CẮT
ĐỨT THAM MUỐN
Nguyên
tác:“The Door to Satisfaction - The Heart Advice of a Tibetan
Buddhist Master”
by Lama Thubten
Zopa Rinpoche - Bản dịch Việt ngữ của Thanh Liên
Ít tham
muốn có nghĩa là ít đau khổ
THAM
MUỐN LÀ ĐAU KHỔ
KHÔNG
ĐUỔI THEO THAM MUỐN là thực hành Pháp; theo đuổi tham
muốn là không thực hành Pháp. Sự việc chỉ đơn giản
như thế. Toàn bộ ý nghĩa thiết yếu của Mở rộng Cánh
Cửa Thánh Pháp, những giáo huấn này xuất phát từ kim
khẩu của các geshe Kadampa - những điều các ngài đã
thực hành và chứng nghiệm – là cắt đứt tám pháp
thế gian, thoát khỏi tham muốn bám luyến vào cuộc đời
này. Dù bạn có thực hành Pháp hay không, tư tưởng xấu
xa của tám pháp thế gian chính là nguồn mạch của mọi
chướng ngại và vấn đề. Mọi điều khơng mong muốn
xuất phát từ tư tưởng về tám pháp thế gian này.
Khi bạn
được bảo phải từ bỏ tham muốn, bạn cảm thấy như
thể được bảo là phải hy sinh hạnh phúc của bạn.
Bạn từ bỏ tham muốn, và rồi bạn không hạnh phúc và
chẳng còn gì. Chỉ là chính bạn. Sự tham muốn của bạn
bị sung công; bạn bị đánh cắp hạnh phúc; và bạn
thấy trống rỗng, giống như một trái banh bị xì hơi.
Bạn cảm thấy như thể trái tim không còn ở trong thân
bạn nữa, như thể bạn đã mất cuộc đời của bạn.
Đó là
bởi bạn không hiểu rõ những lỗi lầm của sự tham
muốn. Bạn không nhận ra rằng bản tánh của tham muốn là
đau khổ. Tham muốn tự nó là một tâm thức đau khổ,
bệnh hoạn. Do bởi tham muốn, tâm phát sinh ra ảo tưởng,
và bạn không thể nhận ra rằng có một hạnh phúc khác,
một hạnh phúc đích thực.
Chẳng
hạn như khi tham muốn một đối tượng và thụ hưởng nó,
bạn gán cho kinh nghiệm này là “hạnh phúc.” Nó xuất
hiện với bạn như hạnh phúc, nhưng trong thực tế thì
chỉ là đau khổ. Khi bạn cứ làm các hành động, chẳng
hạn như ăn uống, hạnh phúc của bạn không tăng lên mà
chỉ suy giảm. Khi bao tử của bạn đầy ắp, khi ấy
hạnh phúc của bạn trở thành khổ khổ. Trước khi ta
nhận ra bản tánh đau khổ của hành động thì nó có vẻ
là hạnh phúc; nhưng khi nhận ra nó, nó trở thành khổ
khổ. Khi đau khổ không được nhận ra, cảm xúc được gán
cho là “lạc thú” và xuất hiện như lạc thú, nhưng khi
bạn tiếp tục hành động, cảm xúc dần dần trở thành
đau khổ.
Sự an bình
mà bạn kinh nghiệm bằng cách từ bỏ tham muốn dẫn bạn
tới Niết Bàn, trạng thái không phiền não. Sự an bình này,
là sự vắng mặt tham muốn, cho phép bạn hoàn toàn phát
triển để thành tựu Giác ngộ. Bạn có thể kinh nghiệm
vĩnh viễn sự an bình này. Ngay từ lần đầu tiên bạn
tự giải thoát mình khỏi tư tưởng về các pháp thế
gian, khỏi sự tham muốn, bạn bắt đầu phát triển an bình
này trong sự tương tục của tâm bạn, và cuối cùng bạn
kinh nghiệm nó vĩnh viễn.
Nếu bạn
cảm thấy rằng bởi hy sinh tham muốn bạn đang hy sinh
hạnh phúc của bạn và bạn không còn lại gì, hãy nhớ
rằng mọi vấn đề của bạn được đặt nền trên sự
tham muốn và tư tưởng về các pháp thế gian. Không biết
rằng bản tánh của tham muốn là đau khổ, bạn không
thể nhận ra rằng có một hạnh phúc tốt đẹp hơn. Bạn
không thể nhận ra rằng nhờ hy sinh tư tưởng về các pháp
thế gian, nhờ giải thoát tâm bạn khỏi sự tham muốn,
bạn có sự an bình đích thực, hạnh phúc chân thật.
Hạnh phúc này không phụ thuộc vào bất kỳ đối tượng
giác quan bên ngoài nào; nó được phát triển trong tâm
của chính bạn. Với tâm bạn, bạn có thể phát triển
sự an bình này.
Chẳng
hạn như bạn có một bệnh ngoài da khiến cho bạn bị
ngứa. Để làm dịu cơn ngứa, bạn gãi nhiều tới nỗi
bạn bị đau đớn. Hơn là gán nhãn hiệu lạc thú cho
việc làm giảm bớt cơn ngứa mà hành động gãi mang lại
cho bạn, không có bệnh tật gì thì chẳng tốt hơn sao?
Từ bỏ bệnh tật không tốt hơn sao? Có tham muốn thì
giống như có bệnh ngoài da này.
