|
Câu Chuyện Thầy Lang
Cúm Heo
Bác sĩ Nguyễn Ý-Đức
Trong mấy tuần lễ vừa qua,
tin tức về Cúm Heo (Swine Flu) đã được truyền thông tới tấp loan
báo, thảo luận. Dân chúng rất quan tâm và e ngại theo dõi.
Trong khi đó thì các chuyên
viên y tế công cộng trên thế giới đã nhóm họp khẩn cấp tại
Geneve để thảo luận về tình trạng nguy hại của cúm heo ở loài
người hiện đang xảy ra tại mấy quốc gia Bắc Mỹ và tìm biện pháp
đối phó. Họ liên tục thảo luận với nhau bằng điện thoại và sẽ
họp lại một lần nữa vào ngày thứ ba 28/4/2009 để duyệt xét tình
hình và cân nhắc xem có cần tuyên bố tình trạng dịch bệnh.
Tổng Giám Đốc Cơ Quan Y tế Thế Giới Margaret Chan
tuyên bố: “Đây là một vấn đề sức khỏe công cộng khẩn cấp có tính
cách toàn cầu vì virus gây ra cúm heo tại Mexico là loại mới lạ,
rất nguy hiểm và có khả năng gây dịch cho nhiều quốc gia”.
Cơ quan Y tế Thế giới yêu
cầu các quốc tăng cường theo dõi sự xuất hiện đột ngột của các
bệnh có triệu chứng giống như cúm và các trường hợp sưng phổi
trầm trọng.
Tại Hoa Kỳ, nhân viên Cơ quan Phòng Bệnh CDC được khẩn
cấp đưa tới các tiểu bang California, Kansas, Texas, New York để
tăng cường với giới chức địa phương theo dõi, nghiên cứu và đối
phó với các trường hợp cúm heo ở người.
Bộ Trưởng Nội an Hoa Kỳ
Janet Napolitano cũng hủy bỏ chuyến công tác ở Tiệp Khắc để theo
dõi, đối phó với tình trạng cúm này tại Hoa Kỳ.
Nước láng giềng của Hoa Kỳ là Mexico cũng đang bận rộn
đối phó với dịch cúm heo lan sang người với cả ngàn bệnh nhân
tại nhiều thành phố. Đô Trưởng thủ đô Mexico đã đóng cửa các
trường học, giới hạn tụ họp đông đảo quần chúng trong vòng 10
ngày và khuyến cáo dân chúng mang khẩu trang để tránh hít virus
trong không khí khi ra ngoài đường.
Tại Pháp, có 2 trường hợp
và New Zealand có một trường hợp nghi ngờ cúm heo. Tất cả đều đã
du lịch ở Mexico trở về.
Vậy thì Cúm Heo là gì? Xin
cùng tìm hiểu
Định nghĩa
Cúm Heo hoặc cúm Lợn là
bệnh hô hấp của loài heo do các virus nhóm cúm A gây ra. Bệnh
thấy ở các chú hậu thân của ngài “Chư Bát Giới” này.
Bình thường thì con người
không bị bệnh cúm heo, nhưng cũng đã có trường hợp cúm heo xảy
ra ở những người tiếp cận với heo.
Virus cúm heo cũng có thể
lây lan từ người sang người. Một bằng chứng là vào mấy tháng đầu
năm 2009, nhiều trường hợp cúm heo đầu tiên với rirus H1N1đã
thấy ở một số cư dân tại miền nam tiểu bang California và ở gần
thành phố San Antonio, tiểu bang Texas.
Nhóm virus influenza A/
H1N1 này cùng loại với virus gây cúm mùa Đông nhưng có biến
chuyển gene khác biệt chưa từng khám phá ra trước đây ở người và
heo. Chúng thành hình do sự phối hợp của virus cúm gà, cúm heo
và cúm người.
Cũng xin nhắc lại là virus
cúm chim gà xuất hiện tại các quốc gia Đông Nam Á trong những
năm vừa qua khác virus cúm heo. Cúm gà thuộc nhóm H5N1 còn cúm
heo là H1N1. H5N1 hầu như chỉ có ở gà vịt, chim muông và hiếm
khi lây sang người trừ khi có sự tiếp xúc trực tiếp giữa người
và gà chim bị cúm. Trường hợp cúm gà lây từ người sang người lại
càng hiếm nữa.
Bệnh cúm
heo có nguy hiểm không ?
Cũng giống như bệnh cúm màu Đông, tình trạng bệnh của
cúm heo có thể nhẹ hoặc trầm trọng.
Từ năm 2005 tới tháng 1
năm 2009 đã có 12 trường hợp cúm heo ở người được khám phá tại
Hoa Kỳ và không có tử vong.
Tuy nhiên cúm heo cũng có
thể trầm trọng. Vào tháng 8 năm 1988, tại tiểu bang Wisconsin,
một phụ nữ khỏe mạnh 32 tuổi đang có thai mắc cúm heo được vào
bệnh viện điều trị sưng phổi và thiệt mạng sau đó 8 ngày.
