CÁCH
THỨC ĐÚNG ĐẮN ĐỂ LẮNG NGHE GIÁO PHÁP
Trích tập
luận giảng Lời Vàng Của Thầy Tôi (The Words of My Perfect
Teacher)
Patrul Rinpoche
- Bản Hiệu Đính 2007
Trước khi
giảng về chủ đề chính của chương này là sự khó khăn
biết bao để tìm được những điều kiện tự do và
thuận duyên [để tu tập] thì ta sẽ giải thích về cách
làm thế nào để có thể lắng nghe một cách đúng đắn
bất kỳ giáo huấn tâm linh nào.
I. CÁCH
THỨC ĐÚNG ĐẮN ĐỂ LẮNG NGHE GIÁO PHÁP:
Cách thức
đúng đắn để lắng nghe giáo pháp gồm có hai phương
diện: thái độ đúng đắn và hành vi đúng đắn.
1. Thái
độ:
Thái độ
đúng đắn là thái độ kết hợp Bồ Đề tâm (bodhicitta),
tức tâm giác ngộ bao la, cùng với phương tiện thiện
xảo vô hạn của Mật Thừa (Secret Mantrayāna).
1.1
Thái độ bao la của Bồ Đề Tâm:
Suốt từ
vô thuỷ vô chung, không có một chúng sinh nào trong biển
luân hồi đau khổ mênh mông này chưa từng là cha hay mẹ
của chúng ta [trong một kiếp nào đó]. Khi là cha là
mẹ của chúng ta, ý tưởng duy nhất mà họ canh
cánh bên lòng là nuôi nấng ta với lòng nhân từ to lớn
nhất mà họ có thể có được, bảo vệ chúng ta với tình
yêu thương vĩ đại và ban phát cho ta những gì tốt lành
nhất trong số thực phẩm và áo quần của họ.
Tất cả
những chúng sinh này, là những người đã quá tử tế
với chúng ta. Những chúng sinh ấy đều muốn được
hạnh phúc, tuy nhiên họ không biết làm thế nào để
thực hiện những điều mang lại hạnh phúc, hay mười
hành vi thiện lành (thập thiện). Không ai muốn đau khổ,
nhưng họ không biết cách từ bỏ mười hành vi xấu ác (thập
ác), là gốc rễ của mọi đau khổ. Vì thế ước muốn sâu
xa nhất trong lòng của họ và những điều họ thực sự
làm bên ngoài thì thật là trái nghịch với nhau. Những chúng
sinh khốn khổ, lạc loài và mê lầm này giống như những
người mù bị bỏ rơi giữa cánh đồng hoang!
Hãy tự
nhủ: “Chính vì hạnh phúc của họ mà tôi sẽ lắng nghe
giáo pháp sâu xa và đưa giáo pháp ấy vào con đường
thực hành. Tôi sẽ dẫn dắt tất cả chúng sinh này, là
cha hay mẹ của tôi [trong đời kiếp trước] đang bị hành
hạ bởi những nỗi khổ trong sáu cõi luân hồi. Tôi
sẽ đưa họ tới Phật quả toàn giác, giải thoát họ
khỏi tất cả những hiện tượng nghiệp báo, những tập
khí và những đau khổ mà họ đang gánh chịu trong mỗi
một cõi trong sáu cõi.” Điều quan trọng là phải có thái
độ này mỗi khi bạn lắng nghe giáo pháp hay thực hành
giáo pháp.
Bất cứ
khi nào bạn làm điều gì tốt lành, dù quan trọng hay không
quan trọng, bạn bắt buộc phải vun bồi cho việc bạn làm
bằng ba phương pháp siêu việt sau đây. Trước khi bắt đầu,
(1) hãy khơi dậy Bồ Đề Tâm như một phương tiện
thiện xảo để đảm bảo rằng hành vi ấy sẽ trở thành
suối nguồn của những điều thiện lành trong tương lai.
Trong lúc thực hiện việc đang làm, (2) nên tránh vướng
mắc vào bất kỳ hình thức vọng tưởng hóa
(conceptualization) nào 1 để công đức không bị những
yếu tố liên hệ 2 phá hủy. Khi kết thúc, (3) hãy niêm
phong việc làm ấy một cách đúng đắn bằng cách hồi hướng
công đức, vì hồi hướng công đức chắc chắn sẽ giúp
cho việc ta làm còn tiếp tục phát triển lớn lao hơn
nữa.3
Cách bạn
lắng nghe giáo pháp rất quan trọng, nhưng còn quan trọng hơn
nữa chính là động cơ thúc đẩy bạn lắng nghe như vậy.
Điều gì
tạo nên một hành vi tốt hoặc xấu?
Không phải
vẻ bề ngoài, cũng không phải lớn hay nhỏ,
Mà bởi động
cơ xấu hay tốt đằùng sau.
Cho dù
bạn đã được nghe nhiều Giáo Pháp tới đâu chăng nữa,
nhưng nếu những mối quan tâm tầm thường là động cơ
thúc đẩy bạn – chẳng hạn như lòng tham muốn trở nên
vĩ đại, muốn tiếng tăm – thì đó không phải là con
đường của Giáo Pháp chân chính. Vì thế, trước tiên,
điều hết sức quan trọng là bạn phải chuyển nhìn vào
bên trong tâm bạn và thay đổi động cơ [hay tác ý] của
bạn. Nếu bạn có thể chỉnh sửa thái độ của bạn thì
những hành động tốt lành của bạn sẽ luôn thấm
nhuần phương tiện thiện xảo, và bạn sẽ bước đi trên
con đường của những bậc vĩ đại. Nếu bạn không thể
làm được như vậy thì tuy rằng bạn có thể nghĩ
rằng mình đang tu học và thực hành Giáo Pháp, nhưng đó
sẽ chẳng khác gì hơn là một cái vỏ bề ngoài
của một cái gì chân thật bên trong . Do đó, bất kỳ khi
nào bạn lắng nghe Giáo Pháp và hành trì Giáo Pháp, cho dùø
là thiền định về một Bổn Tôn, lễ lạy, đi nhiễu,
hay trì tụng một câu minh chú (mantra) – cho dù chỉ
một chữ mani duy nhất – thì điều cốt yếu là luôn luôn
phải phát khởi Bồ Đề Tâm.