Nếu không
có tham muốn thì sẽ không có nguyên nhân để mọi vấn
đề phát khởi từ sự tham muốn. Sẽ không có sự tiến
triển. Nếu ta không có thân này, không có sinh tử luân
hồi này, được tạo nên bởi sự mê lầm và nghiệp và
bị hạt giống của mê lầm làm ô nhiễm thì ta sẽ không
phải kinh nghiệm sự nóng lạnh, đói khát, và mọi vấn
đề khác. Ta sẽ không phải lo âu về sự tồn tại của
ta, hay tiêu phí quá nhiều thì giờ và tiền bạc để
chăm sóc thân thể ta. Chúng ta bận rộn chỉ để duy trì
thân xác này cho có vẻ tốt đẹp. Từ đầu tóc xuống
tới ngón chân ta, ta cố gắng rất nhiều để tô điểm
cho thân xác này. Ta quá phung phí đời người quý báu
của ta trong việc đó. Tuy nhiên, khi bạn mắc bệnh, ngay
cả việc dùng thuốc không phải lúc nào cũng có thể
chữa lành cho bạn. Vì thế, không có thân thể này, không
có sự sinh tử này thì chẳng tốt hơn sao? Khi ấy bạn
sẽ không phải kinh nghiệm tất cả những vấn đề này.
Không có
tham muốn thì bạn sẽ có rất nhiều an bình trong tâm –
một sự an bình có thể được phát triển và hoàn thành.
Công việc này có sự chấm dứt. Tìm kiếm lạc thú sinh
tử trong việc tin cậy vào những đối tượng bên ngoài
của sự tham muốn là công việc không có lúc chấm dứt.
Cho dù bạn làm bao nhiêu công việc nhắm tới mục đích
đó thì nó cũng không có lúc chấm dứt. Giống như những
con sóng trong đại dương xuất hiện đợt này sau đợt
kia, công việc đó không bao giờ ngừng dứt.
Trước tiên,
hạnh phúc nhất thời, là cái gì lệ thuộc vào những đối
tượng giác quan bên ngoài, có bản tánh là đau khổ; và
kế đó, cho dù bạn làm gì, chẳng có cách nào để kết
thúc công việc nhằm đạt được hạnh phúc nhất thời.
ÍT THAM
MUỐN THÌ ÍT ĐAU KHỔ
Như Đức
Nagarjuna (Long Thọ) giảng trong bài kệ mà Dromtonpa thường
trì tụng:
Được hay
mất; sướng hay khổ; vinh hay nhục; khen hay chê: tám pháp
thế gian này không phải là những đối tượng của tâm
ta. Đối với ta chúng đều như nhau.
Thật dễ
thấu hiểu làm thế nào việc bị mất mát, đau khổ, nghe
những âm thanh không thú vị, bị tiếng xấu (nhục), bị
chỉ trích (chê) có thể trở thành một vấn đề. Những
điều này thường được coi là những vấn đề. Nhưng
bạn có thể không nhận ra được rằng việc thâu đạt (được),
hạnh phúc, nghe những âm thanh hay, có tiếng tốt (vinh) và
được khen ngợi là những vấn đề. Tuy nhiên, chúng hoàn
toàn như nhau; chúng hoàn toàn là những vấn đề.
Nhưng tự
thân đối tượng không phải là một vấn đề. Giàu có
không phải là một vấn đề. Như thế cái gì là vấn đề?
Vấn đề là tâm tham muốn và bám luyến vào của cải –
đó là vấn đề. Có một người bạn thì không phải là
vấn đề; tâm bám luyến vào bè bạn làm cho việc có
một người bạn trở thành một vấn đề.
Sự tham
muốn làm cho việc sở hữu bốn điều này – vật chất,
sự tiện nghi thoải mái, âm thanh thú vị, lời khen
– trở thành một vấn đề. Nếu không có tham muốn, không
có sự quan tâm thế tục, thì việc có hay không có những
đối tượng này không trở thành một vấn đề.
Có thể
một đêm kia khi bạn đang ngủ thoải mái thì bất thần
bạn bị quấy rầy vì bị một con muỗi đốt. Nếu bạn
có sự quan tâm thế tục mạnh mẽ, tham muốn mãnh liệt
sự tiện nghi, bạn sẽ hết sức bực mình vì bị muỗi
đốt. Chỉ vì bị mỗi một con muỗi đốt. Điều này
chẳng có gì nguy hiểm, không thể gây nên một căn bệnh
trầm trọng. Con muỗi chỉ hút một giọt máu nhỏ xíu
từ thân thể bạn. Nhưng khi nhìn thấy thân con muỗi căng
đầy máu của chính bạn thì bạn bị choáng váng. Bạn
trở nên tức giận con muỗi và khó chịu cả đêm. Ngày hôm
sau, bạn phàn nàn về con muỗi suốt cả ngày: “Đêm
qua tôi mất ngủ nhiều giờ đồng hồ!” Mất ngủ một
đêm, hay thậm chí vài tiếng đồng hồ, thì giống như
mất một viên ngọc quý. Bạn bực dọc giống như người
mất một triệu đô la. Đối với một số người, ngay
cả một vấn đề nhỏ bé như thế cũng trở thành to
lớn.
Cũng có
những người quá mong muốn được người khác ngợi khen
và kính trọng. Nếu bạn không để ý tới họ và ngước
mặt lên khi đi ngang qua họ, hoặc nói một hai lời thiếu
tôn kính là những điều họ không mong chờ để nghe, thì
điều đó tạo nên nỗi đau khổ ghê gớm trong tâm họ.
Hoặc nếu bạn tặng cho họ món gì đó với một cung cách
thiếu tôn kính, dù có cố ý hay không, thì đó cũng là
nỗi đau khổ to lớn. Đối với những người quá nhiều
mong đợi, quá nhiều bám luyến như thế, ngay cả sự đau
đớn từ một hành động vật lý nhỏ bé mà họ không thích
cũng trở thành to lớn. Có vẻ như một mũi tên được
bắn vào tim họ.
