Cánh
cửa mở
13/08/2006
Phước Thịnh
Source: Đến Từ Trái Tim
|
|
|
|
''Mầu
xanh lấy từ chàm mà xanh hơn chàm, băng
được làm từ nước mà lạnh hơn
nước''. Ấy là câu nói của những vị
thầyÁ xưa nói với học tṛ ḿnh, với ước
vọng là học tṛ ḿnh sẽ rất giỏi. Tôi cũng
mượn lời nói này để vào chuyện nhưng
không nghĩ rằng ḿnh đủ tư cách vị thầy
như người xưa để trông đợi , mong
muốn, kư thác tấm ḷng đến tăng ni sinh đă
từng học với tôi. Chắc chi ḿnh đă là chàm, là
nước đâu mà mong tinh luyện được
mầu xanh, đúc nên những thỏi băng?
Tôi không
tự khiêm. Đây là lời nói chân thật khi nh́n kỹ
lại khả năng, nhiệt t́nh và sự đóng của
tôi khi phụ trách môn lịch sử Phật giáo những
năm qua. Ở trang viết này tôi chỉ muốn chia
sẻ những tâm t́nh, niềm vui, nỗi ưu tư
của tự thân khi nh́n thấy khả năng học
tập và ḷng thương đạo của Tăng ni sinh
các khóa.
Tăng ni
sinh đă đến với trường bằng tâm hồn
trong veo, thơm phức mùi áo nâu, áo lam truyền thống.
Với trang sách ḷng mầu trắng trinh nguyên. Các Thầy
giáo thọ đă viết vào đó chữ tâm, chữ trí,
chữ dũng, chữ từ bi. Tất nhiên bên cạnh
những chữ son thắm đẫm đạo t́nh
ấy Tôi đă chen vào một chữ lịch sử nằm
khiêm tố n phía sau. Các cô chú đă chịu khó và rất
dễ thương khi tiếp nhận môn học khô khan này.
Đôi khi tôi tự hỏi: '' Các em thích môn sử hay
thấy tội nghiệp ông thầy mà ngồi học nghiêm
túc thế''. Rơ ràng là cách thế triển khai môn sử
của tôi không đóng góp ǵ nhiều cho trí thức của
các cô chú; bởi chính khả năng hạn chế của
ḿnh, và nhiều vần đề hạn chế chung quanh.
Đă vậy tôi c̣n thỉnh thoảng bỏ khóa rong chơi
biền biệt. Tuy nhiên Thầy tṛ ta cũng có những
buổi học khá vui, chia sẻ hết ḷng, nhất là cùng
công nhận rằng, Lịch sử- hay hẹp hơn là
Lịch sử Phật giáo- là môn học cực quan
trọng và vẫn măi là trang sách mở. Điều ấy,
không phải v́ loài người c̣n đó và không dừng
đi về hướng tương lai nên trang sử không
thể khép, mà c̣n v́ trí thức và tư duy con người
càng phát triển, càng nh́n ra để đánh giá lịch
sử khách quan và trung thực hơn. Cộng với
những liên hệ của hai mặt nhân văn và khoa
học xă hội được soi sáng bằng các khảo
nghiệm khoa học đa ngành nên môn học này măi măi là cánh
cửa mở.
|
Chúng ta biết rằng: Không hề có
sự phát triển của xă hội nào mà thiếu
đặc tính kế thừa. Thuở văn minh con
người chưa được văn bản hoá th́ tính
kế thừa được biểu hiện bằng
phương pháp truyền miệng và học thuộc ḷng.
Khi văn tự xuất hiện th́ văn minh con
người được đẩy lên nhanh hơn, cao
hơn do đặc tính kế thừa được
bảo đảm chặt chẽ hơn. Và tính chất
vận hành, đào thải, sàng lọc, kế thừa để
tồn tại và phát triển là đặc tính là
đặc tính tất yếu của mọi nền
văn minh xă hội. |
|
Do vậy,
người ta có thể nh́n sâu vào ḍng vận hành của
lịch sử, những tác động nhiều chiều
của ḷng người, của thiên nhiên, xă hội, tôn
giáo... từ quá khứ đến hiện tại
để chắt lọc ra kinh ngiệm sống c̣n, và cách
thế hành sử cho một quốc gia, một tôn giáo,
một ư hệ, hay hẹp hơn nữa là một kiếp
nhân sinh ngắn ngủi ở trần gian. Thế nên
học từ quá khứ để soi sáng hiện tại và
định hướng tương lai không chỉ quan
trọng cho xă hội, mà c̣n quan trọng hơn nữa cho
những người tu Phật. Nh́n đặc tính văn
hóa của một xă hội hiện tại có thể
thấy được tính tiêu cực và tích cực của
những đóng góp cha ông họ ngày trước và những
phá hoại của họ hôm nay ra sao. Cũng bằng cách
ấy, nh́n cách thế đóng góp của ta hiện tại
vào gia tài văn hiến cha ông ta, th́ có thể biết
được người sau sẽ coi ta là ǵ đối
với họ. Từ tư duy này quy chiếu lại môn
lịch sử của ngành giáo dục quốc gia hay của
riêng đạo Phật để thấy trách nhiệm
của ḿnh, biết ḿnh đang làm ǵ, và ḿnh sẽ đóng
góp ǵ cho đất nước và đạo Phật
tương lai.