1.2
THIỆN XẢO BAO LA TRONG PHƯƠNG TIỆN: THÁI ĐỘ CỦA
MẬT THỪA
Quyển
Ngọn Đuốc của Ba Pháp Tu nói về Mật Thừa như sau:
Cùng
mục tiêu nhưng tự tại thoái khỏi mọi mê lầm,4
Phong phú
trong phương tiện và chẳng có gì khó khăn,5
Dành cho
những người có căn cơ nhạy bén.6
Mật Thừa
là tối thượng.
Con
đường đi đến Mật Thừa (Mantra Vehicle) có nhiều ngã.
Mật Thừa bao gồm nhiều phương pháp tích lũy công đức
và trí huệ, cùng với nhiều phương tiện thiện xảo giúp
cho tiềm năng trong chúng ta hiển lộ 7 mà ta không cần
phải trải qua những gian khổ lớn lao. Nền tảng của các
pháp tu này là cách thức chúng ta dẫn dắt soi sáng cho
những nguyện ước của mình:
Tất cả tùy
thuộc vào hoàn cảnh
Và hoàn toàn
tùy thuộc vào nguyện ước của ta.
Không được
coi nơi giảng Pháp, vị Thầy, giáo pháp và v..v... như là
những gì bình thường và bất tịnh. Khi bạn lắng nghe Pháp,
hãy giữ cho năm yếu tố toàn hảo (five perfections) thật rõ
ràng sáng tỏ trong tâm:
Nơi chốn
toàn hảo là thành trì của pháp giới bao la viên mãn, được
gọi là Akanistha, có nghĩa là “Vô Song.” Vị Thầy toàn
hảo là đức Phật Phổ Hiền (Samantabhadra), Pháp Thân. Tăng
đoàn toàn hảo bao gồm các vị Bồ Tát nam và nữ và
những vị Bổn Tôn8 của dòng tâm truyền (biệt truyền)
của các Đấng Chiến Thắng và dòng truyền qua biểu tượng
của các bậc Trì Minh Vương (Vidyadhara).
Hoặc bạn
có thể nghĩ tưởng rằng nơi giảng Pháp là Cung điện Liên-Hoa-Quang
của Núi Huy Hoàng Màu-Đồng Đỏ, vị Thầy giảng Pháp là
Đức Liên-Hoa-Sanh xứ Oddiyāna, và chúng ta, thính chúng, là
Tám Trì Minh Vương (Eight Vidyādharas), Hai-Mươi-Lăm Đệ
Tử (Twenty-five Disciples), và các vị nam và nữ Thiên-Không-Hành
(dākas and dākinis)
Hoặc bạn
nghĩ tưởng rằng nơi chốn toàn hảo này là Cõi Phật Phương
Đông, Đại Lạc Hiển Lộ, ở đó có vị Thầy toàn hảo
là đức Kim Cương Tát Đỏa (Vajrasattva), là một Báo Thân
toàn hảo, đang giảng dạy cho tập hội gồm những
bậc hiền thánh tăng thuộc Kim Cang Phật Bộ và chư Bồ Tát
nam và nữ.
Tương tự,
nơi chốn toàn hảo để giảng Pháp có thể là Cõi Phật
Phương Tây, cõi Cực Lạc, vị Thầy toàn hảo là đức
Phật A Di Đà, và tập hội các Bồ Tát nam và nữ và các
Bổn Tôn thuộc Liên Hoa Phật Bộ.
Trong mọi
trường hợp, Giáo Pháp là giáo pháp của Đại Thừa
và thời gian là bánh xe vĩnh cửu thường-chuyển (the
ever-revolving wheel of eternity).
Những quán
chiếu9 này là để giúp cho chúng ta có thể thấu suốt
được thực trạng của tất cả sự vật. Đây không
phải là chúng ta đang tạm thời tạo tác điều gì đó không
thực sự hiện hữu.
Thầy của
ta là hiện thân của tinh tuý của tất cả chư Phật
khắp ba thời. Ngài là sự hợp nhất của Tam Bảo:
thân Ngài là Tăng đoàn, khẩu Ngài là Pháp, ý Ngài là
Phật. Ngài là sự hợp nhất của Ba Nguồn Gia Trì:
thân Ngài là Thầy (lama), khẩu ngài là Bổn Tôn (deity), ý
Ngài là Nữ Thiên-Không-Hành (dākinī). Ngài là sự
hợp nhất của ba Thân (kāyas): thân Ngài là Hóa Thân,
khẩu Ngài là Báo Thân, ý Ngài là Pháp Thân. Ngài là
hiện thân của tất cả chư Phật trong quá khứ, là suối
nguồn của tất cả chư Phật trong tương lai và là đại
diện cho tất cả chư Phật trong hiện tại.
Bởi Ngài [Thầy của ta] đã nhận những chúng sinh suy đồi
như chúng ta làm đệ tử, là những kẻ mà không vị nào
trong hàng ngàn vị Phật trong thời Hiền Kiếp10 có
thể cứu giúp, nên lòng bi mẫn và quảng đại của Thầy
ta còn trội vượt hơn tất cả muôn chư Phật.