Sân hận
thình lình phát khởi mạnh mẽ. Thình lình thân thể họ
trở nên hết sức căng thẳng. Gương mặt họ trước đây
thanh thản và an bình, giờ đây hầu như trở thành khủng
khiếp – phồng căng ra, tai và mũi họ đỏ bừng lên và
những gân máu nổi rõ trên trán họ. Bất thình lình toàn
bộ tánh khí của họ trở nên hết sức thô lỗ và khó
chịu.
Người càng
muốn được nhận sự khen ngợi và kính trọng thì khi không
nhận được chúng nỗi đau khổ trong lòng họ càng lớn.
Những đối tượng khác của sự tham muốn thì cũng tương
tự như thế. Càng tham muốn thâu đạt vật chất, sự
tiện nghi, hạnh phúc, những âm thanh thích ý và lời khen,
thì khi phải trải nghiệm điều đối nghịch, người ta càng
đau khổ.
Nếu bạn
hy vọng rằng một người bạn sẽ luôn luôn vui vẻ, tươi
cười, tôn kính, tử tế, và luôn luôn làm những gì
bạn muốn, nhưng một hôm họ bất ngờ làm một việc
trái ý nhỏ bé nào đó thì điều nhỏ tí xíu đó tạo nên
một nỗi đau khó thể tin nổi trong tim bạn.
Tất cả
những điều này có liên quan tới sự bận tâm thế tục,
tới việc bạn mong muốn quá mạnh mẽ một điều gì. Càng
ít tham muốn bốn đối tượng đáng ao ước thì sẽ càng
ít vấn đề khi bạn gặp bốn đối tượng không mong
muốn. Ít tham muốn có nghĩa là ít đau khổ. Nếu bạn
cắt đứt việc bám luyến vào cuộc đời này, thì bạn
sẽ chẳng đau đớn khi kinh nghiệm sự chê bai chỉ trích
hay không nhận được điều gì đó, bởi bạn không bám
luyến vào sự khen ngợi hay thọ nhận các sự vật.
Cùng cách
thức đó, khi bạn không bám luyến vào việc trông chờ
bằng hữu của bạn sẽ luôn luôn dễ thương với bạn,
luôn luôn mỉm cười với bạn, luôn giúp đỡ khi bạn yêu
cầu, thì bạn không đau đớn khi những người bạn ấy
thay đổi và làm trái ngược những gì bạn mong muốn. Trái
tim bạn không đau đớn. Tâm bạn điềm tĩnh và yên bình.
Nhờ cắt đứt sự tham muốn bám luyến vào bốn đối tượng
đáng ao ước, bạn không gặp vấn đề gì khi xảy ra
bốn tình huống không mong muốn. Chúng không làm bạn
đau đớn, không thể làm tâm bạn xáo trộn.
Tư tưởng
về các pháp thế tục bám luyến vào bốn đối tượng đáng
ao ước của cuộc đời này. Không có tư tưởng này, tâm
bạn rất điềm tĩnh và an bình đến nỗi bạn không
buồn phiền khi gặp bốn điều không mong muốn. Và việc
gặp bốn đối tượng đáng ao ước cũng không làm phiền
bạn. Nếu có ai khen ngợi bạn, chẳng thành vấn đề gì;
nếu có người chê bai bạn, điều đó không thể làm tâm
bạn rối loạn. Cuộc đời bạn vững chãi và tâm bạn an
bình. Không có sự thăng trầm. Điều này san bằng tám pháp
thế gian.
Bạn làm
thế nào để giữ tâm an bình khi những vấn đề xảy ra?
Bạn bảo vệ tâm ra sao để việc kinh nghiệm bốn điều
không mong muốn không làm bạn rối loạn? Đó là nhờ
nhận ra rằng việc bám luyến vào bốn đối tượng đáng
ao ước này là vấn đề. Bạn phải nhận ra những khiếm
khuyết của bốn đối tượng mong muốn này và từ bỏ
sự bám luyến vào chúng. Đây là tâm lý học căn bản.
Nếu bạn sử dụng phương pháp này, những tình huống không
mong muốn sẽ không quấy rầy bạn.
Geshe Chen-ngawa
san bằng tám pháp thế gian bằng cách tụng bài kệ sau:
Hạnh
phúc khi đời sống thoải mái và đau khổ khi nó phiền
phức: mọi hoạt động nhắm tới hạnh phúc của cuộc đời
này cần được từ bỏ như thuốc độc. Đạo đức và
không đạo đức chỉ là những chức năng của tâm. Hãy
chặt đứt những động lực không-đạo đức và những
động lực không đạo đức cũng không không-đạo đức.
Câu sau cùng
ám chỉ những hành động của thân và ngữ với những động
lực không rõ ràng; những hành động này được gọi là
những hành động “không thể đoán trước được.”
Cách thức
hay nhất để tu hành tâm thức ta là trông đợi bốn đối
tượng không mong muốn hơn là bốn đối tượng mong muốn.
Hãy mong đợi bị chỉ trích và không được tôn kính.
Thực hành từ bỏ này, nó cắt đứt tham muốn, là tâm lý
học tối hảo. Khi đã tu hành tâm ta để trông đợi
những điều không mong muốn, khi điều không mong muốn
thực sự xảy ra thì nó không trở thành một cú sốc cho
chúng ta; nó không làm ta tổn thương vì ta đang trông chờ
nó.
Trước khi
hiểu biết Pháp, trước khi thực hành thiền định, bạn
đã nhìn sự phiền phức (khổ), những âm thanh không thú
vị, sự phê bình chỉ trích, và sự mất mát như những
vấn đề không mong muốn. Bây giờ, nếu bạn khảo sát
kỹ lưỡng bản tánh của tâm bám luyến vào vật chất,
sự thoải mái, những âm thanh thú vị, sự khen ngợi,
bạn sẽ không thấy đó là hạnh phúc; bạn sẽ thấy
rằng nó cũng đau khổ. Nó không phải là hạnh phúc mà
bạn cho là thế trước khi hiểu Pháp. Nó không an bình –
nó đau khổ.
