|
BỆNH NGÓN
Lạ, sao lại gọi là
bệnh ngón tay bật? Ngón tay bật (trigger finger) là bệnh
khiến ngón tay ta bật như cò súng. Ngón
tay cử động khó khăn, muốn cong ngón tay lại, ngón tay như
bị kẹt, muốn duỗi ngón tay ra, cũng chẳng dễ. Cố sức
duỗi thẳng ngón tay xem có được không, thì thình lình, ngón
tay bật ra, đến tách cái, khiến khớp xa (distal
interphalangeal joint) của ngón tay bị đau. Khi sờ thử chỗ
gốc ngón tay, nơi khớp bàn tay và ngón tay (metacarpo-phalangeal
joint), thấy chỗ này nổi cục, ấn vào thì đau. Đấy
là bệnh ngón tay bật. (Mỹ họ thực tế, một số bệnh
xảy ra giống cái gì, họ đặt luôn tên bệnh theo cái đó,
cho tiện việc sổ sách, nôm na và dễ hiểu. Tên chính
thức của bệnh ngón tay bật, “Stenosing tenosynovitis of the
flexor tendons”, ôi, lôi thôi, dài dòng). Nguyên
nhân và triệu chứng Mọi
cử động trong thân thể chúng ta không khác gì sự chuyển
vận của một bộ máy cơ khí, có điều uyển chuyển hơn
nhiều. Thần kinh (nerve) điều khiển bắp thịt (muscle),
bắp thịt chuyển động, rồi truyền những chuyển động này
qua các sợi dây gân (tendon), tức đầu của những bắp
thịt. Các sợi dây gân mới kéo những khớp xương, khiến
khớp xương chuyển động theo. Mọi việc xảy ra nhanh chóng
và nhuần nhuyễn, do thế chúng ta đi đứng và cử động
uyển chuyển, trông không giống Robocop. Trong
các ngón tay ta cũng vậy. Có những sợi dây gân co (flexor
tendons), chạy dọc theo lòng các ngón tay để giúp ta cong các
ngón tay lại, và những dây gân duỗi (extensor tendons) chạy
dọc theo lưng các ngón tay giúp ta duỗi thẳng ngón tay ra. Đặc
biệt những dây gân co của mỗi ngón tay (có bổn phận giúp
ta cong ngón tay lại) phải chạy qua một đường hầm
(tunnel), còn gọi là màng bao gân (tendon sheath), trong có
những hệ thống ròng rọc (pulleys). Các ròng rọc này mang
nhiệm vụ giữ chắc những dây gân co sát vào ngón tay,
khiến chúng không bị lỏng lẻo. Mọi
chuyện êm xuôi không sao, những sợi dây gân co cứ việc
chạy trong các đường hầm qua những hệ thống ròng rọc
của chúng thoải mái, ta co duỗi ngón tay tùy ý, và đã không
có chuyện để nói. Song khi vì một lý do nào đó, dây gân
co ngón tay bị sưng lên, cồng kềnh, khó chạy qua những ròng
rọc, lúc ấy, bệnh ngón tay bật xảy ra. Ngón tay ta bật,
bật. Bệnh
nhẹ hay nặng tùy mức độ gân sưng ít hay nhiều. Nhẹ
nhất, gân co ngón tay sưng ít thôi, vướng vào các ròng
rọc không nhiều, ta vẫn co duỗi ngón tay được như thường,
tuy không thực sự thấy thoải mái, và ngón tay trông hơi
mập mập. Ngược lại, khi gân co ngón tay sưng nhiều quá,
to bự lên thành một cục (nodule), ngón tay ta sẽ kẹt cứng
luôn, không duỗi ra được. Giữa hai thái cực này, tức lúc
gân co có sưng song sưng vừa phải, nhẹ không còn nhẹ, mà
nặng cũng chưa hẳn nặng, ngón tay bật, bật khi ta cố
duỗi nó, tạo cảm giác đau ở gốc ngón tay, truyền dọc lên
ngón tay. Sờ chỗ gốc ngón tay, nơi khớp bàn tay và ngón
tay (metacarpo-phalangeal joint), thấy chỗ này nổi lên một
cục sưng và đau. Sao
lại có căn bệnh quái ác này, khiến nhiều người mất vui?
Bệnh sưng các dây gân hay xảy ra ở những phụ nữ đứng
tuổi, có khi gây do bệnh tiểu đường, hoặc bệnh thấp
khớp rheumatoid (rheumatoid arthritis), ... Không cứ gì các ngón
tay, bệnh sưng các dây gân có thể xuất hiện tại tất
cả mọi khớp trong cơ thể, song khi bệnh ở những khớp khác,
nó ít gây triệu chứng. Khi bệnh sưng gân đến thăm khớp
ngón tay, nó tạo chứng ngón tay bật, chỉ vì những dây gân
co ngón chạy trong các đường hầm qua những hệ thống ròng
rọc, và khi gân sưng, nó vướng vào những ròng rọc này. Chữa
trị Có
hai cách chữa bệnh ngón tay bật: một là giúp cho dây gân
co ngón tay giảm sưng, hai là cắt bỏ ròng rọc ràng buộc nó,
khiến nó dù sưng, vẫn chạy đi chạy lại được không
bị vướng. Nếu
ngón tay bạn mới dở chứng trong vòng 3 tháng trở lại, và
bật nhẹ thôi, ta có thể thử dùng thuốc chống sưng không
có chất steroid (nonsteroidal anti-inflammatory drugs, như các
thuốc Ibuprofen, Naproxen, Relafen, ...) giúp dây gân co ngón tay
bớt sưng, bạn bớt đau. Tuy
nhiên, việc dùng thuốc thường không mang lại hiệu quả
mong muốn, trừ trong những trường hợp rất nhẹ. Nếu
thế, ta chích thuốc có chất steroid vào màng bao gân (tendon
sheath) bọc quanh gân co (tức đường hầm trong đó gân co ngón
tay chạy đi chạy lại). Khi chích thuốc steroid như vậy, bác
sĩ nên cẩn thận, chỉ nên chích thuốc đúng vào bao gân,
tránh chích ngay vào gân co, vì thuốc steroid có thể làm dây
gân yếu đi và đứt, nếu lỡ chích nhầm vào dây gân. Sau
khi chích thuốc 2 tuần, vẫn không ăn thua, ngón tay bạn
vẫn bật, và gốc ngón tay còn đau, cái đau lan lên ngón tay,
hoặc triệu chứng làm bạn phiền muộn đã hơn 3 tháng, ngón
tay bạn thường xuyên bị kẹt, cách giải quyết tốt nhất
là giải phẫu. Giải phẫu xẻ đôi cái ròng rọc khiến dây
gân khỏi bị vướng khi chạy qua nó (division of the pulley).
Đây là cách chữa mang lại kết quả 100%, và có thể làm
với gây tê tại chỗ (local anesthesia). Tóm
lại, cũng như sự trị liệu các bệnh khác, cách chữa
bệnh ngón tay bật tùy tình trạng nặng nhẹ của bệnh.
Giống người lính trận ra chiến trường, biết người
biết ta. Dùng súng lục bắn xe tăng, chắc chẳng ăn thua, ngược
lại, sử dụng đạn đại bác để bắn một mục tiêu không
đáng, chỉ tốn đạn lớn lúc chưa cần thiết.
|