Thầy là
Phật, Thầy là Pháp,
Thầy cũng là
Tăng Đoàn.
Thầy là
bậc đại thành tựu giả.
Thầy là đấng
Kim Cương Trì Quang Vinh.
Chúng ta,
tập hội những người lắng nghe giáo lý, hãy biết vận
dụng nền tảng tu tập là Phật tánh của riêng ta, vận
dụng lực hỗ trợ là đời người quý báu, vận dụng hoàn
cảnh là có được một vị Thầy tâm linh và vận dụng
phương pháp là tuân theo lời chỉ dạy của Ngài, [để nương
vào đó], ta có thể trở thành những vị Phật trong tương
lai. Như Mật-điển Hô Kim Cương (Hevajra) có nói:
Tất
cả chúng sinh đều là Phật,
Nhưng bị
những ô nhiễm giả hợp che lấp.
Khi ô
nhiễm được tịnh hóa, Phật quả sẽ hiển lộ.
2. Cung Cách
Hành Xử:
Cung cách hành
xử trong khi lắng nghe giáo pháp được mô tả trong phạm
vi những điều nên tránh và những điều nên làm.
2.1.
ĐIỀU NÊN TRÁNH
Những hành
vi nên tránh bao gồm (1) ba khiếm khuyết của chiếc bình
chứa, (2) sáu điều ô nhiễm và (3) năm cách nhớ tưởng
sai lạc.
2.1.1
Ba Khiếm Khuyết Của Chiếc Bình Chứa:
Không nên
lắng nghe như một chiếc bình bị lật úp. Không có khả
năng nhớ được những gì bạn nghe thì lại giống như
một cái bình bị thủng lỗ. Còn trộn lẫn những cảm xúc
tiêu cực với những điều bạn đang nghe thì giống như
một cái bình trong có chứa chất độc.
Bình lật
úp. Khi bạn đang lắng nghe giáo pháp, hãy chú tâm lắng
nghe những gì được nói ra và đừng để bất kỳ điều
gì khác làm cho bạn trở nên xao lãng. Nếu không, bạn cũng
sẽ như cái bình bị lật úp, không thể rót gì vào đó
được. Mặc dù thân bạn đang hiện diện ở đó, nhưng
bạn lại chẳng nghe được một lời nào của giáo lý đang
được giảng dạy.
Bình
thủng lỗ. Nếu bạn chỉ lắng nghe mà không nhớ được
bất kỳ điều gì bạn đã nghe hoặc đã hiểu thì bạn
sẽ giống như một cái bình có một chỗ rò rỉ: cho
dù có đổ vào đó bao nhiêu nước thì cũng sẽ không
giữ lại được chút gì. Dù bạn có được nghe bao nhiêu
giáo lý chăng nữa thì bạn cũng chẳng bao giờ có thể
thấm nhuần được những giáo lý ấy hay đưa được
những giáo lý ấy vào thực hành.
Bình chứa
chất độc. Nếu bạn lắng nghe giáo lý với thái độ
[hay động cơ] sai lầm, chẳng hạn như bạn mang trong lòng
tham vọng trở nên nổi tiếng hay vĩ đại, hoặc lắng
nghe với một tâm thức tràn đầy năm độc, thì Giáo Pháp
chẳng những không giúp được gì cho tâm bạn mà Giáo Pháp
ấy cũng sẽ bị biến đổi thành một cái gì đó hoàn toàn
không còn phải là Pháp nữa, hệt như chất cam lồ được
rót vào một bình chứa chất độc.
Đó là lý
do tại sao Ngài Padampa Sangye, một nhà hiền triết của
Ấn Độ đã nói:
Hãy
lắng nghe giáo lý giống như một con nai nghe nhạc;
Hãy suy
niệm về giáo lý giống như người du cư phương Bắc xén
lông cừu;*
Hãy thiền
quán về giáo lý giống như người câm thưởng thức
thức ăn;**
Hãy thực
hành giáo lý giống như con trâu ‘yak’ háu đói đang ăn
cỏ;
Hãy thành
tựu giáo lý, giống như mặt trời lộ ra từ sau những đám
mây.
Khi lắng
nghe giáo lý, bạn phải giống như một con nai bị mê
hoặc bởi âm thanh của đàn vīnā tới nỗi không hề chú
ý tới người thợ săn ẩn núp đang bắn mũi tên có tẩm
thuốc độc. Hãy chắp hai bàn tay lại và lắng nghe, để
mỗi lỗ chân lông trên thân bạn cũng đều rúng động và
đôi mắt bạn nhạt nhoà đẫm lệ, chớ để cho bất kỳ
tư tưởng nào hiện ra làm cản trở việc lắng nghe.
Thật
chẳng có gì là tốt lành nếu chỉ có thân bạn là hiện
diện ở đó, trong khi tâm bạn lại lang thang theo các
niệm tưởng, buông thả lời nói của mình trong một kho
chuyện tầm phào, phát biểu bất kỳ điều gì bạn ưa thích
và đưa mắt nhìn quanh quẩn khắp nơi. Thậm chí khi lắng
nghe giáo lý, bạn nên ngưng cầu nguyện, ngưng niệm các câu
minh chú, hay làm bất kỳ một hành vi phước đức nào khác
mà bạn có thể đang làm.
Sau khi
lắng nghe giáo lý một cách đúng đắn theo cách thức như
trên, thì còn một việc quan trọng không kém là phải
nắm giữ lại được ý nghĩa của những điều đó, không
bao giờ được quên những ý nghiã đóù, và liên tục áp
dụng những gì đã được nghe vào thực hành. Như chính
bậc Minh Hạnh Túc đã nói:
Ta đã
chỉ cho các ông phương pháp
Đưa tới
giải thoát
Nhưng các
ông nên biết
Giải thoát
tuỳ thuộc vào chính các ông.