Tâm bám
luyến vướng kẹt vào đối tượng của tham muốn. Khi
bạn nhận lời khen – “Anh quá thông minh,” “Anh nói
rất hay,” “Anh hiểu Pháp thật uyên thâm” – tâm bạn
vướng kẹt trong sự ngợi khen và không còn tự do nữa.
Giống như một thân thể bị giây xích trói chặt, tâm
bị cột trói bởi sự tham luyến. Tâm bị vướng kẹt
giống như keo dính vào đồ vật. Hoặc giống như con
bướm đêm bay vào ngọn nến nóng chảy: toàn thân nó, đôi
cánh và tứ chi hoàn toàn bị đẫm ướt trong ngọn nến sáp.
Thân thể và tứ chi của con bướm mỏng manh tới nỗi
hết sức khó khăn để gỡ chúng ra khỏi chất sáp nến.
Hay giống như một con ruồi vướng kẹt trong một
mạng nhện: tứ chi của nó bị quấn chặt trong mạng lưới,
và gỡ chúng ra khỏi chỗ đó thì rất khó khăn. Hay như
những con kiến trong mật ong. Tham luyến là tâm bị vướng
kẹt vào một đối tượng.
THAM
MUỐN LÀ NGUỒN MẠCH CỦA MỌI VẤN ĐỀ
Như Lạt
ma Atisha đề cập trong Đại Luận giảng về Con Đường
Tiệm thứ dẫn tới Giác ngộ:
Chúng
ta theo đuổi trong hy vọng được toại nguyện, nhưng
việc theo đuổi tham muốn chỉ đưa dẫn tới sự bất mãn.
Trong thực
tế, kết quả của việc theo đuổi tham muốn chỉ là sự
bất mãn. Bạn cố gắng liên tục nhưng chỉ có bất mãn.
Theo đuổi
tham muốn và không được toại nguyện là vấn đề chính
của sinh tử. Ví dụ như việc mắc bệnh ung thư hay AIDS
không phải là vấn đề chính. Nếu so sánh với vấn đề
theo đuổi tham muốn và không được toại nguyện, thì ung
thư và AIDS không là gì cả; chúng không tiếp tục từ đời
này sang đời khác. Trong khi bạn có một đời người toàn
hảo, nếu bạn không làm điều gì đó về vấn đề tham
muốn trong đời này, thì nó sẽ tiếp tục từ đời này
sang đời khác.
Việc theo
đuổi tham muốn không ngừng trói buộc bạn với sinh tử
khiến bạn thường xuyên kinh nghiệm những đau khổ của
sáu cõi. Liên tục – bất tận. Nếu bạn không ngừng
theo đuổi tham muốn thì không có sự toại nguyện thực
sự, không có an bình thực sự. Việc theo đuổi tham muốn
chỉ dẫn bạn tới sự bất mãn và kinh nghiệm không dứt
những nỗi khổ của sinh tử trong một trong sáu cõi.
Chính tư tưởng
về tám pháp thế gian đã liên tục mang lại mọi bệnh
tật làm chúng ta vô cùng kinh hãi. Liên tục từ đời này
sang đời khác, nó mang lại mọi vấn đề nghiêm trọng mà
một con người có thể kinh nghiệm; nó tạo nên nghiệp để
chúng ta không ngừng kinh nghiệm những vấn đề này. Tư tưởng
về tám pháp thế gian, sự tham muốn bám luyến vào cuộc
đời này, chính là căn bệnh trầm trọng nhất. Nếu so
với những pháp thế gian thì những vấn đề khác chẳng
là gì cả.
Nếu bạn
không có tư tưởng về tám pháp thế gian là cái cột trói
bạn với sinh tử thì cho dù người nào đó giết hại
bạn, tất cả những gì bạn làm là chuyển hóa sang một
thân thể khác. Tâm thức bạn nhận thân người toàn hảo
khác hay đi tới một cõi thuần tịnh. Việc bạn bị
giết thì như một điều kiện (duyên) để chuyển sang
một thân thể khác. Nhưng nếu bạn có tư tưởng về tám
pháp thế gian và không thực hành Pháp, thì mặc dù chẳng
ai giết bạn và bạn sống tới một trăm năm, bạn thường
xuyên sử dụng thân người quý báu của bạn để tạo nên
những nguyên nhân của các cõi thấp; bạn sử dụng tái
sinh may mắn của bạn để gây nên nguyên nhân của những
tái sinh bất hạnh không có cơ hội để thực hành Pháp.
Bạn càng sống lâu thì càng tạo thêm nghiệp tiêu cực, là
những điều khiến bạn phải sống trong những cõi thấp
và kinh nghiệm đau khổ trong nhiều kiếp. Vì thế, tư tưởng
về tám pháp thế gian này thì còn tai hại hơn nhiều nếu
so với kẻ thù nào đó chỉ đơn thuần giết chết bạn.
Trích dẫn
của Lạt ma Tsong Khapa về việc theo đuổi sự tham muốn nói
tiếp:
Tham
muốn mang lại rất nhiều vấn đề khác. Bởi theo đuổi
tham muốn, tâm trở nên thô nặng và không an bình.
Hàng trăm
vấn đề đến từ sự bất mãn. Khi tham muốn thật mạnh
mẽ, ta rất dễ trở nên sân hận, chẳng hạn như thế. Bám
luyến càng mạnh thì sân hận phát khởi càng mãnh liệt.
