý Hoa Nghiêm cÙng vÛi Duy théc hÍc. Sñ phÑi hãp giáo lý siêu nghiÇm vÛi hình théc ¥n, chú, mandala... là mÙt sñ k¿t hãp ·c biÇt. Vi trå, th¿ giÛi, con ng°Ýi, v¡n v­t... Áu mang mÙt giá trË thiêng liêng Ñi vÛi mÙt hành gi£ M­t tông. N¿u nhìn phÛt qua các biÃu t°ãng và nghi quù cça M­t tông có v» nh° sñ thành tín s¡ khai ho·c mê tín, nh°ng chính thái Ù tinh th§n °ãc thà hiÇn qua nghi quù ¥y l¡i là hiÃn lÙ mÑi liên hÇ giïa tinh th§n và v­t ch¥t, giïa con ng°Ýi và vi trå vÛi nhïng nng l°ãng vô cùng t­n. Các biÃu t°ãng M­t tông r¥t dÅ bË ngÙ nh­n và phê phán, tuy nhiên khi l·n sâu vào biÃn tâm, ta mÛi khám phá ra °ãc tác dång và ý ngh)a cça chúng, chúng là nhïng ph°¡ng tiÇn diÅn ¡t nhïng kinh nghiÇm tâm linh sâu s¯c nh¥t cça hành gi£.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Tri¿t lý và ph°¡ng pháp hành trì cça M­t tông c¡ b£n v«n xây dñng theo ti¿n trình GiÛi-Ënh-TuÇ nh° t¥t c£ mÍi °Ýng lÑi tu t­p khác cça Ph­t giáo. Nó có mÑi liên hÇ khá ch·t ch½ vÛi giáo lý Nguyên thçy và giáo lý ¡i thëa. Sñ khác biÇt cça M­t tông là ß ph°¡ng tiÇn à thà nh­p thñc t¡i (Tánh không, Vô ngã), ó là ph°¡ng tiÇn huyÁn bí.</font></font></font><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1></font></font></font> <p><font face="Arial,Helvetica"><font color="#000000"><font size=-1>Sñ phát triÃn cça ¡o Ph­t t¡o ra nhiÁu tông phái khác nhau và các ph°¡ng pháp hành trì khác nhau; ã là ph°¡ng tiÇn thì "a môn", cho nên b¥t cé ph°¡ng tiÇn gì mà °a ¿n niÁm tin, lo¡i bÏ ch°Ûng ng¡i nÙi tâm, giúp cho tâm thñc chéng gi£i thoát tÑi h­u thì Áu °ãc sí dång: M­t tông là mÙt trong nhïng ph°¡ng tiÇn ¥y.</font></font></font> </td> </tr> </table>