Vị Thầy
ban truyền cho đệ tử những giáo huấn về cách lắng
nghe Giáo Pháp và cách áp dụng Giáo Pháp, cách thức từ
bỏ những ác hạnh, thực hiện những thiện hạnh, và cách
thức tu tập. Người đệ tử có nhiệm vụ phải ghi nhớ
những giáo huấn đó, không được lãng quên bất cứ điều
gì; phải đem những giáo huấn đó vào thực hành và
chứng ngộ được những giáo huấn đó.
Tự mỗi
một việâc lắng nghe Giáo Pháp cũng có thể đem đến chút
ít lợi lạc. Nhưng trừ phi bạn nhớ được những gì
bạn đã được nghe, còn bằng không thì bạn sẽ không có
được chút hiểu biết nào về ngôn từ hoặc ý nghĩa
của giáo pháp – điều này thì chẳng khác gì việc không
được lắng nghe gì hết.
Nếu bạn
ghi nhớ giáo pháp nhưng lại trộn lẫn giáo pháp
với những cảm xúc tiêu cực ô nhiễm của bạn, thì giáo
pháp ấy sẽ không bao giờ là Giáo Pháp thuần tịnh. Như
Ngài Dagpo Rinpoche vô song đã nói:
Trừ phi
bạn thực hành Pháp phù hợp với Giáo Pháp
Bằng không,
chính Pháp ấy sẽ trở thành nguyên nhân của con đường
tái sinh xấu ác.
Hãy tự
xả bỏ bất kỳ một vọng niệm sai lạc nào liên quan
tới vị Thầy và Giáo Pháp, đừng phê bình hay lăng mạ các
huynh đệ tâm linh cùng những người bạn đồng hành của
bạn, hãy dứt bỏ tánh kiêu căng, khinh miệt, hãy từ bỏ
mọi niệm tưởng xấu xa. Bởi vì tất cả những điều
này sẽ đưa bạn tới con đường tái sinh vào các cõi
thấp.
2.1.2
Sáu Điều Ô Nhiễm:
Trong
“Luận Lý Mạch Lạc” có nói:
Kiêu
mạn, thiếu lòng tin và thiếu tinh tấn,
Xao lãng
bên ngoài, căng thẳng bên trong và chán nản;
Đây
là sáu điều ô nhiễm.
Hãy từ
bỏ sáu điều sau đây: (1) kiêu hãnh tự tin rằng bản thân
bạn giỏi giang hơn vị Thầy đang giảng Pháp, (2) không
tin tưởng nơi vị Thầy và giáo lý của Ngài, (3) không
chuyên tâm nỗ lực đến gần với Pháp, (4) để cho
những sự kiện bên ngoài làm cho xao lãng, (5) tập trung năm
giác quan hướng vào bên trong một cách quá căng thẳng, và
(6) chán nản vì nhiều lý do chẳng hạn như vì bài giảng
quá dài.
Trong tất
cả những cảm xúc tiêu cực thì kiêu mạn và ganh tị là
những cảm xúc khó nhận diện nhất. Vì vậy, hãy khảo sát
tâm bạn một cách tỉ mỉ. Nếu bạn có bất kỳ
cảm tưởng nào cho rằng những phẩm tính mà bạn có được
có chút gì đó đặc biệt, cho dù là chỉ một chút, dù
trên phương diện thế gian hay phương diện tâm linh,
thì điều ấy cũng sẽ khiến cho bạn mù loà trước
những lỗi lầm của chính mình và không nhận thấy được
những phẩm tính tốt đẹp của người khác. Vì thế, hãy
từ bỏ tánh kiêu mạn và luôn luôn hạ mình xuống một
vị trí thấp kém.
Nếu bạn
không có lòng tin thì lối vào Giáo Pháp đã bị lấp kín.
Trong bốn loại niềm tin,11 hãy hướng tới niềm tin bất
thối chuyển.
Mối quan tâm
12 của bạn đối với Giáo Pháp là nền tảng của tất
cả những gì bạn sẽ thành đạt. Vì thế, tùy theo mức
độ quan tâm của bạn sâu dầy, trung bình hay thấp kém, mà
bạn sẽ trở thành một hành giả siêu việt, trung bình,
hay kém cỏi. Và nếu bạn hoàn toàn không quan tâm tới Pháp
thì sẽ chẳng có được chút kết quả nào. Như ngạn
ngữ có nói:
Giáo Pháp
không phải là tài sản của riêng ai. Giáo Pháp
thuộc về bất kỳ kẻ nào tinh tấn nhất.
Để có
được Giáo Pháp, chính bản thân Đức Phật đã phải
trả giá bằng hàng trăm gian khó. Để có được một bài
kệ chỉ có bốn dòng, Ngài đã khoét thịt mình làm thành
những chiếc đèn cúng dường, đổ đầy dầu và đặt vào
đó hàng ngàn tim đèn cháy đỏ. Ngài đã nhảy vào những
hầm lửa, cắm hàng ngàn đinh sắt vào thân thể mình.13
Cho dù
phải đối diện với hỏa ngục nóng đỏ hay những lưỡi
dao sắc nhọn,
Hãy tìm cầu
Giáo Pháp cho tới khi bạn lìa đời.
Vì thế, hãy
lắng nghe những lời giáo huấn một cách tinh tấn, với
nỗ lực to lớn, hãy quên đi cái nóng, cái lạnh và
tất cả mọi thử thách khác.