Nếu bạn không bám luyến quá nhiều thì bạn không quá sân
hận khi ai đó làm bạn khó chịu. Bạn có thể vẫn bị
bối rối nhưng ít hơn trước đó. Sân hận, ganh tị và
v.v.. phát khởi trong mối liên quan với sự bám luyến. Do
bám luyến mà những tư tưởng tiêu cực khác này xuất
hiện. Khi bất kỳ cái gì trong những tư tưởng tiêu cực
này xuất hiện, bạn tạo nên nghiệp tiêu cực, nguyên nhân
của những cõi thấp.
Khi tâm
bạn bị tham muốn áp đảo, hoàn toàn bị vẩn đục bởi
tham muốn, bạn không thể thiền định. Cho dù bạn có
một vài ý niệm về tánh Không, chẳng hạn thế, thì
bạn khó có được cảm nhận nào về nó. Khi tâm bạn yên
tĩnh và bình an, bạn có thể có cảm nhận nào đó về nó;
nhưng khi tâm bạn bị vẩn đục, một màn sương mù dày
đặc bao phủ mọi sự, bạn không thể thiền định về tánh
Không. Hơn nữa, bạn không thể nghĩ về những khiếm
khuyết của sự tham muốn.
Khi bạn
tham muốn mạnh mẽ một đồ vật, bạn trở nên rất
khổ sở nếu bạn không thể gần nó. Bạn không thể
thanh thản; thân bạn không được nghỉ ngơi bởi bạn không
thư thản trong tâm hồn. Vì tâm bạn không thư thản do
sự tham muốn nên mặc dù có thể bạn chẳng có công
việc đặc biệt khó khăn nào để làm, bạn cũng không có
sự thoải mái hay thư dãn vật lý.
Có nhiều
ví dụ như thế về những khiếm khuyết của sự tham
muốn. Hãy nghĩ về những người nghiện rượu và những
người nghiện ma túy. Cuộc sống của họ trở nên khốn
khổ, phóng túng, tới độ họ không thể làm bất kỳ điều
gì. Hơn nữa, họ làm tổn hại sự tỉnh giác và trí
nhớ của họ.
Bệnh tật
đến từ tâm bất mãn của sự tham muốn, tư tưởng xấu
ác của các pháp thế gian, bởi sự bất mãn tạo nên
những điều kiện (duyên) cho bệnh tật. Rồi thì bạn
bị bệnh trong nhiều năm, cùng sự hao tốn khổng lồ không
ai mong muốn hàng nhiều ngàn đô la. Khi bạn không thể
kiếm tiền một cách đúng đắn, bạn phải ăn cắp. Tâm
bạn trở nên rối loạn; bạn suy sụp tinh thần và trở nên
điên cuồng. Khi ấy bạn phải tốn rất nhiều thời giờ
và tiền bạc trong các cuộc tư vấn tâm lý và thậm chí
bạn có thể kết thúc cuộc đời trong một viện tế
bần.
Và đâu là
căn nguyên của tất cả những điều này? Đó là một
khoảnh khắc của sự tham muốn không thể kiểm soát được.
Khoảnh khắc ấy khi bạn không tự bảo vệ mình để thoát
khỏi tư tưởng về tám pháp thế gian, khi bạn không
thực hành Pháp, sẽ mang lại rất nhiều vấn đề. Những
vấn đề tiếp tục và tiếp tục năm này sang năm khác,
khiến bạn phải tốn kém rất nhiều tiền của và làm
cho đời bạn phức tạp và khó khăn một cách không cần
thiết. Mọi sự âu lo và tốn kém này là do tư tưởng
về tám pháp thế gian. Nếu ngay từ lúc đầu, bạn gìn
giữ để không dính mắc vào các pháp thế gian, thì tất
cả những năm tháng của những vấn đề và tổn phí không
mong muốn đó đã không xảy ra. Bạn chẳng bao giờ phải
kinh nghiệm chúng.
Thật rõ ràng
đây chính là nguồn mạch của bệnh AIDS, nó xuất hiện
khi một người bị tám pháp thế gian sai sử. Khi tôi hỏi
những người bị lây nhiễm AIDS qua đường tình dục
rằng trạng thái tinh thần của họ ra sao khi bắt đầu
kinh nghiệm những triệu chứng, một số người nói rằng
đó là một tham muốn tình dục hết sức mạnh mẽ. Trong
thời gian của trạng thái tinh thần vô-đạo đức đó,
mỗi ngày họ bắt đầu lên cơn sốt, đổ mồ hôi và
yếu ớt.
Về cơ
bản thì mọi bệnh tật, kể cả bệnh AIDS và ung thư,
xuất phát từ tư tưởng về tám pháp thế gian. Những
vấn đề quan hệ thì cũng thế: cách này hay cách khác,
nếu ta không nỗ lực để có được sự kiểm soát nào
đó, những vấn đề quan hệ có thể cứ tiếp diễn.
Cuộc sống trở thành địa ngục – trước khi đi tới địa
ngục thực sự, ta kinh nghiệm địa ngục với một thân
người. Có địa ngục ở khắp mọi nơi. Bạn cảm thấy
hoàn toàn bị sập bẫy, ngạt thở. Thậm chí bạn không
thở được.
Khi tham
muốn của bạn không được đáp ứng, khi bạn không có
được những gì bạn muốn, đây là thời gian mà sự suy
nhược thần kinh và những tư tưởng muốn tự tử xảy
ra. Mới đây một người học Pháp ở Thụy Sĩ đã có
những vấn đề như thế và đã tự tử. Anh ta treo cổ
tự vẫn. Tôi nghĩ rằng anh ta đã nghe một vài bài giảng
Pháp nhưng đã không thực hành hay nhập thất nhiều. Anh
ta có một công việc rất tốt, kiếm được rất nhiều
tiền, nhưng anh có những vấn đề về mối quan hệ.