Năm 1976, dịch cúm heo tại
căn cứ quân sự Fort Dix, New Jersey gây bệnh cho hơn 200 người
với vài tử vong. Ngay thời điểm này, các khoa học gia nhận thấy
virus gây cúm heo thuộc nhóm A/H1N1 và là hậu duệ của virus cúm
gây ra đại dịch thế giới vào năm 1918. Virus đó đã lây bệnh cho
heo ở vủng trung tây và đưa tới bệnh cúm heo tại một vài địa
phương những năm sau đó.
Cũng ghi lại là, với dịch
cúm heo này, giới chức y tế đã thảo luận và cho là dịch bệnh cúm
heo có thể gần kề và đã phát động chiến dịch chủng ngừa cúm cho
50 triệu người.Nhưng rồi dịch cúm không xảy ra. Đó là dưới thời
kỳ Tổng Thống Gerald Ford.
Năm 2007, một dịch cúm heo
khá lớn cũng xảy ra ở Phi Luật Tân.
Riêng năm nay, 2009, cho
tới ngày 28 tháng 4, số người bị xác định bị bệnh cúm heo ở Mỹ
là 7 trường hợp tại California, 2 trường hợp ở Texas, 2 trường
hợp ở Kansas, một số học sinh tại New Yorrk và nhiều trường hợp
nghi ngờ. May mắn là không có tử vong. Cơ quan
CDC tiên đoán là con số bệnh nhân trong toàn quốc sẽ gia tăng.
Tại
Mexico, Tổng Trưởng Y tế cho hay từ tháng 3 tới 13 tháng 4 năm
2009 đã có khoảng 1600 người được nhập viện với triệu chứng bệnh
tương tự như cúm, 81 tử vong nhưng mới chỉ có 20 trường hợp được
thử nghiệm xác định bị cúm heo A/H1N1. Tổng thống Mexico đã ban
hành nhiều biện pháp để bảo vệ sức khỏe dân chúng trong đó có
việc cô lập người nghi ngờ cúm mà không sợ vi pham pháp luật.
Một số
quốc gia tại Á châu như Nhật, Đài Loan, Indonesia, Trung quốc…đều
đề cao cảnh giác và theo dõi, cách biệt du khách trở về sau khi
du lịch ở Mexico.
Tại Âu
châu, Pháp cho hay có hai du khách từ Mexico về đã được cách ly,
theo dõi tại bệnh viên gần thành phố Bordeaux và Marseilles.
Quốc gia
Serbia cấm nhập cảng thịt heo từ Bắc Mỹ, mặc dù cơ quan Lương
Nông Quốc tế đã chấn an là ăn thịt heo không lây bệnh.
Hiện nay
tình trạng báo động dịch của WHO mới ở mức độ số 3, sẽ chuyển
sang cấp 4 nếu virus có khả năng lan truyền từ người sang người.
Báo động cấp 5 khi virus xuất hiện tại 2 quốc ở cùng vùng và cấp
6 khi dịch xảy ra toàn cầu.
Cách truyền bệnh
Theo trung tâm Kiểm Soát
Bệnh CDC Hoa kỳ, virus cúm heo rất dễ truyền nhiễm và có thể lây
lan sang người bằng hai cách:
-Qua sự tiếp cận với heo
bị cúm hoặc với môi trường nhiễm với virus cúm heo.
-Qua sự tiếp xúc với người
mắc bệnh cúm heo. Sự lây lan này cũng tương tự như lây lan cúm,
tức là khi người bệnh ho, hắt hơi, nhà virus vào không khí rồi
truyền sang người khác. Người mắc bệnh cúm heo có khả năng lây
lan trong suốt thời gian có dấu hiệu triệu chứng bệnh và một
tuần lễ sau khi bệnh thành hình. Riêng với trẻ em, thời gian
truyền bệnh lại lâu hơn.
Một điểm cần ghi nhận là
bệnh cúm mùa Đông người thường xảy ra ở người thật trẻ hoặc hơi
già, còn cúm heo lại xuất hiện ở tuổi trung niên từ 25-45 tuổi,
khỏe mạnh.
Cúm heo ở người trước đây
cũng rất hiếm, và thường hay thấy ở những người tiếp xúc trực
tiếp với heo bị bệnh đường hô hấp.
Cúm heo thường xuất hiện
vào mùa Thu và mùa Đông, nhưng cũng có thể lưu hành suốt năm.
Xin nhấn mạnh là dù có ăn
thịt heo bị cúm cũng không lây bệnh vì virus cúm heo không lây
lan qua thực phẩm. Tuy nhiên nên nấu chín thịt ở nhiệt độ 70C
(158F) và cất giữ đúng cách để mọi sự an toàn.
Dấu hiệu,
Triệu chứng
Cúm heo có các triệu chứng tương tự như bệnh cúm
thường của người và gồm có nóng sốt, ho, sổ mũi, hắt hơi, đau
họng, nhức xương cốt, mệt mỏi, run lạnh, đôi khi có tiêu chảy,
ói mửa. Cũng đã có nhiều trường hợp cúm heo trầm trọng ở người
với một vài tử vong.