Thông thường
tâm thức ta thường có khuynh hướng mải mê chạy theo các
đối tượng của sáu giác quan14 và khuynh hướng này chính
là gốc rễ của tất cả mọi ảo giác hư huyễn trong vòng
sinh tử luân hồi và là nguồn gốc của mọi đau khổ. Đây
là cách mà con thiêu thân chết cháy trong ngọn lửa vì nhãn
thức của nó bị sắc tướng lôi cuốn; là cách con hươu
bị thợ săn giết chết vì nhĩ thức của nó bị âm thanh
lôi cuốn; là cách những con ong bị những cây ăn thịt
nuốt chửng vì bị mùi vị của cây ấy hấp dẫn; là cách
những con cá cắn câu vì vị giác của chúng bị
nhử bởi hương vị của mồi câu; là cách những con voi
chết đuối trong đầm lầy vì chúng thích cảm giác thân
thể đắm trong bùn. Cũng thế, bất kỳ khi nào bạn đang
lắng nghe Pháp, đang giảng dạy, đang thiền định hay đang
tu tập thực hành Pháp, thì điều quan trọng là bạn không
được chạy theo những khuynh hướng huân tập trong quá
khứ, không ấp ủ những cảm xúc về tương lai, và không
để những tư tưởng hiện tại bị xao lãng bởi bất
kỳ điều gì quanh bạn. Như Gyalse Rinpoche đã có nói:
Niềm vui và
nỗi muộn phiền của quá khứ giống như những bứùc
tranh vẽ trên nước:
Chẳng còn
lại dấu vết gì. Chớ chạy theo chúng!
Nhưng nếu chúng
xuất hiện trong tâm, hãy quán chiếu xem thành công hay
thất bại đến và đi như thế nào.
Ngoài Pháp ra,
còn có thể tin vào thứ gì khác, hỡi những hành giả trì
tụng minh chú ‘mani’? 15
Kế hoạch và
dự án tương lai giống như lưới thả nơi sông cạn.
Sẽ không bao
giờ đem lại được những gì bạn mong muốn. Hãy hạn
chế những khát khao và nguyện ước!
Nhưng nếu chúng
xuất hiện trong tâm, hãy nghĩ đến ngày giờ chết bất
định:
Còn có thời
giờ cho bất cứ việc gì khác không ngoài Pháp, hỡi
những hành giả trì tụng minh chú ‘mani’?
Việc làm
hiện tại giống như công việc trong giấc mơ,
Hãy quẳng chúng
sang bên vì mọi nỗ lực như thế đều vô nghĩa.
Hãy dửng dưng
không tham luyến ngay cả món tiền bạn kiếm được do
mồ hôi nước mắt.
Tất cả
mọi việc làm đều không có thực chất, hỡi những hành
giả trì tụng minh chú ‘mani’!
Theo đó,
giữa những thời công phu thiền định, hãy tập cách
kiểm soát mọi niệm tưởng khởi lên từ tam độc;
Cho đến khi
tất cả niệm tưởng và tri giác hiển lộ như Pháp Thân.
Điều này không
thể bỏ qua -- hãy hồi nhớ lại bất cứ khi nào cần
thiết.
Chớ buông
lung theo những vọng tưởng mê lầm, hỡi những hành giả
trì tụng minh chú ‘mani’!
Cũng có câu
nói rằng:
Đừng
dệt mộng tương lai. Vì nếu làm như vậy,
Bạn
chẳng khác nào người cha của Mặt Trăng DanhTiếng!
Câu nói
trên muốn nhắc tới câu chuyện của một người nghèo
khổ đi ngang qua một đống lúa mạch lớn. Ông ta cho lúa
mạch vào một bao lớn, treo nó lên xà nhà, rồi nằm bên
dưới bao lúa ấy và bắt đầu mơ mộng hão huyền.
“Số lúa
mạch này sắp làm cho ta thực sự giàu có,” ông ta nghĩ
như thế. “Khi đã giàu, ta sẽ lấy vợ... Nhất định là
cô ta sẽ sinh một đứa con trai... Ta nên gọi nó là gì
nhỉ?”
Ngay lúc đó
mặt trăng xuất hiện, và ông ta quyết định đặt tên đứa
con là Mặt Trăng Danh Tiếng. Tuy nhiên vào lúc đo,ù có
một con chuột đang gặm sợi dây đỡ cái túi. Đột nhiên
sợi giây đứt bung, cái túi rớt lên người làm ông ta
chết ngay.
Những
giấc mơ về tương lai và quá khứ như thế sẽ chẳâng
bao giờ đem lại kết quả và chỉ là sự phá rối. Hãy
từ bỏ hết thảy những giấc mơ như thế. Hãy tỉnh
thức và chú tâm lắng nghe với lòng cẩn trọng.
Không nên
tập trung tư tưởng một cách quá căng thẳng, nhặt
nhạnh ra từng chữ, từng điểm một, như con gấu
dremo bới tìm ‘mạc mốt’ – mỗi lần bạn nắm bắt
được một đề mục nào, bạn lại quên đi đề mục trước
đó, và sẽ chẳng bao giờ hiểu được cái tổng thể.
Tập trung quá nhiều cũng làm bạn buồn ngủ. Thay vào đo,ù
hãy giữ một sự quân bình giữa căng thẳng và buông
lỏng.
Có lần Ngài
Ānanda đang dạy Śrona thiền định. Śrona rất khó có
thể hiểu được điều đó một cách đúng đắn. Đôi
khi ông ta quá căng thẳng, đôi lúc lại quá buông lỏng.
Śrona đem vấn đề ra hỏi Phật, Đức Phật bảo: “ Khi
còn là cư sĩ, ông là người đánh đàn vīnā rất hay
phải không?”
“Vâng,
con chơi rất hay.”
“Vậy
âm thanh đàn vīnā của ông hay nhất khi lên dây thật căng
hay thật chùng?”