Bởi
những loại vấn đề này, bạn có thể đã nhiều lần
kinh nghiệm về tư tưởng tự vẫn, về việc chấm dứt
đời người của bạn. Về cơ bản thì đây là một
khiếm khuyết của tư tưởng tham muốn thế gian.
Geshe
Kadampa Gonpawa, người có sự thấu thị và nhiều chứng
ngộ khác, đã nói:
Nếu
ta thọ nhận bốn kết quả đáng ao ước của sự thoải
mái, vật chất, tiếng tốt, và sự khen ngợi từ một hành
động được thực hiện với tư tưởng về tám pháp
thế gian, thì đó chỉ là kết quả trong đời này và không
có lợi lạc trong những đời sau. Và nếu hành động ấy
mang lại bốn kết quả không đáng ao ước thì ta cũng
chẳng được lợi lạc gì ngay cả trong đời này.
Dù thế nào
chăng nữa, thường thì những hành động được làm với
tư tưởng tám pháp thế gian mang lại bốn kết quả đáng
ao ước cuối cùng sẽ dẫn tới bốn kết quả không đáng
ao ước. Ví dụ như trong việc kinh doanh, bạn có thể
gặt hái được thành công này sau thành công khác; do bởi
thành công đó, càng lúc bạn càng hành động với tư tưởng
về tám pháp thế gian. Sau một thời gian, nghiệp thành công
của bạn chấm dứt, và nghiệp thất bại được trải
nghiệm. Chỉ trong một ngày bạn có thể trở thành một
kẻ hành khất. Một ngày nào đó bạn là một tỉ phú; ngày
hôm sau, thậm chí bạn không biết cách làm sao trả tiền
thuê nhà và nuôi sống gia đình bạn. Toàn bộ cuộc đời
bạn sụp đổ.
Đây là
bởi bạn hành động với tư tưởng tám pháp thế gian.
Mặc dù bạn đã thành tựu sự tiện nghi vật chất, bạn
không thỏa mãn và tiếp tục hành động với tư tưởng
về các pháp thế gian. Do sự thành công của bạn trong quá
khứ, một ngày nào đó nghiệp thành công của bạn bị
cạn kiệt, và mọi sự sụp đổ. Người mới hôm qua còn
giàu có, không chút bận tâm về mặt tài chánh, bất ngờ
hôm nay phải bận tâm ngay cả việc chăm sóc gia đình. Anh
ta không biết phải làm gì và không thể ăn hay ngủ.
Cho dù
bạn thành công trong việc trộm cắp một, hai, hay ba lần,
chẳng hạn thế, thành công của bạn không thể tiếp
tục vô hạn định. Bạn cần phải kiểm soát tham muốn
của bạn; bạn cần phải thấy hài lòng. Nếu không, cứ
tiếp tục trộm cắp thì chắc chắn một ngày nào đó
bạn sẽ bị bắt. Cho dù sai lầm đó ra sao, bằng cách liên
tục lập đi lập lại nó, một ngày kia chắc chắn nó
sẽ trở thành một vấn đề lớn. Khiếm khuyết khác
của sự tham muốn là cuối cùng nó dẫn tới rất nhiều
điều không đáng ao ước.
Tự giải
thoát bản thân khỏi tham muốn là một sự bảo vệ vĩ đại.
Cắt đứt sự bám luyến vào một đối tượng hay một người
có nghĩa là mọi tâm tiêu cực khác không phát khởi, và
bạn không tạo nên những nghiệp tiêu cực ấy như một
kết quả. Nó mang lại cho ta sự bảo vệ không thể tin
nổi. Thông thường thì bởi bám luyến vào một đối tượng
đặc biệt, bạn tạo nên nhiều nghiệp tiêu cực trong
mối quan hệ với nhiều chúng sinh khác. Nhờ cắt đứt bám
luyến, bạn ngăn chặn được những nguyên nhân của các
cõi thấp.
An bình vĩ
đại xuất hiện khi bạn tự giải thoát mình khỏi tư tưởng
tham muốn. Hãy tập trung vào sự an bình đích thực này
khiến bạn có thể lập tức kinh nghiệm bằng cách tự
giải thoát mình khỏi tham muốn. Khi bạn tập trung vào điều
này thì không có vấn đề gì. Khi bạn nỗ lực đạt được
hạnh phúc vĩ đại này, an bình thực sự này, hạnh phúc
nhất thời trở nên không đáng kể và không quá khó khăn
để từ bỏ – có lẽ cũng vui thú như khi bạn nhặt được
tờ giấy vệ sinh đã sử dụng. Nếu bạn tỉnh giác
về điều này thì bạn không có nguy cơ trở nên tuyệt
vọng hay điên loạn.
Vì thế ta
có thể thấy, cho dù gặp bao nhiêu vấn đề chăng nữa thì
ta cũng không thể có chọn lựa nào khác ngoài việc phải
thực hành Pháp. Và thực hành Pháp có nghĩa là làm chủ tâm
ta, làm chủ sự tham muốn. Hãy quên việc sống một cuộc
đời khổ hạnh của việc thực hành Pháp thuần túy; ở
mức độ tối thiểu, chúng ta cần làm chủ tham muốn để
có an bình nội tâm và hạnh phúc của cuộc đời này, và
để ngăn chặn sự phát triển của các vấn đề.
CHẤM
DỨT SINH TỬ
Như Đức
Nagarjuna nói:
Những
hành động phát sinh từ tham, sân, và si là ác hạnh.
Những hành động phát sinh từ không-tham, không-sân, và không-si
là đức hạnh. Dù là đức hạnh hay ác hạnh, những hành
động là do tâm tích tập.