Nhiễm cúm heo cũng có thể
khiến cho các bệnh mãn tính đang có trở nên trầm trọng hơn.
Điều trị
Cơ quan CDC đề nghị dùng
thuốc Tamiflu và Relenza dạng nước, viên, hít để phòng tránh và
điều trị cúm heo.
Các thuốc
này có tác dụng tiêu diệt, không cho virus tăng sinh trong cơ
thể người bệnh, làm cho bệnh nhẹ, mau bình phục hơn cũng như có
thể tránh được các biến chứng quan trọng của bệnh.
Để thuốc
có công hiệu, cần uống ngay sau khi vị bệnh, chẳng hạn như trong
vòng 2 ngày sau khi thấy có dấu hiệu bệnh.
Mới đây,
các giới chức y tế tại Mexico cho hay bệnh nhân nơi đây đáp ứng
rất tốt với thuốc.
Phòng tránh
Hiện nay
chưa có thuốc chích ngừa virus bệnh cúm heo.
Theo các
nhà chuyên môn, vaccin ngừa cúm mùa Đông dường như không có tác
dụng với virus cúm heo.
Tuy nhiên
mỗi người chúng ta có thể phòng tránh sự lây lan virus gây bệnh
bằng các phương thức như sau :
-Che miệng và mũi với một miếng giấy
hoặc khăn lau mỗi khi ho hoặc hắt hơi để virus không bay ra
không khí.
-Rửa tay sạch sẽ với xà bông và nước
nhất là sau khi ho, hắt hơi. Các sản phẩm có cồn để lau tay cũng
có tác dụng diệt virus.
-Cố gắng giới hạn sự tiếp xúc với
người đang bị bệnh cúm.
-Nếu đang bị bệnh thì theo CDC, nên ở
nhà để nghỉ và chữa bệnh. Như vậy sẽ tránh được việc lây nhiễm
bệnh cho người khác.
-Tránh dụi tay lên mắt, tay sờ lên mũi
miệng vì đây là phương thức lan truyền của virus.
Cần làm gì khi mắc bệnh cúm heo
Nếu quý vị nào đang định cư tại các
quận hạt San Diego và Imperial ở tiểu bang California hoặc quận
hạt Guadeloupe ở tiểu bang Texas mà bị bệnh với các triệu chừng
tương tự cúm, gồm có nóng sốt, đau nhức mình mảy, đau họng, chảy
nước mũi, nôn ói, tiêu chảy thì nên tiếp xúc với bác sĩ ngay để
được khám nghiệm, chẩn đoán bệnh rồi áp dụng các phương pháp
điều trị thích hợp.
Nếu đang bị cúm heo, nên ở nhà và giới
hạn tiếp xúc với người khác để giảm thiểu sự lan truyền bệnh
nhiễm.
Đang bị
bệnh mà có các dấu hiệu như sau thì nên tìm cấp cứu ngay :
-Trẻ em với các dấu hiệu trầm trọng
như :
-Thở khó khăn hoặc hơi thở
hổn hển, quá nhanh và nông
-Trên da có những vết bầm
xanh
-Không chịu uống nước đầy đủ
-Nằm li bì và không cựa quậy
-Trở nên bẳn tính, gắt gỏng,
không chịu để cho ai bế ẵm.
-Các dấu hiệu giống như cúm
đã khả quan nhưng tái xuất hiện với nóng sốt, ho liên miên.
-Nóng sốt với nổi ban ngứa
trên da.
-Người lớn với :
-Khó thở, hụt hơi thở.
-Đau nặng ở ngực và bụng
-Đột nhiên thấy cóng mặt trầm
trọng
-Rối loạn tâm trí, mất phương
hướng.
-Ói mửa liên tục.
Kết luận
Cúm Heo
hiện nay đang xảy ra ở hai quốc gia Hoa Kỳ và Mexico và có khả
năng gây ra dịch toàn vùng (pandemic), tức là bệnh bộc phát lan
tràn rộng rãi, ảnh hưởng tới dân chúng của nhiều quốc gia khác
nhau.
Tuy nhiên
lãnh đạo của Tổ chức Y Tế Thế Giới tuyên bố là quá sớm để biết
sự việc này có xảy ra hay không.
Ngày 25
tháng 4 năm 2009, Giám đốc WHO Margaret Chan yêu cầu giới chức y
tế các quốc gia đề cao cảnh giác đối với các mô hình khác nhau
của bệnh cũng như bất cứ sự tăng vọt bệnh cúm hoặc bệnh sưng
phổi.
Cho tới
bây giờ, CDC chưa đưa ra khuyến cáo giới hạn du khách tới các
vùng có bệnh cúm heo này.
Trong khi
đó thì giới chức sứ quán Hoa Kỳ tại Mexico khuyến cáo du khách
không nên bắt tay với người khác và đứng xa họ khoảng 6 feet tức
là 1.8 m
Bác sĩ
Nguyễn Ý-Đức M.D.
Texas-Hoa Kỳ
|