“Âm
thanh nghe hay nhất khi giây không căng quá mà cũng không chùng
quá.”
“Tâm
ông thì cũng tương tự như thế,” Đức Phật bảo; và
nhờ thực hiện theo lời khuyên này mà Śrona đạt được
kết quả.
Ngài Machik
Labdrưn có nói:
Hãy định
tâm vững chắc và lơi lỏng thư dãn: 16
Đây là điểm
trọng yếu của cái Thấy (kiến).
Đừng để
tâm bạn quá căng thẳng hay quá tập trung hướng vào bên
trong; hãy để các giác quan của bạn thoải mái tự nhiên,
cân bằng giữa buông lỏng và căng thẳng
Bạn không
nên cảm thấy mệt mỏi khi lắng nghe giáo huấn. Đừng nên
chán nản khi bạn cảm thấy đói hay khát trong khi lắng
nghe một bài giảng quá dài, hoặc khi bạn phải chịu đựng
những phiền toái do nắng, mưa, gió, v.v. gây ra... Hãy hoan
hỷ vì hiện nay bạn đang có được những điều kiện
tự do và thuận duyên của đời người, rằng bạn đã
gặp được một vị chân sư, và bạn có thể lắng
nghe những giáo huấn sâu xa của Ngài.
Sự kiện
bạn đang được nghe Giáo Pháp thâm diêäu vào thời điểm
này là kết quả của công đức được tích lũy từ vô lượng
kiếp. Giống như bạn đang được ăn một bữa ăn khi mà
bạn chỉ có thể ăn được một bữa duy nhất trong hàng
trăm bữa ăn trong suốt cả cuộc đời bạn. Vì vậy, để
tiếp nhận những giáo lýù này, hãy khẩn thiết
lắng nghe với lòng hoan hỷ; hãy phát nguyện chịu đựng
cái nóng, cái lạnh và bất kỳ thử thách, khó khăn nào có
thể xảy ra.
2.1.3
Năm Cách Nhớ Tưởng Sai Lạc:
Hãy tránh
việc nhớ chữ mà quên nghĩa,
Hoặc nhớ
nghĩa mà quên lời.
Hãy tránh
việc nhớ cả hai mà không hiểu ý;
Nhớ lộn
xộn, hay nhớ sai lạc không chính xác.
Không
nên gán một tầm quan trọng thái quá cho những cú pháp
biến hoá tao nhã mà không cố gắng phân tích ý nghĩa sâu
xa của văn tự, chẳng khác nào một đứa bé đang nhặt
hoa. Vì chỉ có văn tự suông thì chẳng có lợi ích gì
cho tâm thức. Ngược lại, chớ xem thường cách thức
những giáo huấn đó được giải bày, và coi đó chỉ
thuần là ngôn từ nên chẳng có gì là cần thiết. Nếu
như vậy thì mặc dù bạn có thể thấu hiểu được ý
nghĩa thâm sâu, nhưng bạn sẽ không còn có được phương
tiện để có thể diễn đạt ý nghĩa đó. Văn
tự và và ý nghĩa sẽ mất đi mối liên kết.17
Nếu bạn
nhớ được giáo lý mà không nhận ra được những mức
độ khác nhau [của ý nghiã] – gồm có ý nghĩa thích
hợp, chân nghĩa và ý nghĩa gián tiếp – thì bạn sẽ
nhầm lẫn về những điều mà văn tự muốn ám chỉ.18 Điều
này có thể dẫn bạn xa rời Chân Pháp. Nếu ghi nhớ một
cách lộn xộn thiếu trật tự thì bạn sẽ làm cho
sự liên tục đúng đắn của giáo lý ấy bị rối tung lên,
và rồi mỗi lần bạn lắng nghe, giải thích hay thiền định
về giáo lý ấy, sự nhầm lẫn rối tung kia sẽ còn tăng
lên gấp bội. Nếu bạn nhớ không chính xác những điều
đã được nói ra, vô số vọng niệm sai lầm sẽ gia tăng.19
Điều này sẽ làm hư hỏng tâm bạn và làm giảm giá
trị của những giáo huấn. Hãy từ bỏ tất cả những
lỗi lầm này và hãy ghi nhớ tất cả – gồm có văn tự,
ý nghĩa và thứ tự của bài giảng – một cách đúng đắn,
không có bất kỳ sai lạc nào.
Dù bài
giảng có dài và khó tới đâu chăng nữa, bạn chớ nên
ngã lòng và đừng tự hỏi chừng nào sẽù kết thúc;
hãy kiên trì. Và dù bài giảng có ngắn gọn và đơn
giản tới đâu, bạn cũng đừng đánh giá thấp, cho rằng
đây là những điều hoàn toàn sơ đẳng.
Như thế
thật là cực kỳ cần thiết để bạn có thể nhớ được
cả văn tự lẫn ý nghĩa một cách hoàn hảo, đúng trình
tự và với tất cả mọi sự cùng nối kết lại với
nhau một cách đúng đắn.
2.2 ĐIỀU
NÊN LÀM:
Cung cách hành
xử nên noi theo trong lúc lắng nghe Giáo Pháp được giải
thích như bốn ẩn dụ, sáu pháp toàn thiện siêu việt (lục
độ ba- la-mật), và những phương cách hành xử khác.
2.2.1
Bốn Ẩn dụ:
Trong Kinh
Hoa Nghiêm (Arranged Like a Tree Sutra- Gandhavyuha) có nói:
Thiện
nam tử, ông nên nghĩ bản thân ông như người bị bệnh,
Giáo Pháp
là phương thuốc,
Đạo sư tâm
linh là một y sĩ thiện xảo,
Và công
phu hành trì là cách thức để hồi phục.