Chừng nào
ta còn tham muốn tiện nghi, vật chất, sự tôn kính, và
tiếng tăm, và chừng nào ta còn muốn né tránh đau khổ,
sự không thâu đạt các sự vật (mất), sự bất kính (chê),
và tiếng xấu (nhục), thì mọi hành động đều bị thúc
đẩy bởi tham, sân, và si. Và như thế những hành động
đó nhiều phần là ác hạnh hơn là đức hạnh.
Trong bản
văn nói:
Điều
cực kỳ quan trọng là đừng cố phát triển tham muốn
hạnh phúc của đời này. Nếu tham muốn này phát khởi, hãy
nỗ lực từ bỏ nó.
Lạt ma
Atisha cũng nói:
Nếu
gốc rễ độc thì các cành và lá cũng độc. Nếu gốc
rễ có thể chữa bệnh, cành và lá cũng có thể chữa
bệnh. Tương tự như thế, mọi sự được làm với tham,
sân, và si thì vô-đạo đức.
Nói cách
khác, bất kỳ hoạt động nào – dù là cấy trồng, kinh
doanh, chiến đấu, giúp đỡ bạn bè và thân quyến, hay
thiền định – được làm với tư tưởng về tám pháp
thế gian, bám luyến vào đời này và được thúc đẩy
bởi tham, sân, hay si sẽ trở thành, như được nói ở đây,
“chỉ là nguyên nhân của sinh tử và những cõi thấp.”
Bản văn nói
tiếp:
Để nhận
được điều cốt tủy, ngay từ lúc bắt đầu, ta không nên
bám luyến vào đời này.
“Nhận
được điều cốt tủy” ám chỉ thân người toàn hảo này.
Kế đó
tới một trích dẫn từ một giáo lý Kim Cương thừa, thường
được đưa ra như một động lực trong thời gian chuẩn
bị cho một nhập môn Kim Cương thừa:
Những người
có lòng sùng mộ lớn lao, những người mưu cầu siêu vượt
sinh tử, được phép đi vào mạn đà la. Ta không nên tham
muốn những kết quả của đời này.
Điều này
có nghĩa là ta không nên tìm kiếm hạnh phúc, sung sướng,
vật chất, sự tôn kính, tiếng tăm, và v.v.., là tất cả
những gì thuộc về đời này.
Trích dẫn
tiếp tục:
Người
tham muốn cuộc đời này không thành tựu ý nghĩa siêu vượt
sinh tử.
Điều này
có nghĩa là những hoạt động của những người tham
muốn cuộc đời này sẽ không trở thành nguyên nhân của
Giác ngộ, là trạng thái siêu vượt sinh tử.
Bạn có
thể thấu hiểu điều đó theo cách này: Nếu mục đích
của bạn chỉ là đạt được hạnh phúc trong đời này,
nếu đó là hy vọng duy nhất của bạn, mọi điều bạn làm
– công việc, trì tụng những lời nguyện, nhận các lễ
nhập môn, ăn, ngủ – không trở thành Thánh Pháp. Tất
cả những hành động đó là vô-đạo đức. Hy vọng của
bạn là được hạnh phúc, nhưng điều duy nhất bạn
nhận được từ những hành động này là đau khổ. Mặc
dù bạn làm công việc của bạn với mục đích thành
tựu hạnh phúc trong đời này, những hành động của
bạn thực sự trở thành chướng ngại cho hạnh phúc này
và khiến cho bạn không tìm được nó. Chúng ta có thể
hiểu rõ điều này nếu ta nhìn vào những kinh nghiệm
của riêng ta và của những người khác.
Đoạn trích
dẫn kết luận:
Việc
mưu cầu siêu vượt sinh tử sẽ phát triển hạnh phúc
của sinh tử của đời này.
Điều này
có nghĩa là những ai chỉ tìm cầu Giác ngộ siêu vượt
sinh tử, và thực hành Pháp để thành tựu nó, thì mặc dù
không tìm kiếm hạnh phúc của đời này, nhưng họ sẽ tìm
thấy nó một cách tự nhiên.
Trong Lá Thư
gởi một người Bạn, Đức Nagarjuna nói:
Nếu
tóc hay y phục của bạn bị bén lửa, bạn lập tức dập
tắt nó. Cũng thế, nỗ lực để không bị tái sinh là
một việc rất đáng làm.
Khi một tàn
lửa rơi vào bạn, bạn thoát khỏi nó không chút chậm
trễ. Bạn phản ứng tức thì mặc dù tàn lửa có thể
chỉ đốt cháy tóc hay y phục của bạn. Chắc chắn là
bạn nên mãnh liệt hơn trong việc nỗ lực tiệt trừ
những nguyên nhân của sự tái sinh trong những cõi thấp và
những nỗi khổ liên tục của luân hồi sinh tử.
Mọi vấn
đề của ta phát khởi do bởi ta nhận sự tái sinh luân
hồi sinh tử này, những uẩn này được tạo nên bởi
sự mê lầm và nghiệp và bị ô nhiễm bởi những hạt
giống của các mê lầm. Bởi ta nhận sự tái sinh, ta kinh
nghiệm nỗi khổ rộng khắp, duyên hợp, và vì thế, kinh
nghiệm nỗi khổ do sự biến đổi và nỗi khổ khổ. Chúng
ta không chỉ kinh nghiệm những nỗi khổ trong đời này,
nhưng sinh tử hiện tại này trở thành nền tảng của
mọi sinh tử và đau khổ của những đời sau. Việc nhận
một sinh tử khác tạo nên nguyên nhân của rất nhiều
sinh tử khác trong những đời sau. Tiến trình này cứ
tiếp tục mãi.
Nagarjuna đang
nói rằng so với việc một tàn lửa nhỏ rơi vào người
ta thì tình huống này nghiêm trọng hơn nhiều, và chúng ta
nên nỗ lực để không phải nhận sự tái sinh khác.
Làm thế nào ta có thể nỗ lực để không phải tái sinh?