Tôn giáo,
cố nhiên là nhu cầu tất yếu của loài
người, nó phát triển từ xă hội và ảnh
hưởng trực tiếp đến xă hội.
Đạo Phật có mặt tại Việt nam hay bất
cứ ở đất nước nào cũng cùng một
nguyên tắc ấy. Bài học lịch sử về tôn giáo
dĩ nhiên gắn liền với bài học lịch sử
quốc gia. Tuy nhiên, giá trị của đạo Phật
khác biệt với các tôn giáo và ư hệ quá khứ hoặc
đương thời ở chỗ đạo Phật
đă xây dựng và làm nền tảng cho nền văn hóa
Đại Việt. Và đă chung chịu bao cuộc phân
kỳ, vinh nhục của lịch sử Việt nam. Trong
quá khứ trang sử vàng thời Đinh, Lê, Lư, Trần
đă đưọc đạo Phật xây dựng nên,
dấu ấn của thiền tăng và tín đồ
Phật giáo c̣n in đậm trên nhiều mặt nhân văn
xă hội. Cho dù hoàn cảnh đất nước biến
thiên, con người nhiều định kiến, vận
dụng tư biện đầy ác ư cũng không thể
phủ bác sự thật lịch sử và năng lực
đóng góp của Phật giáo đồ. Điều này
rất dễ thấy khi chúng ta làm một thử
nghiệm: Loại đi tất cả những thi ca văn
học dính dáng với đạo Phật; lúc ấy ḍng
văn học ''thơ văn Lư- Trần'' chẳng những
không c̣n, mà văn hiến mấy ngàn năm Đại
việt cũng không biết tựa vào đâu để
tự hào nữa. Tất nhiên sự đóng góp của
đạo Phật c̣n trải rộng ra ở các công tŕnh
văn hóa khác. Nhất là bằng tinh thần vô ngă- từ
bi- trái tim của giáo lư đạo Phật- đă đúc nên
tố chất tâm hồn đặc thù cho dân tộc
Việt. Nhờ đấy qua bao nhiêu vùi dập kinh hồn
của nhiều thế lực ngoại nhân hủy
diệt, đất nước này vẫn tồn tại
đến hôm nay. Nói thế không phải là những đóng
góp của đạo Phật vắng mặt yếu tố
tiêu cực, do ảnh hưởng của 1000 năm bắc
thuộc tạo thành. Bằng chứng là cho đến
hiện nay h́nh thái sinh hoạt của đạo Phật,
nội dung tư tưởng và định hướng
giáo dục vẫn chưa hoàn toàn thể hiện
được sắc thái riêng biệt của Phật giáo
Việt nam. Thế nên, đi vào môn lịch sử Phật
giáo, đọc rộng các văn bản liên hệ
đến lịch sử quá khứ, hiện tại
để đối chiếu, nhận thức những tác
động nhân quả hỗ tương, những đánh
phá bức hại của các ư hệ và ngoại giáo.
Nhất là phải tu học thật sự để có
được tuệ giác thật sự. Rồi từ
đấy h́nh thành một định hướng học
Phật và tu Phật hầu loại trừ những
yếu tố nô dịch văn hóa c̣n tồn tại như
một tế bào ung thư trong cơ thể đạo
Phật- cũng có nghĩa là trong cơ thể văn hóa
Việt- là điều cần thiết đang trông
đợi vào lớp người xuất gia trẻ hôm nay.