Chúng
ta đang bị bệnh. Từ vô thủy, trong biển khổ vô biên là
vòng sinh tử luân hồi này, chúng ta đã bị hành hạ bởi
bệnh tật của tam độc, và hậu quả chính là ba loại đau
khổ.
Khi người
ta bị bệnh nặng, họ đi tham vấn một vị y sĩ tài ba.
Họ nghe theo lời khuyên của ông bác sĩ, dùng bất kỳ
loại thuốc nào mà ông ta cho, và làm tất cả những điều
có thể làm để vượt qua bệnh tật và trở nên khỏe
mạnh. Tương tự, bạn nên tự mình điều trị những
bệnh tật của nghiệp, điều trị những cảm xúc tiêu
cực và chữa lành đau khổ bằng cách tuân theo hướng
dẫn của ông bác sĩ đầy kinh nghiệm, vị Thầy tâm linh
chân chính, và bằng cách sử dụng thần dược của Giáo
Pháp.
Việc theo
chân một vị Thầy mà không làm theo những điều Ngài hướng
dẫn thì cũng giống như không vâng lời bác sĩ, điều đó
làm cho ông không có cơ hội để chữa lành bệnh cho bạn.
Không uống thuốc của Giáo Pháp – có nghĩa là không áp
dụng Giáo Pháp vào thực hành – thì cũng giống như có vô
số thuốc men và chỉ dẫn ngay cạnh bên giường mà không
bao giờ bạn chạm tới chúng.
Ngày nay,
người ta thường phát biểu đầy vẻ lạc quan: “Lạt
ma, xin đoái thương tới con với lòng bi mẫn!”, và cho
rằng dù có họ có tạo ra nhiều điều khủng khiếp cách
mấy chăng nữa, ho cũng sẽ không bao giờ phải gánh chịu
hậu quả. Họ ước đoán rằng vị Thầy, với lòng bi
mẫn, sẽ quăng họ lên cõi Trời như thể Ngài đang ném
một viên sỏi. Nhưng khi ta nói rằng vị Thầy đang gia
hộ chúng ta với lòng bi mẫn thì điều này thực
sự muốn nói tới việc Ngài đã nhận chúng ta làm đệ
tử của Ngài với tràn đầy lòng thương yêu, đã ban cho
chúng ta những giáo huấn sâu xa, khai thị cho chúng ta điều
gì cần làm và điều gì nên tránh, chỉ dẫn cho chúng ta
con đường giải thoát đã được Đấng Chiến Thắng
giảng dạy. Có thể có lòng bi mẫn nào to lớn hơn thế
được không? Điều này tùy thuộc vào việc chúng ta có
tận dụng được lòng bi mẫn này và thực tâm theo đuổi
con đường giải thoát hay không.
Giờ đây
là lúc chúng ta được sinh ra làm người tự do và được
ban cho nhiều điều kiện thuận lợi, giờ đây là lúc chúng
ta biết điều gì nên làm và điều gì không nên làm.
Ở bước ngoặt này, trong một hoàn cảnh hoàn toàn tự
do, chúng ta có thể quyết định chọn lựa và quyết định
của chúng ta vào lúc này sẽ định rõ số phận của chúng
ta tốt hơn hoặc xấu đi trong suốt chiều dài tương lai
sau này.20 Điều tối quan trọng là chúng ta hãy chọn lựa
một lần cho xong giữa sinh tử và niết bàn, và hãy đưa
những giáo huấn của bổn sư của chúng ta vào thực hành.
Những người
hướng dẫn các buổi lễ trong làng sẽ làm cho bạn tin
rằng ngay trên tử sàng, bạn vẫn còn có thể đi lên [cõi
cao] hay đi xuống [cõi thấp], như thể bạn đang điều
khiển một con ngựa bằng dây cương. Nhưng vào lúc đó,
trừ phi bạn đã thuần thục với con đường tu, trâän gió
nghiệp dữ dội của những hành vi trong quá khứ của
bạn sẽ săn đuổi bạn, trong khi ở phía trước, một màn
đen kịt khủng khiếp đổ xô tới vào lúc bạn hoàn toàn
bất lực, bị lôi tuột xuống một con đường dài đầy
hiểm nguy của trạng thái trung ấm. Vô số những thuộc
hạ của Thần Chết sẽ đuổi bắt bạn với những
tiếng kêu thét: “Giết! Giết! Đánh! Đánh!” Làm thế nào
trong khoảnh khắc đó, khi không có nơi để chạy tới, không
có chỗ để ẩn náu, không chốn nương tựa và không chút
hy vọng, khi bạn đang tuyệt vọng và không biết phải làm
gì – làm thế nào vào một thời điểm quyết định như
thế mà bạn có thể làm chủ được việc mình đi lên [cõi
cao] hay đi xuống [cõi thấp]? Như Đấng Vĩ Đại xứ
Oddiyana có nói:
Đợi tới
lúc được nhận lễ gia lực 21 trên một tấm bảng có
ghi tên bạn thì đã quá muộn! Khi ấy, thần thức của
bạn đã hoàn toàn lang thang trong trạng thái trung giới như
một con chó mê muội, và bạn sẽ thấy ra rằng ngay cả
việc chỉ nghĩ tưởng về những cảnh giới cao hơn thôi
cũng thật vô cùng khó khăn.
Thật ra thì
bước ngoặt quyết định, thời điểm duy nhất mà bạn
thật sự có thể hướng dẫn mình đi lên hay đi xuống như
thể đang điều khiển một con ngựa bằng dây cương, là
ngay lúc này đây, trong khi bạn đang còn sống.