Như được đề cập trong các giáo lý, tham muốn là sợi
giây xích trói buộc chúng ta vào sinh tử; tham muốn là
nguyên nhân gần nhất của sinh tử của đời sau. Tham
muốn không chỉ khiến ta tạo nghiệp tiêu cực ngay bây
giờ trong đời này, khi ta nhận ra ta đang chết, ta bám
luyến vào thân ta, những uẩn của ta. Việc tham muốn và
bám luyến vào lúc chết đưa dẫn ta tới việc nhận sự
tái sinh sinh tử đặc biệt của đời sau của ta. Bởi
tham muốn là nguyên nhân chính yếu của sinh tử, việc
cắt đứt tham muốn trở thành thực hành Pháp cốt tủy
để không tái sinh một lần nữa. Đây là phương cách để
chấm dứt sự tương tục của sinh tử.
Tóm lại
mọi hành giả Pháp nên từ bỏ sự tham muốn tiện nghi
sung sướng của đời này. Trừ phi bạn từ bỏ tham muốn
này, ngay cả việc được gọi là “một hành giả Pháp”
cũng chẳng thể được. Mọi sự được làm với sự tham
muốn tìm kiếm sung sướng của đời này không phải là
Pháp. Chừng nào có tham muốn thì không có thực hành Pháp.
Có một câu cách ngôn Tây Tạng: “Bởi một con ngựa không
có đặc tính của một con sư tử nên đừng gọi ngựa là
sư tử.”
Lạt ma
Gyampa, một geshe Kadampa, đã nói:
Từ bỏ đời
này chính là sự bắt đầu của Pháp. Bạn chẳng làm
một thực hành Pháp nào mà cảm thấy tự hào là một hành
giả Pháp – thật là điên khùng! Hãy kiểm tra xem sự tương
tục của tâm bạn có bao gồm bước đầu tiên của Pháp
hay không: sự từ bỏ đời này.
Cho dù
bạn nghĩ rằng bạn không là một con người tôn giáo, nhưng
bởi bạn muốn hạnh phúc và không mong muốn những vấn
đề, bạn vẫn phải kiểm soát sự tham muốn. Không có
giải pháp nào khác. Bạn không thể giảm thiểu sự tham
muốn và những mê lầm khác bằng cách dùng thuốc men,
chịu một cuộc giải phẫu, hay bằng những phương tiện
ngoại tại khác. Phương pháp để thực hành là nghĩ tưởng
về những lỗi lầm của sự tham muốn, và nghĩ rằng
cuộc đời thật ngắn ngủi. Đây là tâm lý học cốt
tủy, cho dù bạn không là một Phật tử và không muốn là
Phật tử. Không có giải pháp nào khác. Để ít gặp
những vấn đề trong đời bạn, bạn phải quán chiếu
về những lỗi lầm của sự tham muốn. Nếu tham muốn
được tiệt trừ thì không còn những vấn đề nữa. Ngay
khi bạn từ bỏ tham muốn, bạn sẽ không thấy bất kỳ
vấn đề nào nữa.
Thực hành
Bồ Đề tâm giúp kiểm soát sự tham muốn. Việc hoán đổi
bản thân với người khác, điều đó có nghĩa là từ
bỏ bản thân và yêu thương người khác, hay có một trái
tim hết sức tốt lành, muốn tiệt trừ những đau khổ
của người khác và nhận lấy hạnh phúc của họ, sẽ
giải quyết được nhiều vấn đề,
Người mà
tâm không đủ mạnh mẽ để thực hành Bồ Đề tâm nên
cản ngăn những vấn đề của tham muốn bằng cách quán
chiếu về những thiền định như việc tái sinh làm người
toàn hảo và đặc biệt là sự vô thường và cái chết.
Bạn có thể cắt đứt tham muốn bằng cách nhớ tưởng
rằng cuộc đời thật ngắn ngủi và cái chết có thể
xảy tới bất kỳ lúc nào, và liên kết những tư tưởng
này với những cõi thấp, nghiệp, và v.v..
Như tôi đã
đề cập trước đây, “bí mật của tâm” của
Shantideva không phải là chứng ngộ cao cấp. Việc hiểu rõ
những lỗi lầm của tám pháp thế gian và quán chiếu về
sự vô thường và cái chết cũng có thể được coi là
những bí mật của tâm.
Việc
thiền định về sự vô thường và cái chết và nhận ra
những lỗi lầm của sự tham muốn – điều đó có nghĩa
là nhận ra rằng mọi vấn đề phát sinh từ đó – mang
lại cho bạn sức mạnh để lập quyết định từ bỏ
cuộc đời này, cắt đứt sự bám luyến với cuộc đời
này. Hai điều này làm cho bạn thêm kiên cố và làm suy
yếu những pháp thế gian. Chúng mang lại cho bạn sức
mạnh để cắt đứt việc bám luyến vào đời này, tự
giải thoát mình khỏi sự tham muốn.
Nếu bạn
không nhận ra những bí mật này của tâm, mặc dù bạn
muốn hạnh phúc và không muốn đau khổ, bạn sẽ kinh
nghiệm điều ngược lại. Không có hạnh phúc nhất thời
và tối hậu, bạn lang thang trong sinh tử và không ngừng
kinh nghiệm đau khổ. Nhưng nếu bạn nhận ra những bí
mật này của tâm, ý nghĩa tối thượng của Pháp, bạn có
thể thành tựu hạnh phúc và tiệt trừ nỗi khổ đau và
sẽ không còn lang thang không mục đích trong luân hồi sinh
tử nữa./.
Trích
trong nguyên tác:
“The Door
to Satisfaction - The Heart Advice of a Tibetan Buddhist Master”
by Lama
Thubten Zopa Rinpoche
Bản dịch
Việt ngữ của Thanh Liên