Có nên dùng quan điểm của khoa học để giải thích Phật giáo hay không?

Tác giả: Minh Thành

Ngày gửi: 08/05/2005

Trích Đàm thoại Phật Pháp

Khoa học là phương pháp suy tính, phân tích, quy nạp để quan sát hiện tượng tự nhiên. Về mặt luận lý mà nói, khoa học thuộc phạm vi logic hàng loạt các hiện tượng vật chất; đứng về mặt hình thức mà nói, khoa học là một tổ chức thực nghiệm có hệ thống. Thế nhưng lý luận không nhất định phát triển thành khoa học thực dụng. Do đó, khoa học phát triển luôn luôn đổi mới, thường xuyên dùng những lý luận mới để phủ định những quan điểm cũ, dùng kinh nghiệm mới để bát bỏ những thành quả cũ. Vì vậy, khoa học không phải là chân lý thường hằng, tối cao.

Ngày nay, có người chủ trương rằng, trong thời đại khoa học văn minh, con người phải đứng từ góc độ khoa học để giới thiệu Phật giáo, đây là điểm tốt. Lấy trí tuệ khoa học để thuyết minh lý luận Phật pháp, khiến người ta tin tưởng khoa học có thể tiếp thu Phật pháp, làm được vậy là một điều có ích. Thế nhưng, khoa học thuộc phạm vi trí thức tự nhiên, chỉ có khả năng giải thích một phần của muôn vạn hiện tượng tự nhiên. Ví dụ, quần thể vũ trụ ở ngoài thái dương hệ vẫn còn là về thế giới không biết rõ.

Ở đây, Phật giáo là một tôn giáo mang thông điệp từ bi đến với cuộc sống, chính vì vậy mà khi còn tại thế đức Phật đã không giải thích gì nhiều về hiện tượng tự nhiên thuộc thế giới vật chất, về thế giới hữu biên hay vô biên, về việc thế giới có hay không có điểm bắt đầu. Vì đức Phật cho rằng những vấn đề đó không liên quan gì đến mục đích giải thoát phiền não; mà quan trọng là dùng phương pháp tu hành như thế nào để giải thoát phiền não, mở mang trí tuệ. Trí tuệ ở đây là tâm tự tại không chấp trước. Một khi tâm được tự tại rồi thì mọi hạn hữu về sự câu thúc vật chất hay tinh thần đều không còn nữa. Vì vậy, Phật giáo không phải là tôn giáo, không phải triết học, không phải khoa học mà chúng ta chỉ có thể nói Phật giáo bao hàm tất cả trí thức thế gian và xuất thế gian.

Tuy nhiên, dùng thái độ khoa học là cần thiết, nếu chúng ta biết dùng nó làm phương tiện tôn giáo hóa cho khéo léo, chứ không nhất thiết tất cả Phật pháp đều phải đem lăng kính khoa học để nhìn nhận. Vì vậy nói Phật giáo bao gồm cả khoa học mà không bị khoa học hạn chế.