Là một
con người, thiện hạnh của bạn mạnh mẽ hơn thiện
hạnh của các loài chúng sinh khác. Mặt khác, điều này
cho bạn một cơ hội, vào lúc này và ngay tại đây, trong
chính đời này của bạn, để bạn có thể dứt bỏ sinh
tử luân hồi một lần và mãi mãi.22 Nhưng [cũng tương
tự như thế], những ác hạnh của bạn cũng mạnh mẽ hơn.
Do đó bạn cũng có thể quả quyết rằng mình sẽ không
bao giờ thoát khỏi vực sâu của những cõi thấp. Vì
thế, giờ đây là lúc bạn đã gặp được một vị
thầy, một vị bác sĩ thiện xảo, và gặp được Giáo Pháp,
là thần dược chiến thắng cái chết. Đây là lúc để
áp dụng bốn pháp ẩn dụ, đưa giáo lý bạn đã được
nghe vào thực hành, và du hành trên con đường dẫn tới
giải thoát.
Quyển
“Kho Tàng Phẩm Hạnh Cao Quý” mô tả bốn khái niệm sai
lạc cần phải tránh, là những khái niệm đối nghịch
với bốn ẩn dụ mà chúng ta đã đề cập tới ở trên.
Người
miệng lưỡi nông cạn, với bản tánh xấu ác.
Đến với
vị thầy như thể Ngài là một con hươu xạ.
Rút tỉa xạ
hương, Giáo Pháp viên mãn,
Tràn đầy
khoái lạc, họ phỉ báng giới nguyện.
Những
người như thế coi vị Thầy tâm linh của họ như
một con hươu xạ, Giáo Pháp như xạ hương, bản thân họ
là người đi săn, và công phu hành trì miên mật là cách
thức để giết chết con hươu với một mũi tên hay một
cái bẫy. Họ không hành trì giáo huấn mà họ đã thọ
nhận và hoàn toàn không cảm thấy mang chút ân nghĩa gì
đối với vị Thầy. Họ sử dụng Giáo Pháp để tích
luỹ ác hạnh, và điều này giống như một cái cối
đá kéo lôi họ đoạ xuống những cõi thấp.
2.2.2
Sáu Pháp Toàn Thiện Siêu Việt (Lục Độ Ba La Mật)
Trong Mật-điển
Liễu Nghĩa Giáo Huấn Tổng Hợp Các Pháp Môn có nói:
Hãy cúng
dường phẩm vật tối hảo như hoa thơm và bồ đoàn,
Hãy thu vén
[đạo tràng] và tự kiểm soát cung cách hành xử,
Chớ làm
tổn thương bất kỳ chúng sinh nào,
Hãy chân
thành tin tưởng nơi Thầy của bạn,
Hãy lắng
nghe các giáo huấn của Ngài không xao lãng
Và đặt câu
hỏi để xua tan các nghi ngờ;
Đây là sáu
pháp toàn thiện siêu việt của người lắng nghe Pháp.
Một người
đang nghe giáo lý nên thực hành sáu pháp toàn thiện siêu
việt (lục độ ba-la-mật) như sau:
Hãy chuẩn
bị chỗ ngồi cho vị thầy, sắp xếp các tấm bồ đoàn
lên đó, hãy dâng cúng một mạn đà la, hoa thơm, và các
phẩm vật cúng dường khác. Đây chính là thực hành bố
thí.
Hãy quét
dọn sạch sẽ [đạo tràng] hay quét dọn căn phòng sau khi
đã cẩn thận rửa sạch bằng nước mát, và hãy tự
chế mọi hành vi thiếu tôn kính. Đây chính là thực hành
trì giới.
Tránh làm
tổn hại chúng sinh, ngay cả những con côn trùng nhỏ bé
nhất, và hãy chịu đựng nóng, lạnh và mọi gian khó khác.
Đây chính là thực hành nhẫn nhục.
Đặt sang
một bên bất kỳ quan niệm sai lạc nào liên quan đến
vị Thầy và đến giáo lý, hãy hoan hỷ lắng nghe với
niềm tin chân thật. Đây chính là thực hành tinh
tấn.
Hãy lắng
nghe những giáo huấn của Đạo Sư một cách chú tâm không
xao lãng. Đây chính là thực hành thiền định.
Và hãy đặt
câu hỏi để xua tan bất kỳ do dự hay mối nghi hoặc nào.
Đây chính là thực hành trí tuệ.
2.2.3
Những Phương Cách Hành Xử Khác
Nên tránh
tất cả những cung cách hành xử thiếu tôn kính. Vīnaya (Luật
tạng) có nói:
Không
giảng dạy cho những người thiếu tôn kính,
Những người
không bệnh mà trùm khăn đội đầu,
Những người
mang gậy gộc, vũ khí và che dù,
Hay những
người quấn khăn trên đầu.
Và trong Jātakas
(Truyện Tiền Thân Đức Phật) có nói:
Hãy
chọn chỗ ngồi thấp nhất
Hãy vun
bồi giới luật trang nghiêm hoàn hảo.
Với đôi
mắt tràn đầy hoan hỷ,
Hãy uống
từng lời như uống cam lồ,
Và hãy hoàn
toàn chú tâm.
Đó là cách
lắng nghe giáo lý.
_______________________________________________
Taì
liệu trích dẫn trên đây đã được Nhóm Longchenpa
chuyển Việt ngữ lần đầu vào năm 2004. Thanh Liên hiệu
đính sơ khởi (2006). Tâm-Bảo-Đàn tổng hiệu đính
(2007).
Muốn đóng
góp tịnh tài cho dự án ấn tống toàn bộ luận giải
Lời Vàng Của Thầy Tôi của Đại Sư Patrul Rinpoche (trên
750 trang), xin liên lạc viet_vajra@yahoo.com hoặc vào xem trang
nhà www.vietvajra.org.
06-24-2007
12:23:34