Có lẽ không đóng góp nào cho cuộc đời sâu sắc
và lớn lao bằng đóng góp để chuyển vận
bánh xe văn hóa độc lập làm nền móng xây dựng
một xă hội nhân văn. Tôi nghĩ, thế đứng
của đạo Phật chỉ nằm trong lĩnh
vực văn hóa, và với đà phát triển của các
trường phài tôn giáo, ư hệ xă hội, các hiện
tượng tâm thức khủng hoảng, bất an,
bạo động của cá nhân và tập thể trên hành
tinh này th́ đạo Phật càng chứng minh tuệ giác
của truyền thống ḿnh bằng sự đóng góp
văn hóa do Tăng sĩ thể hiện. Cố nhiên trong
lĩnh vực này định vị lại môn lịch
sử và nghiêm túc học tập môn lịch sử là
điều cực kỳ quan trọng.
|
|
Chúng ta nhớ lại các bậc tổ
sư sinh ra từ đất nước này, hoặc
từ phương tây, phương bắc sang đây,
họ chưa làm việc ǵ khác ngoài việc xây dựng
Tăng, tạo tự và truyền bá Phật pháp.
Trước đó các vị đă tự tạo cho ḿnh
một nội lực hùng tráng bằng công phu hàm
dưỡng của sự tu học niệm định
thuần tịnh và tuệ giác tỏa sáng. Có thế
mới lưu được hương thơm như
tổ Tăng Hội, du hành về phương Bắc
giáo hóa sĩ phu Kiến nghiệp đặt nền móng
phát triển cho Phật giáo vùng Giang tả- Trung Hoa. |
Thiền
sư Vạn Hạnh chống tích trượng xác lập
cơ đồ văn hiến ngh́n năm cho đất
Thăng Long Đại Việt. Điều Ngự Giác Hoàng
gậy trúc trên tay
Ḍng sông
chảy, bánh xe lăn là lẽ tất nhiên. Nhưng
người trí có thể nắn được ḍng và lái
bánh xe vào định hướng. Đạo Phật
đang phát triển thật sự, hay chỉ là những
lớp sơn hào nhoáng tô lên mảng vách nhà cũ mục bao
đời. Điều này chỉ có đệ tử
đức Điều Ngự biết rơ hơn ai hết.
Lịch sử ghi nhận, có những thời Phật giáo
được các vị vua quan ưu đăi, tự viện
được xây dựng lộng lẫy nguy nga, chư
Tăng được mọi giới xă hội cung
phụng và nuông chiều, và môn đồ của
đấng Đạo sư chen nhau vào tháp ngà học
thuật. Ấy là điềm triệu Đạo Phật
sẽ diệt vong liền sau đó. Có khi không cần nh́n
lịch sử, hay nh́n ra ngoài để thấy ǵ và
để thấy ai, mà chỉ cần nh́n lại cái tâm, cái
học, cái tu của chính tự thân của mỗi Tăng
-Ni sinh trẻ là đủ đánh giá sự mất c̣n
của Đạo Phật hiện tại và tương
lai. Sự mất c̣n của Đạo Phật là sự
mất c̣n của ''văn hóa nền'' đạo
đức xă hội. Nên vấn đề thực chất
tu học của Tăng- Ni sinh trẻ là vấn đề
chung cho mọi người yêu mến văn hóa dân tộc,
và có trách nhiệm với sự c̣n mất của dân
tộc.
Chúng ta
hiểu rằng, ḍng chảy dừng th́ không c̣n sự
sống, bánh xe đứng chỉ có ở những
chiếc xe trưng bày trong viện bảo tàng. Văn hóa và
lịch sử là ḍng chảy, là bánh xe lăn. Và đông tây
kim cổ chưa hề có lịch sử một quốc gia
nào đứng yên một chỗ. Đạo Phật
với những trang sử vàng quá khứ, dù đáng tự
hào cũng đă đi qua. Tuy nhiên ai ngăn được
lớp Tăng- Ni trẻ hôm nay viết tiếp lịch sử
Đạo Phật bằng năng lực tu học hùng
tráng của ḿnh. Chỉ bằng công phu niệm, định
để thành tựu tuệ giác th́ lớp người trẻ
sẽ rọi sáng được đường ḿnh đi
và sẽ có khả năng vận chuyển được
bánh xe văn hóa, bánh xe chánh pháp. Cánh cửa Đạo
Phật, cánh cửa văn hoá muôn đời vẫn mở
ra đấy chờ những nguời con của
đấng Đạo Sư đi vào làm nên kỳ tích. Xin
cho chúng tôi - người của thế hệ luống qua -
gửi trọn vẹn niềm tin và sự quư trọng
đến Tăng - Ni sinh trẻ hôm nay và ngày mai.
Phước Thịnh